Грамматика

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү

Грамматика (бор. грек. γραμματική, γράμμα — «хәреф») — тел белеменең бер бүлеге. Ул һүҙ үҙгәреүенең төрлө формаларын, һүҙҙең төҙөлөшөн, һүҙбәйләнеш төрҙәрен һәм һөйләмдәрҙең типтарын өйрәнә. Грамматика морфология менән синтаксистан тора.

Грамматик категорияның ике яғы бар: грамматик мәғәнә — уның эске яғы, грамматик форма — тышҡы яғы. Грамматик категория грамматик мәғәнә менән грамматик форманың берҙәмлегенән тора.

Грамматик мәғәнәләр телдә үҙенең морфологик йәки синтаксик сағылышын ала һәм, башлыса, һүҙҙең формаһы менән белдерелә. Грамматик форма тип грамматик мәғәнә белдереүгә хеҙмәт итеүсе тел сараһы әйтелә. Мәҫәлән: Аяҙ зәңгәр күкте яртылаш ҡыҙыллыҡ ҡапланы (А. Карнай.) һөйләмендә төрлө-төрлө грамматик мәғәнәләр сағылдырыла. Ҡыҙыллыҡ һүҙе ҡапланыу ҡылымына ҡарата башҡарыусы йәки субъект, күкте һүҙе шул уҡ эш-хәрәкәткә объект мөнәсәбәтендә тора. Аяҙ һәм зәңгәр һүҙҙәре объекттың билдәһен, яртылаш һүҙе хәрәкәттең күләм мөнәсәбәтен сағылдыра; ҡапланы һүҙендә үтәүсенең заты һәм эш-хәрәкәттең һөйләү моментына булған мөнәсәбәте бирелгән. Был һөйләмдәге грамматик мәғәнәләр һүҙҙәрҙең формалары аша белдерелгән. Мәҫәлән: ҡыҙыллыҡ формаһында исемдең төп килештә тороуы күрһәтелгән; объектты атаусы күкте һүҙе -те ялғауы менән белдерелә һ. б

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә]