Чарльз Дарвин

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Дарвин, Чарльз битенән йүнәлтелде)
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Чарлз Дарвин
Charles Darwin
Charles Darwin 1880.jpg
1880 йылғы фотография
Тыуған:

12 февраль 1809(1809-02-12)

Тыуған урыны:

Шрюсбери, Бөйөк Британия

Үлгән:

19 апрель 1882(1882-04-19)

Вафат урыны:

Даун (хәҙер Лондонға инә), Бөйөк Британия

Ил:

Бөйөк Британия Бөйөк Британия

Фәнни даирә:

Биология, Геология

Эшләгән урыны:

Король географик йәмғиәте

Альма-матер:

Эдинбург университеты, Кембридж университеты

Танылыу алған өлкәләр:

Эволюция тәғлимәтенә нигеҙ һалыусы

Наградалары һәм премиялары


Король медале (1853)
Волластон медале (1859)
Копли медале (1864)

Имзаһы

Подпись

Биологик систематика
Band 1x200px.png
Ботаник таксондар рәтенә исем биреүсе автор. Ботаник номенклатураның Халаҡ-ара кодексында (бинар) номенклатурала был исемдәр «Darwin» ҡыҫҡарталған ҡушымта менән бирелә .
IPNI сайтында Был таксондар исемлеге
IPNI сайтында Шәхси бите

Чарлз Ро́берт Да́рвин (ингл. Charles Robert Darwin; 12 февраль, 1809 — 19 апрель, 1882) — инглиз натуралисы һәм сәйәхәтсеһе, беренселәрҙән булып тере организмдарҙың дөйөм тамырҙан сығып, эволюцияға бирелгәнлеген әйтә һәм дәлилләй. 1859 йылда баҫылған тәүге киң хеҙмәтендә, «Төрҙәрҙең килеп сығышы» тигән китабында, Дарвин эволюция тәбиғи һайланыш һәм аныҡ булмаған үҙгәрештәр нигеҙендә бара, тип яҙа. Ул ваҡытта Англияның ауыл хужалығында йорт ҡоштары һәм сәсеп үҫтерә торған үҫемлектәр ошолай һайлау юлы менән үрсетелгән тигән ҡараш та быға ҡеүәт биреп ебәрә.

Дарвин үҙе тере сағында уҡ ғалимдарҙың күпселеге эволюцияның барлығын таныһа ла, XX быуаттың 30-сы йылдарында эволюцияның синтетик теорияһы килеп сыҡҡандан һуң ғына тулыһынса ҡабул ителә башлай[1][2]. Дарвин идеялары бөгөн эволюцияның синтетик теорияһы нигеҙендә ята һәм биологиила төрлөлөктө аңлатыу өсөн ҡулланыла[3]. Дарвиндың ортодоксаль шәкерттәре (дарвинизм) тип аталған йүнәлеште артабан дауам итә, үҫтерә.

Ҡыҫҡаса биографияһы[үҙгәртергә]

Балалыҡ, үҫмерлек йылдары[үҙгәртергә]

Чарлз Дарвинға 7 йәш (1816), бер йылдан әсәһе үлеп ҡалған
Атаһы Роберт Дарвин.

Чарлз Дарвин 1809 йылдың 12 февралендә Шропшир графлығында Шрюсбери ҡалаһында , Маунт Һаус тип аталған үҙҙәренең нәҫелдән килгән имениеһында тыуа(ингл. Mount House)[4].Атаһы хәлле кеше - табиб һәм финансист Роберт Дарвин, әсәһе Ҡалып:Нп3 (Susannah Darwin), Уэджвуд ғаиләһенән(ингл. Wedgwood). Чарльз атаһы яғынан ғалим-натуралист Эразм Дарвиндың һәм әсәһе яғынан рәссам Джозайя Уэджвудтың ейәне. Ике ғаилә лә унитарианлыҡҡа ыңғай ҡарай, мәгәр Уэджвудтар англикан сиркәүенә йөрөй. Атаһы Чарлзды Англикан сиркәүенә йөрөтөүгә ҡаршы булмай, шул уҡ ваҡытта малайҙың ҡалған биш ағай-энеһе әсәләре менән Унитариан сиркәүгә йөрөй. Һигеҙ йәшендә Дарвинда тәбиғәт тарихына һәм коллекция йыйыуға ҡыҙыҡһыныу уяна. Шул йылы уның әсәһе вафат булып ҡала. 1818 йылда ағаһы Эразм менән яҡындағы англикан пансионға Ҡалып:Нп3 (Shrewsbury School)[5][6] һабаҡҡа төшә. Шул уҡ ағаһы менән Эдинбург университетына инер йылы,1825 йылдың йәйендә, ул атаһының медицина практикаһында ҡатнаша башлай.

Цитаталар алынған әҙәбиәт[үҙгәртергә]

  1. John van Wyhe Charles Darwin: gentleman naturalist (en). Darwin Online. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 май 2012. 12 апрель 2012 тикшерелгән.
  2. Bowler, 2003, с. 178–179, 338, 347
  3. Dobzhansky, Theodosius Nothing in Biology Makes Sense Except in the Light of Evolution (en) // The American Biology Teacher. — 1973. — Т. 35. — С. 125–129.
  4. John H. Wahlert The Mount House, Shrewsbury, England (Charles Darwin). Darwin and Darwinism. Baruch College (11 June 2001). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 26 ноябрь 2008 тикшерелгән.
  5. Desmond & Moore, 1991, с. 12–15
  6. Darwin, 1958, с. 21–25]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә]

Библиография[үҙгәртергә]

Charles Darwin в en.wikipedia.org мәҡәләһе буйынса

  • 1836: A LETTER, Containing Remarks on the Moral State of TAHITI, NEW ZEALAND, &c. — BY CAPT. R. FITZROY AND C. DARWIN, ESQ. OF H.M.S. 'Beagle.' [1]
  • 1839: Journal and Remarks (The Voyage of the Beagle)
  • Zoology of the Voyage of H.M.S. Beagle: published between 1839 and 1843 in five volumes by various authors, Edited and superintended by Charles Darwin: information on two of the volumes —
1840: Part I. Fossil Mammalia, by Richard Owen (Darwin’s introduction)
1839: Part II. Mammalia, by George R. Waterhouse (Darwin on habits and ranges)
  • 1842: The Structure and Distribution of Coral Reefs [2]
  • 1844: Geological Observations of Volcanic Islands [3], (French version)
  • 1846: Geological Observations on South America [4]
  • 1849: Geology from A Manual of scientific enquiry; prepared for the use of Her Majesty’s Navy: and adapted for travellers in general., John F.W. Herschel ed. [5]
  • 1851: A Monograph of the Sub-class Cirripedia, with Figures of all the Species. The Lepadidae; or, Pedunculated Cirripedes. [6]
  • 1851: A Monograph on the Fossil Lepadidae; or, Pedunculated Cirripedes of Great Britain [7]
  • 1854: A Monograph of the Sub-class Cirripedia, with Figures of all the Species. The Balanidae (or Sessile Cirripedes); the Verrucidae, etc. [8]
  • 1854: A Monograph on the Fossil Balanidæ and Verrucidæ? of Great Britain [9]
  • 1858: On the Perpetuation of Varieties and Species by Natural Means of Selection
  • 1859: On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life
  • 1862: On the various contrivances by which British and foreign orchids are fertilised by insects [10]
  • 1868: Variation of Plants and Animals Under Domestication (PDF format), Vol. 1, Vol. 2
  • 1871: The Descent of Man and Selection in Relation to Sex
  • 1872: The Expression of Emotions in Man and Animals [11]
  • 1875: Movement and Habits of Climbing Plants [12]
  • 1875: Insectivorous Plants [13]
  • 1876: The Effects of Cross and Self-Fertilisation in the Vegetable Kingdom [14]
  • 1877: The Different Forms of Flowers on Plants of the Same Species [15]
  • 1879: «Preface and 'a preliminary notice'» in Ernst Krause’s Erasmus Darwin [16]
  • 1880: The Power of Movement in Plants [17]
  • 1881: The Formation of Vegetable Mould Through the Action of Worms [18] [19]
  • 1887: Autobiography of Charles Darwin (Edited by his Son Francis Darwin) [20]
  • 1958: Autobiography of Charles Darwin (Barlow, unexpurgated)

Әҙәбиәт[үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә]

Ҡалып:Эволюционист