Джон Локк

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Джон Локк
John Locke
John Locke.jpg
Джон Локк на портрете Готфрида Кнеллера
Тыуған ваҡыты:

29 август 1632(1632-08-29)

Тыуған урыны:

Рингтон, Сомерсет, Англия

Үлгән ваҡыты:

28 октябрь 1704(1704-10-28)

Вафат урыны:

Эссекс, Англия

Мәктәп/традиция:

британский эмпиризм

Йүнәлеш:

английская философия

Ваҡыт арауығы:

Философия XVII века

Төп мәнфәғәте:

Метафизика, эпистемология, политическая философия, философия сознания, образование

Мөһим идеялары:

tabula rasa, «government with the consent of the governed»; state of nature; rights of life, свобода и собственность

Йоғонто яһаған шәхестәр:

Платон, Аристотель, Фома Аквинский, Декарт, Гоббс

Дауам итеүсе шехестер:

Беркли, Юм, Кант, и многие философы-политики после него, особенно основатели США, Шопенгауэр

Джон Локк (ингл. John Locke; 29 август, 1632, Рингтон, Сомерсет, Англия — 28 октябрь, 1704, Эссекс, Англия) — британ педагогы һәм философы, эмпиризм һәм либерализм вәкиле. Сенсуализмды таратыусы. Уның идеялары эпистемологияға һәм сәйәси фәлсәфәгә ҙур йоғонто яһай. Локктың хаттары Вольтерға һәм Руссо{/1ға}, Мәғрифәт осоро шотланд фекер эйәләренә и америка революционерҙарына ныҡ тәьҫир итә.. Уның йоғонтоһо Америка бойондороҡһоҙлоҡ Декларацияһында ла сағылыш таба.

Ул аҡылды «таҙа таҡта» тип атай, йәғни, Декарттан айырмалы, кеше бер ниндәй идеяһыҙ тыуа, хистәр аша тыуған тәжрибә аша ғына белем килә, тип һанай

Биографияһы[үҙгәртергә]

1632 йылдың 29 авгусында ҙур булмаған Рингтон ҡаласығында адвокат ғаиләһендә тыуа (Англия, Бристоль эргәһе).

1646 йылда атаһының командиры юлламаһы менән Вестминстер мәктәбенә һабаҡҡа төшә. . В 1652 йылда Локк, иң яҡшы уҡыусыларҙан булараҡ, Оксфорд университетына уҡырға инә. 1656 йылда - бакалавр , ә 1658-ҙә — университетың магистр дәрәжәләрен ала.

1667 йылдаЛокк лорд Эшлиның йортонда табиб һәм улының тәрбиәсеһе сифатында эшләй башлай. Шунан инде сәйәси хәрәкәттәрҙә лә ҡатнаша. «Дингә тигеҙ ҡараш тураһында мөрәжәғәттәр»ен яҙа башлай (баҫылған: 1-се — 1689 й., 2-се һәм 3-сө — 1692 й. (был өсәүһе — ҡултамғаһыҙ), 4-се — 1706 й., вафатынан һуң).

1668 йыл — Локкты Король йәмғиәте ағзаһы, ә 1669 йылда — Советы ағзаһы. Локктың иң ҡыҙыҡһынған даирәләре - тәбиғи фәндәр, медицина, сәйәсәт, иҡтисад, педагогика, дәүләттеү сиркәүгә мөнәсәбәте, выждан ирке һәм дин ирке мәсьәләләре.

1671 йылда — кеше аңының мөмкинлектәрен өйрәнеүгә ныҡлы тотонорға ҡарар итә. 16 йыл «Кеше аңы тураһында тәжрибә» тигән хеҙмәте өҫтөндә эшләй.

1672 һәм 1679 — Локк Англияның юғары хөкүмәт учреждениеларында яҡшы вазифаларға саҡырыла. 1675 йыл ахырынан 1679 йыл урталарынса ауырыуы арҡаһында Францияла йәшәй.

1683 йылда Голландияға күсенә. В 1688—1689 йылдарҙа Локк өсөн юл асыла, революция булып, . Вильгельм III Оранский Англия короле булып китә. Улар фекерҙәш була, 1689 г. Локк тыуған иленә ҡайта.

1690-се йылдарҙа Локк хөкүмәт эштәренән тыш фәнни һәм әҙәби ижад менән әүҙем шөғөлләнә. 1690 йылда «Кеше аңы тураһында тәжрибә», «Идара итеү тураһында ике трактат», 1693 йылда — «Тәрбиә тураһында уйҙар», 1695 йылда — «Христианлыҡтың фәһемлелеге» әҫәрҙәре баҫыла.

1704 йылдың 28 октябрендә дуҫлашып йөрөгән Дэмерис Мэшем исемле ҡатындың өйөндә астманан үлә..

Фәлсәфәһе[үҙгәртергә]

Эмпирия принцибы: һиҙеү-тойоуҙың аҡылдан алда булыуы.

Локктың фәлсәфәһенә Декарт Декарт ныҡ тәьҫир итә. Локк был йәһәттән Декарттың тәғлимәтен тулыһынса ҡабул итә; иң дөрөҫ хәҡиҡәт  — йәшәйешебеҙҙең интуитив хәҡиҡәте тип һанай[1].

Педагогик идеялары[үҙгәртергә]

Локк эмпирик-сенсуалистик мәғлүмәт теорияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе.. Локк кешелә тыумыштан идеялар булмай тип һанай. . Ул "таҙа таҡта" булып тыуа һәм донъяны рефлекстар аша танып белә.

Джентльмен тәрбиәләү прициптарын эшләй, был өлкәлә прагматизмға һәм рационализмға ҙур әһәмиәт бирә. Системаһының төп ҡиммәте — утилитаризм: һәр нәмә тормошҡа әҙерләргә тейеш. Локктың ҡайһы бер ҡараштарын Руссо үҙенең «Эмиль» тигән хеҙмәтендә файҙалана һәм хатта артығын ебәреп файҙалана[1].

Сәйәси идеялары[үҙгәртергә]

Демократик революция принциптарын тикшереп, әҙерләүе менән киң билдәле.. «Халыҡтың тиранияға ҡаршы баш күтәреү хоҡуғы» - был тема Локктың «1688 йылғы Данлы революция тураһында уйланыуҙар» хеҙмәтендә аныҡ күрһәтелгән.

Хоҡуҡи дәүләт нигеҙҙәре[үҙгәртергә]

Сәйәси яҙыусы булараҡ, Локк дәүләтте кешенең шәхси иркенә нигеҙләнеп төҙөлөүе яғында тора.

Дәүләт һәм дин[үҙгәртергә]

В «Letters on toleration» и в «Reasonableness of Christianity, as delivered in the scriptures» Локк дингә тигеҙ ҡарашты бик ныҡ яҡлап сығыштар яһай. Локк бер дингә лә өҫтөнлөк бирмәү яғында тора. Мосолмандар, йәһүдиҙәр, мәжүсиҙәр ҙә бик юғары әхлаҡлы була ала, тик был уларға христиандарға ҡарағанда ауырыраҡ бирелә, тип һанай ул. Динде дәүләттән айырырға кәрәклегенә баҫым яһай. Дәүләт дин әһелдәре закон боҙған осраҡта ғына уларға ҡарата яза ҡуллана ала, ти[1].

Католиктар менән дәһриҙәргә ҡарата ғына ул кире ҡарашта була, сөнки уларҙан йәмғиәткә хәүеф янай тип һанай[1].

Библиография[үҙгәртергә]

Иң мөһим әҫәрҙәре[үҙгәртергә]

  • Письма о веротерпимости (A Letter Concerning Toleration) (1689).
  • Опыт о человеческом разумении (Essay Concerning Human Understanding) (1690).
  • Второй трактат о гражданском правлении (The Second Treatise of Civil Government) (1690).
  • Некоторые мысли о воспитании (Some Thoughts Concerning Education) (1693).

Әҙәбиәт[үҙгәртергә]

  • Заиченко Г. А. Объективность чувственного знания: Локк, Беркли и проблема «вторичных» качеств // Философские науки. — 1985. — № 4. — С. 98-109.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Локк // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)

Һылтанмалар[үҙгәртергә]