Дәүләт

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Томас Гобстын дәүләт мәҫәләләре тураһында «Левиафан» (1651 год) китабы бите

Дәүләт — бер географик өлкәлә йәшәүсе халыҡтың сәйәси берләшмәһе. Беренсе боронғо дәүләттәр Яҡын Көнсығышта барлыҡҡа килә. Дәүләттең үҙ хөкүмәте, халҡы һәм баш ҡалаһы була.


Дәүләт – сәйәси инститттуар берлеге, уның төп маҡсаты йәмғиәтен берҙәмлекте һаҡлау. Һәҙерге капиталистик дәүләттәрҙә дәүләтен маҡсаттары ошондай тип әйтелә:

  • кешенең фән, ижад, шәхси, иҡтисад именлеғен һаҡлау
  • кешеләрҙен дөйөм булған рухи һәм материаль байлыҡтары һаҡлау (азатлыҡ, медицина, мәғариф, юлдар, экология һәм башҡа)

реализация и сохранение общих для членов общества материальных и духовных целей и

  • төп шарты: демократия, хакимлыҡ алған кешеләрҙе һайлау

Һәҙерге ваҡытта донъяла 200 яҡын дәүләт бар. Антарктида ерҙә дәүләт юҡ. Община (ябай йәмғиәт) менән сағыштырғанда дәүләт идара иткән социаль класс бар (чиновниктар). Общинала һәр индивидтын идара итергә хоҡуғы бар. [1].

Дәүләттен билдәләмәһе[үҙгәртергә]

Нимә ул «дәүләт»? Ошо яупҡа фәндә һәм халыҡ-ара хоҡуғында берҙәм яуап юҡ.

Халыҡ-ара хоҡуғында дәүләттен билдәләмәһе[үҙгәртергә]

Иң эре халыҡ-ара Берҙәм Милләттәр Ойошмаһының территория дәүләт булыуын йәки булмауын фиксация итеү хоҡуғы юҡ. Яңы дәүләтте танырға дәүләт мәжбүр. 1993 йылда Конвенция Монтевидео дәүләттен билдәләмәһен бирҙе.Ошо документ буйынса дәүләттен 4 билдәлә булырға тейеш (территория, кеше, хөкүмәт, башҡа дәүләттәр менән бәйләнештәр төҙөү һәләте). [2].

Фәндә дәүләттен билдәләмәһе[үҙгәртергә]

Лазарев Валерий Васильевич дәүләтте ошолой тип билдәләй: дәүләт – сәйәси хакимлыҡтын ойоштороуы, идара иткән класстын йәки бөтә халыҡтын хыялдарҙы тормошҡа ашырған махсус аппараты булыуы. [3].

Аристотель ҡарашы[үҙгәртергә]

Аристотель буйынса дәүләт ғәйләләр, ырыуҙар араһында имән тормошҡа ынтылыш нигеҙендә төҙөлә. Аристотель үҙенең «Сәйәсәт» тигән трактатында йәмғиәт һәм дәүләт менән идара итеү хаҡындағы ҡараштарын яҙҙы.

Гегель ҡарашы[үҙгәртергә]

Гегель буйынса дәүләт – объектив Рухтын иң юғары күренеше. Бер кешенең азатлығы бөтә кешеләр берҙәмлектә, был дәүләт – абсолют үҙмаҡсат (Selbstzweck). Милли дәүләттәрҙә халыҡ Рухы (Volksgeister) тормошҡа ашырыла. Уларҙын тарихи яҙмышта Рухтын диалектик кәүете эшләй. Ул алмаштырып үҙ аңлау азатлыҡҡа килә.

Конфуций ҡарашы[үҙгәртергә]

Дәүләт – ҙур ғәилә. Ил башлығының маҡсаты халыҡты ашатыу һәм өйрәтеү. Байҙарға һәм ярлыларға бүленеү насар түгел.

Аврелий Августин ҡарашы[үҙгәртергә]

Аврелий Августин буйныса дәүләт-кешеләрғә беренсе гөнаһ эшләү өсөн яза, бер кешеләр икенселәрғә буйһона. Дәүләт бәхет өсөн түгел, ә кешеләр тормош кисереү өсөн кәрәк. Ғәҙел дәүләт – христиан дәүләт. Августин Аврелий буйынса свет дәүләте – гөнаһ иле, уның прототибы – Рим.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә]

  1. Пиголкин А. С., Головистикова А. Н., Дмитриев Ю. А., Саидов А. Х. Теория государства и права: учебник под редакцией А. С. Пиголкина. — Москва: Юрайт-Издат, 2005. — С. 61-63. — ISBN 5-94879-145-9.
  2. Каким образом новое государство или правительство добиваются признания со стороны Организации Объединённых Наций? Каким образом та или иная страна вступает в ООН в качестве государства-члена? Неофициальный документ ООН для информации.
  3. Общая теория права и государства: Учебник. Под ред. Лазарева В. В.. — М.,1994. — С.23