Илеш районы

Илеш районы урыҫ. Илишевский район
Ил	Рәсәй
Статус	Муниципаль район
Төбәк	Башҡортостан
Эске бүленеш	25 ауыл биләмәһе
Административ үҙәге	Үрге Йәркәй ауылы
Халыҡ һаны	34181 кеше
Халыҡ тығыҙлығы	18
Майҙаны	1985 км²
Сәғәт бүлкәте	MSK +2
Автомобиль коды	02, 102

Илеш районы (урыҫ. Илишевский район) – Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан муниципаль район. Административ үҙәге – Үрге Йәркәй ауылы. Районда 34181 кеше йәшәй. 1935 ойошторолған. Күпселек халыҡ башҡорттар, татарҙар, мариҙар. Иң ҙур ауылдар: Үрге Йәркәй (2010 й. — 10,3 мең), Ҡәҙер (2009 й. — 0,85 мең), Рсай (2009 й. — 0,9 мең кеше). Район 25 ауыл биләмәһен берләштерә.

Географияһы

Район территорияһы Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Район территорияһы буйлап Ағиҙел, Сөн, Баҙы йылғалары аға. Ере һоро урман, туғай һәм һелтеһеҙләнгән ҡара тупраҡтан тора. Климаты аҙ ғына ҡоролоҡло. Урмандар (күберәк ҡайын, имән һәм уҫаҡ) район майҙанының 15,4% биләй. Файҙалы ҡаҙылмаларҙан нефть (Арлан ятҡылығының Йосоп майҙаны, Маншыр, Мәнәүез, Андреевка), балсыҡ (Андреевка, Шиҙәле), ҡом-ҡырсынташ (Петертау) ятҡылыҡтары бар. Плиоцен осоро балыҡтарының эҙҙәре һаҡланған Сейәле-Әтәс балсыҡлы һәүерташтар сығып ятҡан урын, Татыш күле, Восток ауылы эргәһендәге Ағиҙел йылғаһының һул ярында ултыртылған ҡарағайҙар тәбиғәт ҡомартҡылары булып тора.

Иҡтисад

Районда ауыл хужалығы ныҡ үҫешкән. Ауыл хужалығы ерҙәре 141,7 мең га (район территорияһының 71,5%), шул иҫәптән һөрөнтө ерҙәр — 107,0; сабынлыҡтар — 4,8; көтөүлектәр — 29,7 мең га. Районда Өфө предприятиеларының 2 ярҙамсы хужалығы һәм инкубатор станцияһы эшләй. Ауыл хужалығы производствоһының төп тармаҡтары — игенселек (яҙғы бойҙай, ужым арышы, ҡарабойҙай), ит-һөт биреүсе эре мөгөҙлө мал үрсетеү, сусҡасылыҡ. Нефть сығарыу сәнәғәте (“Южарланнефть", “Саҡмағошнефть" НГДУ-лары), Үрге Йәркәй ауылы май-сыр эшләү, ит һәм аҙыҡ комбинаттары, РТП һәм хужалыҡ-ара ҡатнаш аҙыҡ заводы, Андреевка кирбес заводы.

Транспорт

Район территорияһы аша Өфө—Минзәлә—Ҡаҙан һәм Нефтекама—Туймазы автомобиль юлдары үтә. Ағиҙел йылғаһы Груздевка пристане урынлашҡан.

Социаль мәҙәни өлкә

Районда 72 дөйөм белем биреү шул иҫәптән 27 урта мәктәп, Үрге Йәркәй Юғары ПУ, 35 дөйөм китапхана, 69 клуб, М.Гәрәевтең йорт-музейы (Ташшишмә ауылы), Илеш тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы (Үрге Йәркәй ауылы), үҙәк Район һәм 3 ауыл участка дауаханаһы эшләй. Татар телендә “Маяк" гәзите сыға, рус һәм башкорт телдәрендә гәзиттен дубляжы сыға.

Һылтанмалар

• Башҡортостан. Ҡыҫҡа энциклопедия. «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәте. Өфө, 2007.
• Администрация Муниципального района Илишевский район Республики Башкортостан
• История сёл и деревень
• ПроИлиш.РФ - Информационный портал Илишевского района