Йоһанн Вольфганг фон Гёте

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Иоганн Вольфганг фон Гёте
Johann Wolfgang von Goethe
Goethe (Stieler 1828).jpg
Тыуған көнө:

28 август 1749(1749-08-28)

Тыуған урыны:

Майнелағы Франкфурт,
Изге Рим империяһы Изге Рим империяһы

Вафат көнө:

22 март 1832(1832-03-22)

Вафат булған урыны:

Веймар,
Саксен-Веймар-Эйзенах Саксен-Веймар-Эйзенах

Эшмәкәрлеге:

шағир, драматург, прозаик, философ, ғалим, минералдар коллекциялаусы( гётит тип уның иҫтәлегенә аталған.)

Йүнәлеше:

бағышлауҙар, сентиментализм

Жанр:

трагедия, драма, поэма, роман

Наградалары:
Австрия ордены Леопольд командоры
Bavaria019.gif Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалеры
I дәрәжә Изге Анна ордены
Имзаһы:

Имза

Әҫәрҙәре Lib.ru сайтында
Викитекала әҫәрҙәре.
Биологик систематика
Band 1x200px.png
Ботаник таксондар рәтенә исем биреүсе автор. Ботаник номенклатураның Халаҡ-ара кодексында (бинар) номенклатурала был исемдәр «Goethe» ҡыҫҡарталған ҡушымта менән бирелә .
IPNI сайтында Шәхси бите

Иога́нн Во́льфганг фон Гёте (нем. Johann Wolfgang von Goethe Loudspeaker.png исеменең немецса яңғырашы (белешмә • ярҙам); 28 август 1749, Майнелағы Франкфурт, Германия22 март 1832, Веймар, Германия) — немец шағиры, дәүләт эшмәкәре, тәбиғәт фәндәре белгесе һәм аҡыл эйәһе. Атаһы — Йоһанн Каспар Гёте, бюргер, әсәһе — Катарина Элизабет Гёте, олатаһы — ҡала старшинаһы.

Бала сағы, уҡыу осоро һәм тәүге шиғырҙары[үҙгәртергә]

Германиялағы Майндағы Франкфурт ҡалаһында тыуған. 1765 йылдан башлап Лейпциг университетында уҡый, юғары белем алыуын 1770 Страсбург ҡалаһында, хоҡуҡ докторы фәндәре дәрәжәһен алып, тамамлай. Тәүге Höllenfahrt Christi исемле шиғырын 1765 йылда яҙа.

Биография[үҙгәртергә]

Гётеның әсәһе, Катарина Элизабет Текстор 1776 йылда
Майнелағы Франкфуртта Гёте тыуған йорт. 1947—1949 йылдарҙа төҙөкләндерелә

Атаһы элекке адвокат, император советнигы, Иоганн Каспар Гёте 1710 йылда Майнелағы Франкфурт тигән иҫке немец сауҙа ҡалаһында, бай бюргер ғаиләһендә тыуған. Әсәһе Катарина Элизабет Гёте ( Тексторҙа тыуған, нем. Textor, 1731—1808) — ҡала старшинаһы ҡыҙы.

1750 йыл ғаиләлә Корнелия тигән икенсе бала тыуған[1]. Унан һуң тағы ла дүрт бала тыуған, улар барыһыла сабый саҡта уҡ үлгәндәр. Атаһы үтә ваҡсыл, талапсан, эмоцияһыҙ, әммә ғәҙел кеше була. Атаһынан уға мираҫ булып белемгә ынтылыу, ентекле хеҙмәт, бөхтәлек, ныҡлыҡ, түҙемлек, сыҙамлылыҡ ҡалған.

Әсәһе атаһының ҡапма — ҡаршы характерында була. Кейәүгә 17 йәштән сыҡһа ла, уның иренә ҡарата мөхәбәте булмай. 18 йәштә беренсе балаһын таба. Шулай ҙа әсә кеше улын ныҡ ярата. Уны «Frau Aja». Әсә улына тарихтар ижадына һөйөү уята. Ул Гете өсөн йөрәк йылыһы биреүсе, хәстәрләүсе һәм аҡыллылыҡ символы. Катарина Анна Амалия Брауншвейгская менән хатлашыуҙы хуплай.

Бүләктәре[үҙгәртергә]

Гёте әҫәрҙәрен урыҫсаға тәржемә итеүселәр[үҙгәртергә]

Библиография[үҙгәртергә]

  • Antoine Berman, L'épreuve de l'étranger. Culture et traduction dans l’Allemagne romantique: Herder, Goethe, Schlegel, Novalis, Humboldt, Schleiermacher, Hölderlin., Gallimard, Essais, 1984. ISBN 978-2-07-070076-9
  • Charles Du Bos, Goethe Archives Karéline, 2008.
  • {de} Friedrich Gundolf, Goethe, 1916
  • {de} Karl Otto Conrady, Goethe — Leben und Werk, Artemis Verlag Zürich 1994, 1040 Seiten.
  • {de} Richard Friedenthal, Goethe — sein Leben und seine Zeit, Piper-Verlag München
  • {de} Nicholas Boyle, Goethe. Der Dichter in seiner Zeit. Aus dem Engl. übers. von Holger Fliessbach. Frankfurt am Main: Insel 2004.
  • {de} Bd. 1: 1749—1790. (Insel-Taschenbuch. 3025) ISBN 3-458-34725-9
  • {de} Bd. 2: 1790—1803. (Insel-Taschenbuch. 3050) ISBN 3-458-34750-X
  • {de} George Henry Lewes, Goethe’s Leben und Schriften. übers. von von Julius Frese. Berlin : Duncker 1857.
  • {de} Gero von Wilpert, Goethe-Lexikon. Stuttgart 1998, Kröner, ISBN 3-520-40701-9
  • {de} Goethe, Johann Wolfgang, in Allgemeine Deutsche Biographie, Leipzig, München 1875—1912, Bd. 9, S. 413ff.
  • {de} Wolfram Voigt/Ulrich Sucker, Johann Wolfgang von Goethe. BSB B. G. Teubner Verlagsgesellschaft, Reihe, Biographien hervorragender Naturwissenschaftler, Techniker und Mediziner Band 38, Leipzig 1987
  • {de} Renate Wieland, Schein Kritik Utopie. Zu Goethe und Hegel. München (edition text + kritik) 1992, ISBN 3-88377-419-7
  • {de} Ettore Ghibellino, Goethe und Anna Amalia — eine verbotene Liebe, A.J. Denkena-Verlag, Weimar 2003, ISBN 3-936177-02-3
  • {de} Peter Matussek, Goethe zur Einführung. Hamburg: Junius, 2002, 2. Aufl., ISBN 3-88506-972-5
  • {de} Jürgen Hartmann, Goethe und die Ehrenlegion/ Goethe et la Légion d’Honneur Mainz: Schmidt Universitätsdruckerei, 2005, ISBN 3-93 5647-27-1
  • {fr} Dorian ASTOR, Goethe. Faust. Texte et dossier, La Bibliothèque Gallimard, Ed. Gallimard, 2002.
  • {fr} Bortoft, La démarche scientifique de Goethe — Editions Triades, 2001
  • {fr} Marcel Brion, Goethe, Albin Michel, 1982
  • {fr} Édouard Rod, Essai sur Goethe, Paris, Perrin, 1898
  • {fr} Nanine CHARBONNEL, Sur le Wilhelm Meister de Goethe, Cousset (Fribourg, Suisse) : Delval, 1987
  • {fr} Pascal Hachet, Les psychanalystes et Goethe, Paris, L’Harmattan, 1995.
  • {fr} Jad Hatem, Satan, monothéiste absolu selon Goethe et Hallaj, Éditions du Cygne, Paris, 2006
  • {fr} Jean Lacoste, Goethe — La nostalgie de la lumière, Paris, 2007
  • {fr} Ruiz, Alain, Le poète et l’Empereur, Goethe et Napoléon, La revue Napoléon no.36 La capitulation de Madrid, novembre 2008.
  • {fr} Sieveking, Hinrich & al. L'Âge d’or du romantisme allemand — Aquarelles et dessins à l'époque de Goethe. Musée de la Vie romantique, Paris, 2008
  • {fr} Roland Krebs, Johann Wolfgang Goethe, éditions Belin (collection Voix allemandes), Paris, 2010
  • Р.Штейнер. Мировоззрение Гёте / Пер. с нем. — СПб.: Деметра, 2011. — 192 с., 500 экз., ISBN 978-5-94459-037-4 («Goethes Weltanschauung», 1897)

Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә]

  • Гете бер нисә йыл 36 йәшкә кесе булған Беттин фон Арним менән хатлашҡан.Хатлашыу 1807 йыл башланған һәм 1811 йылғаса, Беттениҙың Гетеның ҡатыны менән талашҡанға хәтле дауам иткән. Был турала Милан Кундераның Үлемһеҙлек романында сағылдырылған.

Һылтанмалар[үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә]