Кәримов Мостафа Сафа улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Мостай Кәрим
KarimM.jpg
BSU Internet Centre сайтынан фотография
Исеме:

Мостафа Сафа улы Кәримов

Тыуған көнө:

20 октябрь 1919(1919-10-20)

Тыуған урыны:

Өфө губернаһы, Өфө өйәҙе, Сәфәр улысы
(хәҙерге Башҡортостандың Шишмә районы)
Келәш ауылы

Вафат көнө:

21 сентябрь 2005(2005-09-21) (85 йәш)

Вафат булған урыны:

Өфө, Башҡортостан

Гражданлығы:

Советтар Союзы СССР
Россия Рәсәй Федерацияһы

Эшмәкәрлеге:

шағир, прозаик, драматург

Ижад йылдары:

1930-сы йылдар — 2005

Йүнәлеше:

социалистик реализм

Жанр:

шиғырҙар, поэма, пьеса, повесть

Дебют:

«Отряд ҡуҙғалды» шиғырҙар йыйынтығы

Премиялары:
СССР Дәүләт премияһы — 1972 Ленин премияһы — 1984
Государственная премия РСФСР имени К. С. Станиславского (1967)
Наградалары:
Социалистик Хеҙмәт Геройы — 1979
II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены
III дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены
Ленин ордены Ленин ордены 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены 2-се дәрәжәле Ватан һуғышы ордены
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены Халыҡтар Дуҫлығы ордены Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
«Почёт Билдәһе» ордены
«Белградты азат иткән өсөн» миҙалы
«Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн 1941–1945 йй.» миҙалы 20 years of victory rib.png
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңәүгә 40 йыл» юбилей миҙалы
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңәүгә 50 йыл» юбилей миҙалалы
Жуков миҙалы
РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре
Салауат Юлаев ордены

Мостай Кәрим (ысын исеме Мостафа Сафа улы Кәримов; 1919 йылдың 20 октябрь — 2005 йылдың 21 сентябрь) — күренекле башҡорт яҙыусыhы, шағиры hәм драматургы. Башҡортостандың халыҡ шағиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1979). Салауат Юлаев премияһы лауреаты (1967).

Тормош юлы[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

1919 йылдың 20 октябрендә хәҙерге Шишмә районының Келәш ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1941 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультетын тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән фронтҡа китә, һуғышта элемтә башлығы һәм артиллерия штабы башлығы булып хеҙмәт итә. Ҡаты йәрәхәтләнә: мина ярсығы күкрәгенә инеп, йөрәгенә саҡ ҡына барып етмәй ҡала.


«

Ҡарҙар ирер, йылы ел иҫһә,
Ҡарҙар китеп барыр, яҙ килһә;
Бәлки, үсем кәмер дошманға,
Тәнемдәге тимер иреһә.
Ун туғыҙ йыл әрней ул яра,
Өсөнсө көн тоташ ҡар яуа.

»

—Мостай Кәрим. "Өсөнсө көн тоташ ҡар яуа..."[1]

Госпиталдә ятып дауаланып сыҡҡас, йәнә фронтҡа китә. Еңеү көнөнәсә фронт гәзиттәрендә хәбәрсе булып эшләй. Һуғыштан ҡайтып килгәс ижади һәм ижтимағи эшкә бирелә.

1930-сы йылдарҙа уҡ яҙа башлай: 1938 йылда «Отряд ҡуҙғалды» тигән беренсе шиғыр йыйынтығы нәшер ителә; 1941 йылда «Яҙғы тауыштар» тигән шиғыр китабы сыға. Барыhы 100-ҙән ашыу шиғриәт һәм проза китаптары, 10-дан ашыу пьесалары донъя күрә.

Мостай Кәримдең әҫәрҙәре бер нисә тиҫтә телдәргә тәржемә ителгән.

2005 йылдың 21 сентябрендә Өфөлә вафат була. Өфө мосолман зыяратында ерләнгән.

Йәмәғәт эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  • 1951—1962 йылдар: Башҡортостан яҙыусылар союзы идараһы рәйесе.

Иң билдәле әҫәрҙәре[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  • Шиғриәт йыйынтыҡтары: «Ҡара һыуҙар», «Ҡайтыу», «Европа-Азия», «Заманалар», пьесалары: «Айгөл иле», «Ҡыҙ урлау», «Ай тотолған төндә», «Салауат. Өн ҡатыш ете төш», «Ташлама утты, Прометей!»
  • Повестары: «Беҙҙең өйҙөң йәме», «Өстаған», «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ».

Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  • Социалистик Хеҙмәт Геройы (1979)
  • II дәрәжәләге «За заслуги перед Отечеством» ордены (2004 йылдың 9 ноябре)
  • III дәрәжәләге «За заслуги перед Отечеством» ордены (1995 йылдың 28 апреле)
  • 2 Ленин ордены (1967, 1979)
  • I дәрәжәләге Ватан һуғышы ордены (1985)
  • II дәрәжәләге Ватан һуғышы ордены (1945)
  • Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ Ордены (1955, 1962)
  • Халыҡтар Дуҫлығы ордены (1984)
  • Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
  • «Почёт Билдәһе» ордены (1949)
  • РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1982)
  • БАССР-ҙың халыҡ шағиры (1963)
  • Башҡортостандың Фәндәр Академияһының почетлы академигы (1992)
  • 1940 йылдан СССР яҙыусылар союзы ағзаһы
  • Әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге М. А. Шолохов исемендәге халыҡ-ара премия

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  1. Мостай Кәрим. Әҫәрҙәр, I том. Өфө: Китап, 2009

Хәтер[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  • Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 с. (урыҫ.)
  • Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ.Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
  • Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. (урыҫ.)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]