Немец теле

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Немец теле
Үҙатама: Deutsch [dɔʏtʃ]
Илдәр: Германия
Австрия
Швейцария
Лихтенштейн
Бельгия
Италия
Люксембург
Рәсәй һәм башҡа 36 илдәр
Рәсми статусы: Германия Германия
Австрия Австрия
Швейцария Швейцария
Лихтенштейн Лихтенштейн
Италия Италия
Люксембург Люксембург
Европа Берләшмәһе Европа Берләшмәһе
Бельгия Бельгия

Региональ һәм локаль рәсми телдең статусы:
Бразилия Бразилия:[1][2]

Ватикан Ватикан:

Дания Дания (Көньяҡ Дания)[4]
Италия Италия:

Намибия Намибия[6][7]
Парагвай Парагвай[8]
Польша Польша:[9]

Словакия Словакия:

Франция Франция:[10][11]

Телде белеүселәрҙең дөйөм һаны: Тыуған тел: 110миллион
Икенсе тел: 120 миллион
Рейтинг: 11
Классификация (?)
Категория: Евразия телдәре
Һинд-Европа ғаиләһе
Көнбайыш-герман тармағы
Яҙма: латин әлифбаһы
Тел кодтары (?)
ISO 639-1: de
ISO 639-2: ger (B); deu (T)
ISO 639-3: deu

Неме́ц теле́ йәиһә әлмә́н теле́, (нем. Deutsch, Deutsche Sprache) — герман төркөмөнөң көнсығыш герман төркөмсәһенә ҡараған тел. Германияла, Австрияла, Швейцарияла немец теле дәүләт теле, ә Люксембургта, Лихтенштейнда һәм Көнсығыш Бельгияла рәсми тел булып һанала. 100 миллион тирәһе кеше немец телен тыуған теле рәүешендә белә.

Хәҙерге немец теле үрге һәм түбәнге әлмән диалекттарына бүленә. Яҙмаһы — латин әлифбаһы. Грамматик төрө буйынса немец теле флектив-аналитик тел була.

Тарих[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Инглиз теленә яҡын. Көнбайыш‑герман ҡәбиләләре (алеман, баювар, сакс, туринг, франк, хат) теленә барып тоташа. Немец теле түбәнге-немец, урта-немец һәм көньяҡ‑немец төркөмдәре диалекттарын айырып йөрөтәләр, уларҙың һәр береһе көнбайыш һәм көнсығыш төркөмсәләргә бүленә; Швейцарияла – алеман, Люксембургта мозель-франк диалекттары бар. Әҙәби теле XVIII быуат аҙағында көнсығыш‑урта‑немец һәм көньяҡ‑немец диалекттары нигеҙендә формалаша. Немец теле фонетикаһында һүҙ башында һуҙынҡылар ҡаты итеп әйтелә; морфема аҙағында яңғырау тартынҡылар һаңғыраулана: [ä], [ö], [ü], [äu] һуҙынҡылары өсөн умлаут күренеше хас. Һүҙьяһалышта аффиксация һәм һүҙҙәрҙе ҡушыу өҫтөнлөк итә; субстантивациялары киң таралған: “laufen” (йүгерергә) — “das Laufen” (йүгереү), “alt” (ҡарт) — “der Alte” (ҡарт кеше), “die Alte” (ҡарсыҡ), “das Alte” (иҫке) һәм башҡа Һүҙлек составында инглиз, итальян, латин телдәренән, француз теленән, шулай уҡ славян телдәренән үҙләштерелгән һүҙҙәр бар. Һөйләмдәрҙең төп тибы — ҡылымлы. Яҙыу латин алфавиты нигеҙендә башҡарыла. Хәҙерге немец алфавиты 26 хәрефтән тора.

Башҡортостанда немец теле[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

2002 йылда Башҡортостанҙа немец теле белгән кешеләр һаны — яҡынса 64,9 мең, уларҙың 8,2 меңдән ашыуы — немецтар. Немец теле Башҡортостанҙың байтаҡ урта һәм юғары уҡыу йорттарында мотлаҡ уҡытыла торған сит телдәр иҫәбенә инә; Благовар районының Алексеевка, Викторовка, Яңы Никольский, Пришиб, Таң ауылдар мәктәптәрендә, шулай уҡ Өфө ҡалаһы 86‑сы гимназияһында туған тел итеп өйрәнелә. Башҡорт дәүләт университетыла, Башҡорт дәүләт педагогия университетыла һәм башҡа. Немец теле буйынса белгестәр әҙерләйҙәр. А.Н.Антышев, Р.Ғ.Ғатауллин, А.П.Майоров, Р.З.Мерәҫов һәм башҡа етәкселек тарафынан немец филологик буйынса фәнни‑тикшеренеү эше алып барыла. Немецса‑урыҫса‑башҡортса уҡыу‑уҡытыу һүҙлектәре, белешмәләр нәшер ителә, Германияла Эрсен‑Раш‑Маргарет башҡорт телен уҡытыуҙы ойоштора.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  1. Cooficialização da língua alemã em Antônio Carlos: Projeto legislativo 132/2010 (порт.). Instituto de Investigação e Desenvolvimento em Política Linguística. 13 ноябрь 2014 тикшерелгән.
  2. Língua alemã (порт.). Secretaria de Turismo, Cultura e Esporte de Pomerode. 13 ноябрь 2014 тикшерелгән.
  3. Haubel M. Die päpstliche Schweizergarde // Österreichische Militärische Zeitschrift. — 2007. — № 3. — С. 311-316.
  4. Sprache – Identität und Schlüssel (нем.). Nordschleswig.de. 13 ноябрь 2014 тикшерелгән.
  5. Bauer R. Deutsch als Amtssprache in Südtirol(нем.) // Terminologie et tradtition. Office des publications officielles des communautés europeénnes. — 1994. — С. 63–84.
  6. Deutsch in Namibia (нем.). Allgemeine Zeitung (18.07.2007). 13 ноябрь 2014 тикшерелгән.
  7. Wir stellen uns vor: Initiative Deutsch in Namibia (DiN) (нем.). DiN. 6 ноябрь 2011 тикшерелгән.
  8. Die deutsche Kolonie in den Subtropen Paraguays (нем.). Bundeszentrale für politische Bildung (09.01.2008). 13 ноябрь 2014 тикшерелгән.
  9. Danowski R. Zur Lage der deutschen Minderheit in Polen seit 1989 (нем.). Ostpreussen-info.de. 13 ноябрь 2014 тикшерелгән.
  10. Erbe M. Das Elsass. Historische Landschaft im Wandel der Zeiten — Stuttgart: Kohlhammer, 2002. — Б. 198. — ISBN 3-17-015771-X.
  11. Hartweg F. Die Sprachen im Elsass: Kalter Krieg oder versöhntes Miteinander?(нем.) // Argumente und Materialien zum Zeitgeschehen: Frankophonie – nationale und internationale Dimensionen. — 2002. — № 35. — С. 63-75.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  • Мурясов Р.З. Сопоставительная морфология немецкого и башкирского языков. Глагол. Уфа, 2002.

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Википедия Был мәҡәлә тамамланмаған. Һеҙ уны мөхәррирләп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
Был иҫкәрмәне дөрөҫөрәге менән алмаштырыр кәрәк.

Ҡалып:Link FA

Ҡалып:Link FA Ҡалып:Link FA