Нобель премияһы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Нобель премияһы лауреатына бирелә торған миҙал

Но́бель пре́мияһы (швед. Nobelpriset, ингл. Nobel Prize) — күренекле фәнни тикшереүҙәр, асыштар һәм мәҙәниәт һәм йәмғиәт үҫешенә баһалап бөткөһөҙ индергән өлөш өсөн бирелә торған халыҡ-ара премия. Әҙәбиәт, фән һәм тыныслыҡ өлкәһендә бирелә. Премия 1895 йылда Нобель Фондын ойошторған Альфред Нобель тарафынан булдырыла. Күптәр өсөн Нобель премияһын алыу мөһим ваҡиға булып тора.[1] Нобель премияһын алған кешеләрҙә "Нобель лауреаттары" тип атайҙай.

Һәр лауреат миҙал, диплом һәм, суммаһы йылда үҙгәреп торған, аҡса ала.[2] 1901 йылда, Нобель лауреатына 150,782 SEK бирелгән, 2007 йылдың декабрендә 7,731,004 SEK. 2008 йылда еңәүселәргә 10,000,000 SEK бирелгән.[3] Наградалар Стокгольмда 10 декабрҙа, Нобельдың хәтер көнөндә, тапшырыла.[4]

Премия категориялары һәм лауреаттар[үҙгәртергә]

Швеция банкының Нобель исемендәге Иҡтисад өлкәһендәге премияны ҡайһы саҡта Иҡтисад буйынса Нобель премияһы тип атайҙар, Нобель был турала васыят итмәһәлә. Был премияны 969 йылда Швецария Иҡтисад фәндәре банкы бире башлай. Был премияны Нобель ҡарар итмәгән, уның өсөн аҡса ҡаодырмаған, шуға был Нобель премияһы түгел. Шулай булһа ла, башҡа Нобель премиялары менән тиңдәштерелә.

Башҡаларҙан айырылып торған лауреттар[үҙгәртергә]

Бер нисә премия алған лауреаттар[үҙгәртергә]

Нобель премияһы ойошторолған ваҡыттан алып, дүрт кеше ике тапҡыр Нобель премияһына лайыҡ була:[5]

Төркөм булараҡ Ҡыҙыл Тәре йәмғиәте ((International Committee of the Red Cross) ICRC) Нобель премияһына өс тапҡыр лайыҡ була: 1917, 1944, 1963 йылдарҙа. Беренсе ике премия һуғыш ваҡытындағы эшмәкәрлеген таныу хөрмәтенә, өсөнсөһө йәмғиәттең 100 йыллыҡ юбилейы хөрмәтенә.

Ҡасаҡтар буйынса Берләшкән Милләтәр ойошмаһының (БМО) Юғары комиссары Нобель премияһын ике тапҡыр ала: 1954 һәм 1981 йылда.

Бер ғаиләнән лауреаттар[үҙгәртергә]

Ҡайһы бер ғаиләләр бер нисә тапҡыр лауреат булалар.[5]

Төшөрмәләр һәм иҫкәрмәләр[үҙгәртергә]

  1. Nobel Prizes cannot be awarded posthumously (to people who are no longer living).
  2. The Nobel Prize. Nobel Foundation. 27 ноябрь 2008 тикшерелгән.
  3. The Nobel Prize Amounts. Nobel Foundation. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 июль 2008. 27 ноябрь 2008 тикшерелгән.
  4. The Nobel Prize Award Ceremonies. Nobel Foundation. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2008. 27 ноябрь 2008 тикшерелгән.
  5. 5,0 5,1 Nobel Prize facts, nobelprize.org , accessed 18 October 2007.
  6. See "Preface", "The Peace Prize..." and "Linus Pauling: awards, honors, and medals", Linus Pauling and the nature of the chemical bond: a documentary history ; Linus Pauling and the international peace movement ; Ava Helen and Linus Pauling papers : Special Collections , the Valley Library, Oregon State University, accessed 13 December 2007.
  7. Physiology or Medicine prize 1959, nobelprize.org , accessed 14 January 2008
  8. Physiology or Medicine prize 1959, nobelprize.org , accessed 14 January 2008