Протистар

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Протистар
Protist collage.jpg
Фәнни классификация
Халыҡ-ара фәнни исеме

Protista Haeckel, 1866

Бүлендек таксондар
Wikispecies-logo.svg
Викитөркөмдә
Систематика
Commons-logo.svg
Викиһаҡлағыста
рәсемдәр

Проти́стар (бор. грек. πρώτιστος «иң тәүге, беренсе») — парафилик төркөм. Улар хайуандарға, үҫемлектәргә һәм бәшмәктәргә инмәй. Исем атамаһы Эрнст Геккел тарафынан 1886 йыл керетелгән. Шулай ҙа бөгөнгө ҡараш менән уны 1969 йыл Роберт Уиттекер беренсе булып ҡулланған. Ул "биш батшалыҡ системалары" авторы[1]. Традиция буйынса протистарҙы бер күҙәнәклеләр (Protozoa), ылымыҡтар (Algae) һәм бәшмәк һымаҡ организмдар төркәмдәренә бүләләр. Был төркөмдәр барыһы ла полифилетик тәбиғәт һәм таксондар булараҡ файҙаланылмай.

Башҡа бик күп төркөмдәр кеүек,«ҡалдыҡ принцибы» буйынсы, протистар ҡайһылыр берәй ыңғай яғы менән айырылып тормай. Ҡағиҙә буйынса улар бер күҙәнәкле организмдар, әммә улар колониялар барлыҡҡа килтереүгә һәләтле. Ҡайһы берҙәре күп күҙәнәкле организмдар вәкилдәре булһа, ҡайһы саҡта ҡатмарлы организм формаһына ла барып етәләр, (мәҫәлән, ҡайһы бер һоро ылымыҡтар).

Өйрәнеү тарихы[үҙгәртергә]

Батшалыҡ тәүҙә күптәргә ҡыҙыҡһыныу уятһа ла, был ғилемде яйлап ҡыҫырыҡлайҙар. XX быуатта күп ғалимдар батшалыҡты өсөнсө арауыҡҡа ҡайтарып ҡалдыралар. Был биологтарға ауырлыҡ һала, сөнки хайуандарҙы үҫемлектәрҙән ҡәтғи айырыу, протистарҙы теге батшалыҡҡа йә булмаһа был батшалыҡҡа керетеү ҡыйынлаша. Әммә Геккелдең теоритик ҡарашы бик күп ғалимдарҙа ҡыҙыҡһыныу уята. Һәм улар ошо заттар өҫтөндә эшләргә мәжбур була. Геккель 1978 йылда батшалыҡтарҙың күләмен һәм составын үҙгәртеп, тамамланған хәлдә очерк тәҡдим итә. Ул протистарҙы 14 төркөмгә һәм синыфҡа бүлә. Был хәҙерге ваҡытта айырым бер ҡыҙыҡһыныу уята:[2]

Иҫкәртмәләр[үҙгәртергә]

  1. Whittaker R. H. New concepts of kingdoms of organisms (англ.) // Science. — 1969. — В. 3863. — Т. 163. — С. 150-160. — DOI:10.1126/science.163.3863.150 — PMID 5762760
  2. Протисты // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)

Һылтанмалар[үҙгәртергә]