Санкт-Петербург

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Ҡала
Санкт-Петербург
Флаг Герб
Флаг Герб
Ил Рәсәй
Координаталары Координаталары: 59°57′00″ т. к. 30°19′00″ кс. о. / 59.95° т. к. 30.316667° кс. о. (G) (O) (Я)59°57′00″ т. к. 30°19′00″ кс. о. / 59.95° т. к. 30.316667° кс. о. (G) (O) (Я)
Ҡала хакимиәте башлығы Георгий Полтавченко
Нигеҙләнгән 1703
Майҙан 466 км²
Халыҡ 5 000 000 кеше (2012)
Тығыҙлыҡ 3267,5 кеше/км²
Агломерация 1130000
Телефон коды +7 812
Почта индекстары 190000-199406
Автомобиль коды 78, 98
ОКАТО коды 80401
Сайт http://www.gov.spb.ru/
Санкт-Петербург (Рәсәй)
Санкт-Петербург
Spb collage.JPG
Клодт Пётр Карловичтын Санкт-Петербургта Николай I һәйкәл

Санкт-Петербу́рг — РФ-ның федераль әһәмиәтендәге ҡала, Төнъяк-Көнсығыш федераль округы һәм Ленинград өлкәһе үҙәге. Шулай уҡ РФ-ның Конституция суды урынлашҡан.

Ҡалала урынлашҡан һәйкәлдәр һәм биналар Рәсәйҙең 50 һумлыҡ аҡса банкнотында һүрәтләнгән.

Ҡала исемдәре
  • 27.05.1703—1914 Санкт-Петербург
  • 1914—1924 й. Петроград
  • 1914—1991 й. Ленинград
  • 6.09.1991 көндән. — Санкт-Петербург

Тарихы[үҙгәртергә]

1703 йылда Рәсәй императоры Петр I тарафынан нигеҙ һалына. Ҡала Изге Пётр апостолы исемен йөрөтә.

1712-1918 йылдарҙа Рәсәй дәүләтенең баш ҡалаһы булып тора.

1941 йылдың 8 сентябренән алып 1944 йылдың 27 ғинуарынаса ҡала фашистар тарафынан блокадала тотола.

Сәнәғәте һәм иҡтисады[үҙгәртергә]

Ҡалала күп фән, тикшереү-проектлау инститтура бар (Гипромез, Арктика һәм Антарктика ҒТИ, Цитология институты, Норильск никеленең Гипроруда институты һәм башҡалар).

Ҡалала машиналар төҙөү сәнәғәте әһәмиәтле. Рәсәйҙә йыйылған сит ил машиналары заводтары бар.

Сауҙа сәнәғәте (Дикси, Карусель, Спортмастер супермаркеттар).

Финанс тармағы -(Рәсәй Һаҡлыҡ Банкыһының аҡса сығарыу дворы, Финам, Рәсәй Һаҡлыҡ Банкыһы).

Транспорт- Пулково аэропорты

Архитектура һәйкәлдәре[үҙгәртергә]

  1. Ҡышҡы һарай – Рәсәй императорҙары йәшәгән урын. Хәҙерге ваҡытта йортта Эрмитаж Дәүләт Музейы урынлашҡан.
  2. Заячий утрауҙа урынлашҡан Петропавловск соборы. Рәсәй императорҙарҙы зыяраты. 1742 йылдан 1858 йылға тиклем кафедраль, Санкт-Петербург һәм Ладога епархияның үҙәге. Рәсәй императорҙарын вазифаға тәғәйенләнеү йолаһын үткәреү урыны.
  3. Ҡазан соборы.
  4. Ҙур Обухов вант күпере
  5. Баҡыр һыбайлы, Петр I һәйкәле. Үҙенең власын нығытыу өсөн, Петр I хөрмәтенә Екатерина II тарафынан ҡуйылған.
  6. Исаакий соборы. Төҙөлөү ваҡытынан 1918 йылға тиклем Рәсәйҙең иң баш кафедраль соборы.
  7. Сенат майҙаны, совет власы ваҡытында Декабристар майҙаны
  8. Сенат һәм Синод йорттары. Урыҫ православ сиркәүнең юғары власть органы – Изге Синод урынлашҡан йорто. Рәсәй империяһында сиркәү власы мөһим һәм ҙур булһаның күрһәтә.
  9. Адмирайлтейство
  10. Баш штаб, Дворцовая майҙанында
  11. Александр колоннаһы
  12. Мариин театры
  13. Стрельняла Константин һарайы, Романовтарҙын элекке йәй ваҡытта резиденцияһы. Ошо йортта 2006 йылда ҙур восьмерка илдәре самиты үҙҙы.
  14. Михайл һарайы.
  15. Дворец майҙаны. Зимний һарайы янында майҙан.
  16. Николай I һәйкәл.
  17. Санкт-Петербург дәүләт университеты урынлашҡан 12 коллегиялар йорто
  18. Смольный - ҡала Хөкүмәте йорто
  19. Мариинский һарайы – Закондар сығарыу йыйылышы

Влас органдары[үҙгәртергә]

Смольный — ҡала Хөкүмәте йорто
Мариинский һарайы – Закондар сығарыу йыйылышы

Дәүләт власы 14.01.1998 көндә ҡабул ителгән Уставына ярашлы эшләй. Юғары вазифаһы – Губернатор. Санкт-Петербурга йәшәғән граждандары менән 5 йылға һайлана [1]. 2011 йылдан августан Губернатор – Георгий Полтавченко.

Гидрография[үҙгәртергә]

Санкт-Петербургтын йылғалары оҙонлоғо дөйөм 282 км. Ҡаланың майҙаның 7%-һыу. Санкт-Петербург һаҙлыҡта төҙөлгәс, биҡ күп каналадар төҙөргә тура килде (ерҙе ҡоротоу өсөн). XIX быуатында Нева дельаһы 48 йылға һәм 101 утрауҙан торҙо. XX быуатта каналдарҙы күмеп, бер нисә йылғалар бөтөрөп, утрауҙар һаны 48 тиклем кәмене. Ҡаланың иң баш йылғаһы - Нева, Балтик диңгеҙғә аға.

Неваның дельталары:

  1. Большая Нева
  2. Малая Нева
  3. Большая Невка
  4. Средняя Невка
  5. Малая Невка
  6. Фонтанка,
  7. Мойка
  8. Екатерингофка
  9. Крестовка (Средняя Невккаға аға),
  10. Карповка,
  11. Ждановка,
  12. Смоленка,
  13. Пряжка,
  14. Кронверкский пролив;

Каналдар:

  1. Морской канал,
  2. Обводный канал,
  3. канал Грибоедова,
  4. Крюков канал.

Неваға аҡҡан йылғалар (ҡала сигендә):

  1. Ижора,
  2. Славянка,
  3. Мурзинка,
  4. Охта,
  5. Чёрная речка.

Утрауҙар:

  1. Васильевский,
  2. Петроградский,
  3. Крестовский,
  4. Декабристов;
  5. Котлин[2].

Административ ҡоролошо[үҙгәртергә]

Санкт-Петербург 18 районға бүленә:
Административ ҡоролошо,
Санкт-Петербург

  1. Адмиралтейский районы
  2. Василеостровский районы
  3. Выборгский районы
  4. Калинин районы (Санкт-Петербург)
  5. Киров районы(Санкт-Петербург)
  6. Колпинский районы
  7. Красногвардейский районы (Санкт-Петербург)
  8. Красносельский районы (Санкт-Петербург)
  9. Кронштадт районы

  1. Курорт районы (Санкт-Петербург)
  2. Мәскәү районы (Санкт-Петербург)
  3. Нева районы
  4. Петроград районы
  5. Петродворец районы
  6. Приморский районы (Санкт-Петербург)
  7. Пушкин районы (Санкт-Петербург)
  8. Фрунзе районы (Санкт-Петербург)
  9. Үҙәк районы (Санкт-Петербург)
Райондар сигендә 111 муниципаль берекмә: 81 муниципаль округы, 9 ҡала (Зеленогорск, Колпино, Красное Село, Кронштадт, Ломоносов, Павловск, Петергоф, Пушкин, Сестрорецк) һәм 21 ҡасаба[3].

Юғары уҡыу йорттары[үҙгәртергә]

  1. Санкт-Петербург дәүләт университеты
  2. Политехник
  3. Аграр
  4. Архитектура-төҙөлөш
  5. Иҡтисад һәм финанс
  6. Тау
  7. Юғары иҡтисад мәктәбе филиалы
 Васильев утрауының башняһына күренеш, (аҡ төндәр ваҡытта ) 3 июль 2010, 0:35
Васильев утрауының башняһына күренеш, (аҡ төндәр ваҡытта ) 3 июль 2010, 0:35
Санкт-Петербург дәүләт университеты Көнсығыш факультеты эргәһендә Төрөк үҙәге янында Әхмәтзәки Вәлиди Туған һәйкәле (Санкт-Петербург, Василеостровский районы

Климат[үҙгәртергә]

Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Абсолют максимум, °C 8,7 10,2 14,9 25,3 30,9 34,6 35,3 37,1 30,4 21,0 12,3 10,9 37,1
Уртаса максимум, °C −3,1 −3 2,0 9,3 16,0 20,0 23,0 20,8 15,0 8,6 2,0 −1,5 9,1
Уртаса температура, °C −5,5 −6,1 −1,3 5,1 11,3 15,7 18,8 16,9 11,6 6,2 0,1 −3,7 5,8
Уртаса минимум, °C −8 −8,5 −4,2 1,5 7,0 11,7 15,0 13,5 8,8 4,0 −1,8 −6,1 2,7
Абсолют минимум, °C −35,9 −35,2 −29,9 −21,8 −6,6 0,1 4,9 1,3 −3,1 −12,9 −22,2 −34,4 −35,9
Яуым-төшөм нормаһы, мм 44 31 37 31 46 71 79 83 64 67 56 51 662
Сығанаҡ: Климат Санкт-Петербурга. Погода и климат. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 ғинуар 2012. 21 декабрь 2011 тикшерелгән.

Ҡала байрамдар һәм иҫтәлекле даталар[үҙгәртергә]

  • 14 ғинуар – Санкт-Петербургтын Уставы көнө
  • 18 января — 1943 йылда Ленинградтын блокаданы йыртыу көнө
  • 27 января — 1944 йылда Ленинградтын блокаданы тулығынса сыгыу көнө
  • 10 февраля — Пушкин хәтере көнө (1837 вафат булды)
  • 27 мая — Ҡала көнө (1703 йылда һалынған)
  • 5 июня — Диңгеҙҙән мина блокаданы бөтөрөү көнө (1946 йыл; 2006 йылдан байрам ителә);
  • 9 июня — Петр I тыуған көнө (1672)
  • июнден 20-сы көндәре — «Алые паруса», мәктәп тамамлаусылар көнө (1968 -1979 һәм 2005 йылдан алып байрам ителә);
  • 1 июля — Реставратор көнө (2006) [4];
  • 15 августа — Старая Ладога көнө — первой столицы Руси, предшественницы Санкт-Петербурга (основана в 753 году);
  • 8 сентября — Ленинградтын блокаданын корбандары хэтере көнө
  • 12 сентября — Александр Невский изге мәйеттәрзе Санкт-Петербургка кусереу (1724 йыл), Ништадтского мир килешеу көнө(1721 йыл).
Санкт-Петербургтын үҙәге. Һауанан Васильев стрелкаһа күренеш. Биржа йорто.
Санкт-Петербургтын үҙәге. Һауанан Һарай майҙанынан төнъякҡа күренеш
Санкт-Петербургтын үҙәге. Исакий соборы

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә]

  1. О выборах высшего должностного лица Санкт-Петербурга - Губернатора Санкт-Петербурга (с изменениями на 22 марта 2013 года). Официальный портал администрации СПб. Тәүге сығанаҡтан архивланған 27 май 2013. 27 май 2013 тикшерелгән.
  2. Ленинград: Историко-географический атлас — М.: Главное управление геодезии и картографии при Совете министров СССР, 1981. — С. 59.
  3. Санкт-Петербурга «О территориальном устройстве Санкт-Петербурга» (с изменениями на 13 июля 2011 года) О территориальном устройстве Санкт-Петербурга. gov.spb.ru. 12 август 2011 тикшерелгән.
  4. День реставратора (ru). «Союз реставраторов Санкт-Петербурга» (2006-07-02). Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 октябрь 2012. 2 октябрь 2012 тикшерелгән.