Татарҙар — Иҙел-Урал буйында йәшәгән төрки халыҡ. Күпселек өлөшө Татарстанда һәм Башҡортостанда, шаҡтай өлөшө Рәсәйҙең башҡа өлкәләрендә (күберәк Мәскәүҙә һәм Себерҙә) йәшәй.

Йөкмәткеһе

1 Халыҡ төркөмө
2 Дин
3 Милләт сығышы
4 Тормош һәм көнкүреш
5 Диаспора

[үҙгәртергә] Халыҡ төркөмө

**Татарҙар**
Татарлар
	Татарҙар; Татарлар
	; 53пкс58пкс; 64пкс; Ғабдулла Туҡай • Һади Таҡташ • Ғәлиәскәр Камал • Гаяз Исхаки; Садретдин Максудов • Юсуф Акчурин • Муса Йәлил • Сәлих Сәйҙәшев; Сара Садыҡова • Рашид Вагапов • Марат Сафин • Руслан Ниғмәтуллин
Хәҙәрге заманда таралыу ареалы һәм һаны
	Барлығы: 7 млн тирәһе; Россия:; 5 310 649 (пер. 2010), 5 554 601 (пер. 2002); Татарстан: 2 012 571 (2010); Башкортостан: 1 009 295 (2010); Силәбе өлкәһе: 180 913 (2010); Ырымбур өлкәһе: 151 492 (2010); Ульяновск өлкәһе: 149 873 (2010); Мәскәү: 149 043 (2010); Свердловск өлкәһе: 143 803 (2010); Һамар өлкәһе: 126 124 (2010); Пермь крайы: 115 544 (2010); Ханты-Манси автоном округы: 108 899 (2010); Төмән өлкәһе (юг): 102 587 (2010); Түбәнге Новгород өлкәһе: 44 103 (2010); Үзбәкстан: 324 080 (2002); Ҡаҙағстан: 204 229 (перепись 2009); Украина: 73 304 (перепись 2001); Төркмәнстан: 61 000; Ҡырғыҙстан: 31 491 (2009); Әзербайжан: 25 900 (2009); Төркиә: 26 000; Таджикстан: 19 300 (2000); США: 11 000; Ҡытай: 7 500; Белоруссия: 7 316 (перепись 2009) ; Грузия: 3 700; Литва: 3 235 (перепись 2001); Молдавия: 2 900; Латвия: 2 739 (2010) ; Эстония: 2 445 (2010); Польша: 495 (перепись 2002)
Тел	татар теле, урыҫ теле
Дин	ислам суннизм, кряшендәр — православие
Раса тибы	күпселек европеоидтар, монголоидтар
Телдәр ғаиләһе	Алтай ғаиләһе; Төрки төркөмө; Ҡыпсаҡ телдәре;

Татар халҡы 3 төп төркөмгә бүленә.

Иҙел-Урал татарҙары
- Ҡазан татарҙары
- Ҡасим татарҙары
- Мишәрҙәр
- Типтәрҙэр
Себер татарҙары
Хажитархан татарҙары
Ҡырым татарҙары
Нуғайҙар

Польша-Литва татарҙары төркөмө лә бар. Иҙел-Урал төбәге төркөиә иң ҙурыһы, унда 4 млн. артыҡ татар иҫәпләнә.

[үҙгәртергә] Дин

Татарҙарҙың күпселеге мосолман-сөнниҙәр. Татар милләтен көсләп суҡындырылған өлөшөлә бар: керәшен татарҙары, нағайбаҡтар. Бал халыҡтар көсләп суҡындырылмаған, электән христиан динен ҡабул иткән тигән ҡарашта бар. Татарҙарҙың хәҙерге дин үҙәктәре: Ҡазан, Мәскәү, Өфө, Ырымбур, Төмән һэм башҡа ҡалаларҙы мөфтиәттәр бар, шул иҫәптән Польша-Литва таратҙарыныңда дини ойошмалары бар.

[үҙгәртергә] Милләт сығышы

Татар халҡының килеп сығышы тураһында фәндә 3 төп концепция йәшәй.

[үҙгәртергә] Иҙел-Урал концепцияһы

Уның буйынса татарҙың килеп сығышының төп нигеҙе — Булғарҙар һәм төркиләшкән ерле Фин-Уғыр халҡы. Ә. Вәлиди, Х. Ғәбәши, М. Зәки, Ф. Урмансы х.б. ғәлимдәр Болғарҙарҙың килеп сығышында иң боронғо осарҙан билдәле күсмә Скиф, Сармат, Алан һәм башҡаларҙың ҡатнашы бар тип иҫәпләйҙәр.

[үҙгәртергә] Татар-Монгол концепцияһы

Был концепция Көнсығыш Европаға Татар-Монгол ҡәбиләләре менән бергә күсеп килеп, ерле ҡыпсаҡтар менән ҡушылып һэм Алтын Урҙа дәүләтендә Ислам динен ҡабул итеп татар мәҙәниәтен һәм дәүләтселеген барлыҡҡа килтергәндәр тигән ҡарашҡа нигеҙләнә. Был ҡараш ҡайһы бер урыс, башҡорт, сыуаш ғәлимдәре Н.А.Мәзитов, В.Ф. Кахавский, В.Д. Дмитриев, Н.И. Егоров, М.Р. Федотов һәм башҡаларҙың хеҙмәттәрендә сығылыш таба.

[үҙгәртергә] Төрки-Татар концепцияһы

Был концепция татар халҡының килеп сығышында Булғарҙар менән бергә Ҡыпсаҡ дәүләте берләшмәләренә кергән халыҡтар ҡатнашыуына ҙур урын бирә.

Татар халҡының Милли тарихының төп үҫеш дәүере Алтын Урҙа осорона тура килә. Шул осорҙа ерле Болғар һәм Ҡыпсаҡтар менән Төрки ҡэбиләләргә ҡушыла. Төрки нигеҙҙә уртаҡ әҙәби тел барлыҡҡа килә.

[үҙгәртергә] Тормош һәм көнкүреш

Татарҙарҙың тормош һәм көнкүрештә иң мөһим урын тотҡан тотҡан шөғөлдәре: игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ һәм һунарсылыҡ.

[үҙгәртергә] Диаспора

Хәҙерге көндә татарҙар бөтә донъяла йәшәй тип була. Алманияла, Финляндияла, Польшала, Литвала, Эстонала, Мәскәүҙә татарҙар бик күп.

Был биттең сығанағы Tatarça - Татарса |http://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D1%8B"

↑ ^1,00 ^1,01 ^1,02 ^1,03 ^1,04 ^1,05 ^1,06 ^1,07 ^1,08 ^1,09 ^1,10 ^1,11 ^1,12 Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года
↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Национальный состав населения по регионам России
↑ Этнический атлас Узбекистана. Ташкент — 2002 г.
↑ Итоги переписи населения Казахстана 2009 г.
↑ Всеукраїнський перепис населення 2001 (русская версия)
↑ Ethnic composition of Azerbaijan 2009
↑ Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; joshua төшөрмәләре өсөн текст юҡ
↑ Итоги переписи населения Таджикистана 2000 года: национальный, возрастной, половой, семейный и образовательный составы
↑ Белстат. Предварительные итоги переписи 2009
↑ Национальный состав населения Литвы. Перепись 2001
↑ Распределение населения ЛР по национальному составу и государственной принадлежности на 01.07.2010. (латыш.)
↑ Национальный состав населения Эстонии. 2010
↑ Нациоанльный состав населения Польши. Перепись 2002

[.D0.BF.D0.B5.D1.80.2010-0] 1,00 ^1,01 ^1,02 ^1,03 ^1,04 ^1,05 ^1,06 ^1,07 ^1,08 ^1,09 ^1,10 ^1,11 ^1,12 Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года

[1] Всероссийская перепись населения 2002 года. Национальный состав населения по регионам России

[2] Этнический атлас Узбекистана. Ташкент — 2002 г.

[3] Итоги переписи населения Казахстана 2009 г.

[.D1.83.D0.BA.D1.802001-4] Всеукраїнський перепис населення 2001 (русская версия)

[.D0.AD.D0.A02009-5] Ethnic composition of Azerbaijan 2009

[joshua] Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; joshua төшөрмәләре өсөн текст юҡ

[7] Итоги переписи населения Таджикистана 2000 года: национальный, возрастной, половой, семейный и образовательный составы

[8] Белстат. Предварительные итоги переписи 2009

[9] Национальный состав населения Литвы. Перепись 2001

[LV.01.2C07.2C11-10] Распределение населения ЛР по национальному составу и государственной принадлежности на 01.07.2010. (латыш.)

[11] Национальный состав населения Эстонии. 2010

[12] Нациоанльный состав населения Польши. Перепись 2002

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

Татарҙар

Йөкмәткеһе

[үҙгәртергә] Халыҡ төркөмө

[үҙгәртергә] Дин

[үҙгәртергә] Милләт сығышы

[үҙгәртергә] Иҙел-Урал концепцияһы

[үҙгәртергә] Татар-Монгол концепцияһы

[үҙгәртергә] Төрки-Татар концепцияһы

[үҙгәртергә] Тормош һәм көнкүреш

[үҙгәртергә] Диаспора

Шәхси ҡоралдар

Исем арауыҡтары

Варианттар

Ҡарауҙар

Хәрәкәт

Эҙләү

Төп йүнәлештәр

Ярҙамсы йүнәлештәр

Башҡа телдәрҙә

Хәҙәрге заманда таралыу ареалы һәм һаны
Татарҙар Татарлар
53пкс 58пкс 64пкс Ғабдулла Туҡай • Һади Таҡташ • Ғәлиәскәр Камал • Гаяз Исхаки Садретдин Максудов • Юсуф Акчурин • Муса Йәлил • Сәлих Сәйҙәшев Сара Садыҡова • Рашид Вагапов • Марат Сафин • Руслан Ниғмәтуллин
Барлығы: 7 млн тирәһе Россия: 5 310 649 (пер. 2010)^[1], 5 554 601 (пер. 2002)^[2] Татарстан: 2 012 571 (2010)^[1] Башкортостан: 1 009 295 (2010)^[1] Силәбе өлкәһе: 180 913 (2010)^[1] Ырымбур өлкәһе: 151 492 (2010)^[1] Ульяновск өлкәһе: 149 873 (2010)^[1] Мәскәү: 149 043 (2010)^[1] Свердловск өлкәһе: 143 803 (2010)^[1] Һамар өлкәһе: 126 124 (2010)^[1] Пермь крайы: 115 544 (2010)^[1] Ханты-Манси автоном округы: 108 899 (2010)^[1] Төмән өлкәһе (юг): 102 587 (2010)^[1] Түбәнге Новгород өлкәһе: 44 103 (2010)^[1] Үзбәкстан: 324 080 (2002)^[3] Ҡаҙағстан: 204 229 (перепись 2009)^[4] Украина: 73 304 (перепись 2001)^[5] Төркмәнстан: 61 000 Ҡырғыҙстан: 31 491 (2009) Әзербайжан: 25 900 (2009)^[6] Төркиә: 26 000^[7] Таджикстан: 19 300 (2000)^[8] США: 11 000 Ҡытай: 7 500^[7] Белоруссия: 7 316 (перепись 2009) ^[9] Грузия: 3 700^[7] Литва: 3 235 (перепись 2001)^[10] Молдавия: 2 900^[7] Латвия: 2 739 (2010) ^[11] Эстония: 2 445 (2010)^[12] Польша: 495 (перепись 2002)^[13]
Тел	татар теле, урыҫ теле
Дин	ислам суннизм, кряшендәр — православие
Раса тибы	күпселек европеоидтар, монголоидтар
Телдәр ғаиләһе	Алтай ғаиләһе Төрки төркөмө Ҡыпсаҡ телдәре