Чили

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Чили Республикаһы
исп. República de Chile
Чили Чили гербы
Чили флагы Чили гербы

Координаталар: 37°56′00″ ю. ш. 72°20′00″ з. д. / 37.93333° ю. ш. 72.33333° з. д. / -37.93333; -72.33333 (G) (O)

Девиз: «Por la razón o la fuerza

(исп. Хокуҡ һәм көс менән

Гимн: «Himno Nacional»
Chile (orthographic projection).svg
Бойонороҡһоҙлоҡ датаһы 18 сентябрь 1810 (Испаниянан дәүләтенән)
Рәсми тел испан
Баш ҡала Сантьяго
Эре ҡалалары
Идара итеү формаһы Президент республикаһы
Президент Michelle Bachelet
Территория
• Барлығы
• Һыу өҫтө %
Донъялағы урыны: 37
756 950 [1] км²
1,07
Халыҡ
• Баһалау (2011)
Тығыҙлыҡ

17 248 450 кеше (Урыны: 59)
22,81 кеше/км²
КПҮИ (2011) 0,805[2] (бик юғары) (Урыны: 44)
Этнохороним чилилылар
Валюта Чилийское песо [3]
Телефон коды +56
Сәғәт бүлкәте -4
Атакама

Чи́ли (исп. Chile), рәсми исеме — Чи́ли Респу́бликаһы (исп. República de Chile [reˈpuβlika ðe ˈʧile]) — Көньяҡ Америкала Тымыҡ океан һәм Анд тауҙары араһында оҙон һыҙат булып урынлашҡан дәүләт. Көнбайыштан Тымыҡ океан менән йыуыла, көнсығыштан Аргентина, төньяҡтан Перу, төньяҡ-көнсығыштан Боливия менә сиктәш.

Административ ҡоролошо[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Регионы Чили

Чили 15 өлкәгә бүленә (уларҙын береһе — башҡала округы). Ә улары 53 провинцияға һәм 346 коммунаға.

Өлкә Административ үҙәг
Арика Арика
Тарапака Икике
Антофагаста Антофагаста
Атакама Копьяпо
Кокимбо Ла-Серена
Вальпараисо Вальпараисо
О’Хиггинс Ранкагуа
Мауле Талька
Био-Био Консепсьон
Араукания Темуко
Лос-Риос Вальдивия
Лос-Лагос Пуэрто-Монтт
Айсен Койайке
Магалианс Пунта-Аренас
Сантьяго Сантьяго

Географик мәғлүмәттәр[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Чилиҙың Тымыҡ һәм Атлантик океанға сығышы бар. Чилиҙың оҙонлоғо — төньяҡтан көньяҡҡа 4908 саҡырым (4630 км) һәм көнбайыштан көнсығышҡа 456 саҡырым (430 км).

Чилиҙың климаты төньяҡта — тропик сүлдән, ә көньяҡта — уртаса диңгеҙ климатына хәтлем үҙгәрә.

Һауаның уртаса температураһы:

  • көньяҡта — +3 °С — +16 °С хәтлем
  • төньяҡта — +12 °С — +22 °С хәтлем

Иң юғары бейеклек — Охос-дель-Саладо тауы (6893 м).

Файҙалы ҡаҙылмалар — баҡыр, тимер, марганц мәғдәндәре, көмөш.

Халыҡ[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Cантьяго метроһы
Чилиҙың командаһы

Чилиҙың халҡы күбеһенсә европиоид расаһына ҡарай (30-55 %). Метистар — 45-65 %, индейҙар — 5 %. Килмешәктәрҙең күбеһе Испания, Италия, Франция һәм Хорватия илдәренән. XX быуатта Чилиға 600 мең килмешәк килгән, уларҙың күбеһе испандар, итальяндар, ниместәр, хорваттар һәм ғәрәптәр. Әлеге көндә Чилиҙа 800 меңгә яҡын кеше сит илдә тыуғандар.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  • 1 й. — 0,4 млн кеше
  • 1500 й. — 2,0 млн кеше
  • 1800 й. — 1,6 млн кеше
  • 1900 й. — 3,1 млн кеше
  • 1983 й. — 12,3 млн кеше
  • 1995 й. — 14,3 млн кеше
  • 2000 й. — 15,2 млн кеше
  • 2005 й. — 16,0 млн кеше
  • 2012 й. — 17,2 млн кеше

Этник бүленеш[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Сантьяго

Ғүмерҙең уртаса оҙонлоғо[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Ҡала халҡының өлөшө — 87,7 %

Чили дипломат миссиялары (илселектәр һәм консулыҡтар)[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Diplomatic missions of Chile.png
Чили илселеғе Мәскәүҙә

Европа[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Төнъяк Америка[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Көнъяк Америка[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Яҡын Шәрәк[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Африка[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Азия[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Океания[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Халыҡ-ара ойошмалар[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  1. Чили дәғүә иткән1 250 000 км² Антарктиданы иҫәпкә алмайынса.
  2. Human Development Report 2011 (инг.). United Nations Development Program (2011). Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 февраль 2012. 6 ноябрь 2011 тикшерелгән.
  3. (CLP,код 152)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]


Донъя Был ил тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.