Шаран районы

Шаран районы урыҫ. Шаранский район
Ил	Рәсәй
Статус	Муниципаль район
Төбәк	Башҡортостан
Эске бүленеш	13 ауыл биләмәһе
Административ үҙәге	Шаран ауылы
Халыҡ һаны	23620 кеше
Халыҡ тығыҙлығы	{{{density}}}
Майҙаны	1384 км²
Сәғәт бүлкәте	MSK +2
Автомобиль коды	02, 102

Шишмә районы (урыҫ. Шаранский район) – Башҡортостандағы муниципаль район. Башҡортостандың көнбайышда урынлашҡан, Татарстан менән сиктәш. 1935 йылда ойошторолған, ләкин, Башҡортостндың административ ҡоролошонда үҙгәрештәр булыу сәбәпле, ике тапҡыр район статусын юғалта, 1967 йылда яңынан тергеҙелә. Майҙаны — 1384 км2. Район үҙәге Шаран ауылынан Өфөгә тиклем 201 км, иң яҡын тимер юл станцияһы Туймазыға 29 км.

Халыҡ һаны 2010 йылда 26,6 мең кеше (1970 — 33,5; 1989 — 23,9 мең; 1994 йыл — 24,2 мең). Халыҡтың урта тығыҙлығы 1 км2-ға 17,5 кеше. Районда 112 ауыл бар, шуларҙың иң ҙурҙары Шаран (4,7 мең), Ерекле (1,0 мең), Түбән Зәйет (0,8 мең кеше). Күпселек татарҙар, мариҙар, сыуаштар, урыҫтар, башҡорттар йәшәй.

Географияһы

Район Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығында урынлашҡан. Климаты йылы, бер аҙ ҡоролоҡло. Район территорияһында Сөн йылғаһы башлана. Ере йыуылған һәм типик ҡара, Төньяҡ һәм төньяҡ-көнбайышта һоро һәм ҡара һоро урман тупраҡлы. Имән, йүкә, ҡайын һәм уҫаҡ ағаслы урмандары район еренең 24%-ын биләй.

Файҙалы ҡаҙылмалары: нефть (Михайловка, Арҙат, Мостафа), кирбес сеймалы (Иҫке Тумбағош, Наратаҫты, Аҡбарыҫ, Йәнәхмәт һәм Юность), ҡом ҡатыш ҡырсынташ (Шаран, Баҡса), балсыҡҡа ҡушыла торған ҡом (Ивановка) ятҡылыҡтарынан ғибәрәт.

Иҡтисад

Район ауыл хужалығы йүнәлешле, территорияһы һөрөлөүе юғары кимәлдә (56,5%). Иген культуралары, шәкәр сөгөлдөрө, картуф үҫтереүгә, һөт-ит йүнәлешендәге мал үрсетеү, сусҡа һәм һарыҡсылыҡ буйынса махсуслашҡан. Умартасылыҡ һәм балыҡсылыҡ үҫешкән. Шаран ауылы май яҙыу һәм кирбес заводтары эшләй.

Транспорт

Район территорияһын Баҡалы — Туймазы һәм Саҡмағош — Туймазы автомобиль юлдары киҫеп үтә.

Социаль-мәҙәни өлкә

Районда 49 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 17 урта; 4 дауахана, ПУ, 26 дөйөм китапхана, 51 клуб учреждениеһы бар. Урыҫ һәм татар телдәрендә «Шаранские просторы» — «Шаран киңлекләре». гәзите сыға.

Һылтанмалар

• Башҡортостан. Ҡыҫҡа энциклопедия. «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәте. Өфө, 2007.
• На сайте республики Башкортостан
• Официальный сайт Администрации Шаранского района