Мөхәррирләү Ҡорос

{{Башҡа мәғәнәләре|Ҡорос (мәғәнәләр)}}
{{Ук}}
'''Ҡорос''' — </strong> [[тимер]]ҙең [[углерод]] (0,02—2,14 %) менән [[иретмә]]һе. Составында углерод күләме 2,14 % күберәк булһа — иретмә [[суйын]] тип атала.
[[Файл:Stress v strain A36 2.png|thumb|300px| σ — ε диаграммаһы <br />
1. ныҡлыҡ пределы<br />
2. ағыусанлыҡ пределы <br />
3. юҡҡа сығарыу пределы<br />
4. деформацион нығытыу өлкәһе <br />
5. образецта шейка тыуыу
]]

== Составы ==
Cоставына [[марганец]], [[кремний]], [[көкөрт]], [[фосфор]] ҡатышмалары, шулай уҡ легирлау элементтары ([[хром]], [[никель]], [[молибден]], [[вольфрам]], [[ванадий]], [[баҡыр]], [[кобальт]] һ.б.) инә.
Үҙенсәлектәре химик составына, микротөҙөлөшөнә, эшкәртеү ысулдарына бәйле.

== Классификация ==
Тәғәйенләнеше буйынса [[Конструкция Ҡорос|конструкция]] (0,7 %‑ҡа тиклем углерод инә), [[Инструмент Ҡорос|инструмент]] (0,7 %‑тан артыҡ), [[Махсус Ҡорос|махсус үҙенсәлектәре]] (йылыға, коррозияға, эҫегә сыҙамлы, ныҡлығы юғары һ.б.) булған ҡорос айырыла.
=== Конструкция ҡорос ===
Конструкция ҡорос — [[төҙөлөш]]тә, [[машиналар төҙөү сәнәғәте]]ндә ҡулланылған [[ҡорос]]. Төрлө төркөмдәрғә бүленә.
Конструкция углеродлы ҡоростарҙын сифаты.
'''Конструкция углеродлы ҡоростарҙын''' сифаты насар компонеттар — [[фосфор]] (P) һәм [[көкөрт]] (S). Көкөрт — ҡорос өсөн иң насар компонент.
* Ябай сифаты — P һәм S — 0,05 % тиклем ('''Ст''' маркировкаһы).
* Сифатлы — P һәм S — 0,035 % тиклем ('''С''' маркировкаһы).
* Юғары сифатлы — P һәм S — до 0,025 % ('''А''' маркировкаһы марканың артта).
* Үтә юғары сифатлы — Р һәм S — 0,015 % тиклем ('''Ш''' маркировкаһы марканың артта).

== Башҡортостанда етештереү ==
[[Башҡортостан]]да ҡорос етештереү тау сәнәғәте үҫеше менән бәйле.

19 быуат башында тигелдә иретеү (был ысул 20 быуат башына тиклем файҙаланыла һәм электр м‑н иретеүгә алыштырыла) юлы м‑н ҡойолған Ҡорос [[Златоуст]] ҡорал фабрикаһында, Златоуст (Косотур) заводында алына.

== Ҡорос буйынса тикшеренеүҙәр ==
19 быуат уртаһында П. П. Аносов Ҡорос төҙөлөшөн тикшерә, булат Ҡорос һ.б. алыу ысулдарын эшләй. 1940—2002 йй. [[Белорет металлургия комбинаты]] юғары сифатлы Ҡорос иретеү б‑са төп пр‑тие була (80‑се йй. 150‑нән ашыу маркаһын етештерә); Бөйөк Ватан һуғышы барышында И. П. Бардин етәкс. оборона сәнәғәте өсөн Ҡорос махсус сорттарын етештереү ойошторола.
90‑сы йылдарҙа [[Метал]]дарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары институтында һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты|Авиация техник университетында]] (Р.Ғ.Зарипова, Г. А. Салищев) интенсив ''пластик деформация'' ысулы м‑н субмикрокристалл һәм нанокристалл хәлендәге структураларҙы формалаштырыу иҫәбенә Ҡорос ныҡлығын арттырыу б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә (мәҫ., 12Х18Н10Т маркалы тутыҡмай торған Ҡорос ныҡлығы 2—4 тапҡырға арта).

== Рәсәйҙең эре ҡорос етештереүселәре ==
[[Файл:StalRUS.png|thumb|270px|1992-2008 йылдарҙа Рәсәйҙә ҡорос етештереү, млн тонн]]
{| class="standard sortable"
|+ ''[[Metal Bulletin]] рейтингта урын
!2007||2006||Ойошма||Етештереү<br /> 2007 йылда|| Етештереү<br />2006 йылда
|-
| ! align="center" |15||! align="center" |12||[[Северсталь]]||! align="center" |16,75 ||! align="center" |17,60
|-
| ! align="center" |16||! align="center" |14||[[Евраз]]||! align="center" |16,30 ||! align="center" |16,10
|-
|! align="center" |21 ||! align="center" |23||[[Магнитогорск металлургия комбинаты|ММК]]||! align="center" |13,30||! align="center" |12,45
|-
| ! align="center" |33||! align="center" |31||[[Новолипецк металлургия комбинаты|НЛМК]]||! align="center" |9,06 ||! align="center" |9,13
|-
| ! align="center" |48||! align="center" |47||[[Металлоинвест]]||! align="center" |6,43 ||! align="center" |6,28
|-
| ! align="center" |51||! align="center" |47|| [[Мечел]]||! align="center" |6,09 ||! align="center" |5,95
|-
| ! align="center" |120||! align="center" |120||[[Торба металлургия компанияһы|ТМК]]||! align="center" |2,19 ||! align="center" |2,15
|-
|}

== Һылтанмалар ==
{{БЭ2013|index.php/read/8-statya/8440-oros}}



[[Категория:Төҙөлөш материалдары]]
[[Категория:Ҡорос]]
[[Категория:Тимер иретмәләре]]