Абхазия

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Абхазия Республикаһы
абх. Аҧсны Аҳәынҭқарра
Абхазия гербы Абхазия
Абхазия флагы Абхазия гербы
Europe location ABX.png
Гимн: Абхазия гимны
Бойондороҡһоҙлоҡ яулауы (Грузиянан иленән)
Рәсми телдәр
Баш ҡала Сухум[1]
Иң ҙур ҡалалары Сухум[2]
Идара итеү формаһы Президент-Парламент республикаһы
Президент
Вице-президент
Премьер-министр
Рауль Хаджимба

Михаил Логуа
Леонид Лакербая[3]

Территория
  • Барыһы
  • % һыу.
163 урын
8665 км²
үп түгел
Халыҡ
  • Барыһы (2011)
  • Тығыҙлыҡ
 
240 705[4]
40 кеше/км²


Валюта рубль[5]

абхазский апсар

Телефон коды +[6]



Абхазия Республикаһы — Европалағы дәүләт.

Абха́зия[7] (абх. Аҧсны [Апсны́], груз. აფხაზეთი [Апхазе́ти]) — өлөшләтә танылған дәүләт, Оло Кавказ һыртының төньяҡ-көнбайыш итәгендә урынлашҡан. Көньяҡ-көнсығышта Ҡара диңгеҙ йәйрәп ята. Абха́зия Республикаһы хөкүмәте тарафынан Рәсәй ғәскәрҙәре ярҙамы менән күҙәтелә.[8] (абх. Аҧсны Аҳәынҭқарра), легитимлылығы БМО-ның биш ағза иле тарафынан танылған. Күпселек илдәр Грузияның бер өлөшө тип таный. Грузияның административ-территориаль бүленешендәгесә ул Абхазия Автономиялы Республикаһы булып иҫәпләнә. (абх. Аҧснытәи Автономтә Республика, груз. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა). Грузия, АҠШ, Европа берлеге , ПАСЕ, ОБСЕ һәм G7 тарафынан Рәсәйҙең баҫып алынған биләмәһе тип йөрөтөлә[9][10][11][12][13] .

Топонимик мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

“Абхазия” топонимы уның үҙ атамаһы, тыуған ерҙе танытыу исеме. Атама башҡа телдәргә абхаз этнонимы аша килеп ингән. Ул һүҙ грузин телендә Абазгия һәм Абазгтар тип йөрөтөлгән. Беҙҙең эраға тиклемге II быуатта улар ошо ерҙәргә килеп урынлашҡан ҡәбилә, улар хәҙергәсә әлеге биләмәлә йәшәй. .[14] XIX быуат урталарына тиклем күпселек сит ил сығанаҡтары Абазой, Рәсәйҙә Абезой (һуңғараҡ — Обезой) тип атап йөрөтөлгән[15],әммә яйлап грузинса «апхазети» экзонимы рус теленән индерелгән Абхазия топонимына алышынған. Яйлап рус теле аша донъялағы башҡа сит ил телдәренә лә таралыш алған. (ингл. Abkhazia, франц. Abkhazie, нем. Abchasien). «Аҧсны» [Апсны́] — һүҙе «аҧс» [апс] этимологияһы менән оҡшаш:— тамыры абхаздарҙың үҙатамаһы «аҧсуаа» [апсуаа], ны «ны» — аффиксы ҡушылып яһалған (абхаз)[16].

Физик-географик характеристика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Абхазия картаһы

Абхазия Кавказ аръяғындағы Псоу һәм Ингур йылғаларының арауығында урынлашҡан. Төньяҡ-көнбайыштан Ҡара диңгеҙ тарафынан йыуыла. Яр буйы 210 км оҙонлоғонда. Күпселеген яҫы һаҡый таштар ҡаплаған һыуингестәр осрай. Диңгеҙ яйлалары, субтропик үҫемлектәр, Оло Кавказдың уя йылғалары һәм тау түбәләре Абхазияға сағыу үҙенсәлекле матурлыҡ өҫтәй.

Төньяҡ-Көнсығыштан Рәсәй Федерацияһының Краснодар крайы, Ҡарасәй-Черкес Республикаһы, ә көньяҡтан Грузия менән сикләшә.

Рельефы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Республиканың күпселек өлөшөн ( 75 % тирәһе) тау армыттары биләй һәм Төп Кавказ һырты биләй. Улар Абхазияны төньяҡтан Гагр, Бзыб, Абхаз һәм [[Кодор] һырттары менән тоташтыра. Иң бейек тау түбәһе Домбай-Ульген (4048 м) тауы. Клухор артылышы (2781 м), Марух артылышы (2739 м) һәм башҡа артылыштар Абхазияның төп һырттары аша артылыштар барлыҡҡа килтерәләр. [17]. Хәҙерге ваҡытта Абхазиянан Грузияға алып барыусы артылыштар миналанған һәм ҡораллы көстәр ярҙамында тикшерелә, улар тураһында хәбәрҙәр тормошҡа ашырылмай.

Абхазияның көньяҡ көнсығышынан, алда яйлап тарая барыусы Колхида уйһыулығы инә. Уйһыулыҡтың тар һыҙаты йылға яры буйлап, төньяҡ-көнбайыштағы Кодор йылғаһынаса һуҙыла.

Тау һәм уйһыулыҡтар араһында убалар һыҙаты бар. Абхазияла карст барлыҡҡа килеү үҫешкән. Карст мәмерйәләренән: Ҡарға, Абрскила, Анакопийск (һәм башҡа) бар. Донъялағы иң тәрән карст мәмерйәһе лә Абхазияла- Крубера-Воронья. Уның тәрәнлеге 2080 метр, Гагра тауынан йыраҡ түгел. Гагра тауынан алыҫ түгел, 6 км алыҫлығында, шулай уҡ гүзәл тәбиғәт мөйөшө тау Мамзышха тауы бар.

Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1994 йылдың 18 августында Башҡортостан менән Абхазия араһында Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында Договор ҡабул ителде.Ул Договорҙың 2-се һанлы статьяһы буйынса Башҡортостан менән Абхазия бер-береһенең дәүләт суверенитетын таныу тураһында положение бар.[18]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Абхазия Республикаһы Конституцияһы
  2. Конституция Республики Абхазия — статья 4, Гагра, Гудаута
  3. Новости В Абхазии новый Премьер-министр
  4. В Абхазии обнародовали итоги переписи. lenta.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2012. 29 декабрь 2011 тикшерелгән.
  5. Закон Республики Абхазия «О Национальном банке Республики Абхазия» (статья 28) (RUB, код 643)
  6. 7 840 и +7 940«Абхазия получила российские телефонные коды»Лента.ру (28.09.2009)Абхазия перешла на российские телефонные коды
  7. Атлас мира. Карта «Абхазия, Южная Осетия, Грузия, Армения, Азербайджан» (масштаб 1:1 900 000). — Роскартография, 2010. — С. 108-109. — ISBN 978-5-85120-295-7
  8. Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; atlas_mira төшөрмәләре өсөн текст юҡ
  9. U.S.-Russia Relations: «Reset» Fact Sheet  (инг.)
    Администрация Обамы по-прежнему имеет серьёзные разногласия с российским правительством по поводу Грузии. Мы продолжаем призывать Россию прекратить её оккупацию грузинских территорий Абхазии и Южной Осетии, и параллельно работаем с российским правительством, чтобы предотвратить дальнейшие военные эскалации в регионе. Мы стали свидетелями некоторых увеличивающихся мер по укреплению доверия, таких как открытие границы в Верхнем Ларсе и разрешение прямых чартерных рейсов между двумя странами, и продолжаем настаивать на укреплению Механизмов предотвращения и реагирования инцидентов и возвращении международных наблюдателей в два оккупированных региона Грузии.
  10. Председатель Европейской Комиссии призвал Грузию внести официальную заявку на вступление в ЕС
  11. ПАСЕ признала Россию оккупантом — 24.UA
  12. OSCE Parliamentary Assembly from 5 to 9 July 2012 Final Declaration and Resolutions
  13. Страны G7 объединились против РФ и осудили признание ЮО и Абхазии — NEWSru.com, 28 августа 2008
  14. Прокопий Кесарийский. Война с персами: книга II. глава 29. параграф 15.
  15. Повесть временных лет / Подгот. текста, пер., статьи и коммент. Д. С. Лихачева; Под ред. В. П. Адриановой-Перетц. — 2-е изд., испр. и доп.
  16. Х. С. Бгажба. Труды — Сухуми: Алашара, 1988. — Т. 2. — Б. 56.
  17. Котляков В. М. и др. Абхазия // Словарь современных географических названий — Екатеринбург: Фактория, 2006.
  18. ДОГОВОР О ДРУЖБЕ И СОТРУДНИЧЕСТВЕ МЕЖДУ РЕСПУБЛИКОЙ БАШКОРТОСТАН И РЕСПУБЛИКОЙ АБХАЗИЯ

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Азия илдәре
Афғанстан · Бангладеш · Бахрейн · Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре · Бруней · Бутан · Вьетнам · Грузия* · Израиль · Индонезия · Иордания · Ираҡ · Иран · Йемен* · Камбоджа · Катар · Кипр Республикаһы* · Корея Халыҡ-Демократик Республикаһы · Корея Республикаһы · Көнсығыш Тимор · Ҡаҙағстан* · Ҡырғыҙстан · Ҡытай · Кувейт · Лаос · Ливан · Малайзия · Мальдив · Монголия · Мьянма · Непал · Оман · Пакистан · Рәсәй* · Сәғүд Ғәрәбстаны · Сингапур · Сүриә · Тажикстан · Таиланд · Төркмәнстан · Төркиә* · Үзбәкстан · Филиппин · Һиндостан · Шри-Ланка · Әзербайжан* · Әрмәнстан · Япония

Абхазия · Вазиристан · Көньяҡ Осетия · Ҡытай Республикаһы · Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы · Фәләстин Дәүләте


Гонконг · Макао


Европала һәм Азияла*
LocationAsia.png
Донъя Был ил тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.