Айҙың ярылыуы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Айҙың ярылыуы
ғәр. انشقاق القمر‎
Телгә алынған хеҙмәттәр Әл-Ҡәмәр сүрәһе
 Айҙың ярылыуы Викимилектә
Мөхәммәт Айҙың ярылыуын күрһәтә. XVI быуаттың аноним аквареле, фарсы фалнамәһенән (күрәҙәлек китабы). Мөхәммәт уң яҡта, яулыҡлы фигура.

Айҙың бүленеүе (ғәр. اناقاق القمر‎- Шәҡҡүл ҡәмәр; рус. Раскол Луны) — мосолман традицияһында Мөхәммәт Пәйғәмбәр күрһәткән мөғжизә.

Хәҙистәрҙә[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Тәүге традициялар буйынса һүҙмә-һүҙ аңлатҡан хәҙистәр Мөхәммәттең с.ғ.с. сәхәбәләренән тапшырыла, мәҫәлән: Ибн Ғәббәс, Әнәс ибн Мәлик, Ғабдулла ибне Мәсғүд һәм башҡалар. Ҡөрьәндең Әл-Ҡәмәр сүрәһендәге 1-2-се аяттары [1](недоступная ссылка) урта быуат мосолман теологтары һәм мосолман философтары араһында күк есемдәренең тейелгеһеҙлеге мәсьәләһе буйынса бәхәстәрҙең бер өлөшө була. Был риүәйәт ҡайһы бер һуңыраҡҡы мосолмандар тарафынан башҡаларҙы Мөхәммәттең пәйғәмбәрлегенә ышандырыу өсөн ҡулланыла[1]. Ул шулай уҡ күп кенә мосолман шағирҙарын, бигерәк тә Һиндостанда, ижадҡа илһамландыра[2].

« Ҡиәмәт көнө яҡынлашты һәм ай ярылды Әгәр ул (кафырҙар) бер мөғжизә күрһәләр, унан йөҙ сөйөрәләр, инҡар итәләр һәм "был - үтә торған (көслө һәм ялған) сихыр" тиҙәр
»

Ҡөрьән һәм ислам традицияһы[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Иртә традициялар һәм риүәйәттәр был аятты Мөхәммәттең ҡайһы бер ҡорайыштарҙың үтенесе буйынса күрһәткән мөғжизә тип аңлата. Иртә һәм урта быуат мосолман шәрехләүселәрҙең күбеһе Айҙың бүленеүе тураһында риүәйәтте тарихи ваҡиға булараҡ таный. Киләһе аят 54: 2:Әгәр ул (кафырҙар) бер мөғжизә күрһәләр, унан йөҙ сөйөрәләр, инҡар итәләр һәм «был — үтә торған (көслө һәм ялған) сихыр» тиҙәр.

НАСА-ның Аполлон 10-дан фотоһы . Ай өҫтөндәге күп кенә ярыҡтарҙың береһе — Аридея бураҙнаһын интернет-форумдарҙа Айҙың ярылыуына дәлил тип атайҙар.

Абдуллаһ ибн Мәсүд һүҙҙәренән тапшырылған риүәйәттәрҙә был осраҡ түбәндәгесә һүрәтләнә: «Аллаһ рәсүле саллалаһу ғәләйһиссәләм тере саҡта ай ике өлөшкә бүленгән, һәм тау уның бер өлөшөн йәшереп ҡалдырған, ә икенсеһе тау өҫтөндә булған, һәм шул саҡта Аллаһ рәсүле саллалаһу ғәләйһиссәләм: „Аллаһым, раҫла!“ — тигән.»[3].

НАСА фотоһы[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

2016 йылда НАСА-ның Аполлон 10-дан алған Аридея бураҙнаһы фотоһүрәттәре баҫылып сыҡҡандан һуң (Ай өҫтөндәге 300 км оҙонлоҡтағы һынылыш һыҙығы)[4], мосолмандар ҡайһы бер интернет-сайттарҙа һәм социаль селтәрҙәрҙә, был Ҡөрьәндә телгә алынған бүленеү һөҙөмтәһе, тип белдерә[5][6]. 2010 йылда НАСА ғалимы Брэд Бейлиҙан был хаҡта һорағас, ул: «Минең кәңәшем — Интернетта уҡыған бөтә нәмәгә лә ышанмау. Рецензияланған мәҡәләләр мәғлүмәттең берҙән-бер фәнни нигеҙләнгән сығанағы булып тора. Әлеге ваҡытта Айҙың ике (йәки унан да күберәк) өлөшкә бүленгәненә, ә һуңынан ниндәйҙер мәлдә яңынан йыйылғанлығына фәнни дәлилдәр юҡ»[6].

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

  1. Schimmel, 1985, pp. 69—70
  2. Wensinck, 1960—2005
  3. Сахих Муслим. Хадис № 2800 (билдәһеҙ). Энциклопедия хадисов (19 декабрь 2014). Дата обращения: 8 март 2023.
  4. Rima Ariadaeus, a Linear Rille (ингл.) (29 сентябрь 2009). Дата обращения: 8 март 2023.
  5. Ali, Mohamed. Crack on moon confirms Prophet Muhammad (S) had split it. Дата обращения: 8 март 2023.
  6. 6,0 6,1 Доказали ли ученые, что пророк расколол луну? (билдәһеҙ) (14 май 2019). Дата обращения: 8 март 2023.