Александр хәрби училищеһы

Александр хәрби училищеһы
	Александр хәрби училищеһы
Нигеҙләү датаһы	1849
Дәүләт	Рәсәй империяһы
Ғәмәлдән сыҡҡан дата	1917
Ойошма хеҙмәткәрҙәре категорияһы	Категория:Преподаватели Александровского военного училища[d]

Александр хәрби училищеһы — Рәсәй император армияһының пехота офицерҙарын әҙерләгән хәрби уҡыу йорто. Мәскәүҙә урынлашҡан була.

Училищеның ойошторолоуы

Венгрия походы күрһәтеүенсә, кадет корпустарында белем алған офицерҙар, үҙҙәренең зирәклеге һәм тырышлығы арҡаһында, рядовой һалдаттарҙан етештерелгән команда составына ҡарағанда ҡиммәтлерәк кадрҙар элементы булып тора. Кадет корпустарын арттырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә.

1849 йылдың 25 декабрендәге император рескрипты буйынса Мәскәүҙә Александрин етемдәр институты нигеҙендә 400 етем штаб һәм юғары офицерҙар, шулай уҡ нәҫелдән килгән дворяндарҙан хәрби һәм дәүләт хеҙмәткәрҙәре өсөн Александрин етемдәр кадет корпусы ойошторола^[1]. Уның директоры Пётр Александрович Грессер була; батальон командиры — Изге Георгий кресы эйәһе Николай Алексеевич Веселовский. 1860 йылда корпусҡа император Александр II килә.

Кадет корпусын хәрби гимназияларға үҙгәртеү һөҙөмтәһендә 1863 йылдың 25 авгусында Александрин етемдәр корпусы урынында хәрби училище ойошторола. 1863 йылдың сентябрендә ул Александр хәрби училищеһы тип үҙгәртелә. Тәүге ҡабул итеү яҡынса 240 ир-аттан тора, улар курсанттар тип атала башлай. Уның беренсе командиры — полковник Борис Антонович Шванебах (1874 йылға тиклем). Бина менән бер рәттән сиркәү, китапхана, архив һәм бөтә матди мөлкәт элекке кадет корпусынан училищеға күсерелә. Һуғыш министрының 1863 йылдың сентябрендәге бойороғо менән училищеға ҡабул итеү ҡағиҙәләре билдәләнә. Ҡабул итеү тәү сиратта хәрби гимназияларҙы тамамлаусыларҙан тора, буш урындарҙы тамамланған урта белемле бөтә социаль синыф йәштәренә рөхсәт ителә. 1867 йылда уҡырға ҡабул итеү ҡағиҙәләре үҙгәртелә — бөтә ҡатлам кешеләре лә ҡабул ителә, әммә хәрби хеҙмәткә алыу (рекрут) бурысы булмай (хәрби гимназия һәм урта мәктәптәрҙе тамамлап, кәрәкле танытма алғандар имтиханһыҙ ҡабул ителә). 1894 йылда ҡағиҙәләргә яңынан үҙгәрештәр индерелә — дворян сығышлы булмаған кешеләрҙе ҡабул итеүгә ҡәтғи сикләү индерелә^[2].

1864 йылда училищеға 3-сө номер бирелә.

1867 йылдың 27 апрелендә император Александр II училищеға килә, учреждениенан да, уҡыусыларынан да бик ҡәнәғәт була, уның шефлығын ҡабул итә. Һуңынан императорҙар Александр III һәм Николай II уҡыу йорто меценаттары була. Шванебахтан һуң мәктәп етәксеһе итеп Самогит гренадер полкының элекке командиры полковник Михаил Петрович Самохвалов тәғәйенләнә; уны яҙыусы А. И. Куприн үҙенең " Курсанттар " романында телгә ала.

1894 йылдан уҡыу йорто үҙенең тәүге исемен (номерһыҙ) ала — Александр хәрби училишеһы. 1908—1917 йылдарҙа училищеның һуңғы етәксеһе булып уның элекке сығарылыш уҡыусыһы генерал-майор Николай Иванович Геништа була^[1].

Уҡыу

Училище дүрт ротаға бүленә, бер батальондан тора. Юнкерҙарҙың строевой уҡытыуына дөйөм етәкселек итеү менән училище начальнигы ярҙамсыһы булған батальон командиры (1864 й. мартында булдырыла) шөғөлләнә. Капитан Лобода, батальондың (беренсе) гвардия ротаһы командиры, беренсе батальон командиры итеп тәғәйенләнә һәм подполковник дәрәжәһенә лайыҡ була. Курс ике йыл дауам итә, бөтә курс ике класҡа — кесе һәм өлкән класҡа бүленә. Беренсе сығарылыш 1864 йылдың майында була^[1].

1860-сы йылдарҙан түбәндәге предметтар өйрәнелә: тактика, артиллерия, нығытма, хәрби хоҡуҡ, шулай уҡ Алла Ҡануны, урыҫ теле, сит телдәр, математика, химия, физика, сәйәси тарих, статистика. Шулай уҡ кадеттар дини һәм донъяуи йыр-моңға өйрәнә. 1870—1880 йылдарҙа предметтар составы бер аҙ үҙгәрә. Уҡыуҙа уңыштарға дәртләндерер өсөн майор-сержант йәки курсант дәрәжәһен алыу мөмкинлеге индерелә. Уртаса иң юғары балл йыйған курсанттар мәрмәр таҡтаташтар менән бүләкләнә. 1887 йылдан курсанттарға аҙнаһына ике тапҡыр отпуск бирелә^[2].

Училищеға, тәү сиратта хәрби юғары уҡыу йорттарынан йәш дворяндар ҡабул ителә. XX быуат башына тиклем мәктәпкә тәү сиратта юғары ҡатлам дворяндарын ҡабул иткәндәр.

А. Ю. Бабурин үҙенең баҫмаларында Александр мәктәбе тарихын һәм уның төҙөлөшөн тасуирлай:

1871 йылға тиклем һәр рота ике взводҡа (һуңыраҡ дүрткә) бүленә. мәктәптең тулыландырыусы һаны 300 курсантҡа тиклем билдәләнә. дүрт айлыҡ тиҙләтелгән сығарылыш практикаһы башлана, сөнки фронт кесе пехота офицерҙарына бик мохтаж була.

.

Уҡытыусылар араһында Ключевский Василий Остапович, Чупров Александр Иванович һәм Смысловский кеүек билдәле ғалимдар ҙа була.

Беренсе донъя һуғышы ваҡытында уҡыу дүрт айға тиклем ҡыҫҡартыла. Тиҙләтелгән курсҡа 30 йәшкә тиклемге ир-егеттәр, шул иҫәптән ғаиләле ирҙәр ҙә ҡабул ителгән. Уҡыу ваҡыты ҡыҫҡартылыуға ҡарамаҫтан, училищеның традициялары һаҡлана. 1916 йылға армияла офицерҙарға ҡытлыҡ шул тиклем көсәйә,училищеға дворян балаларын ғына түгел, башҡа социаль ҡатлам йәштәрен дә ҡабул итергә рөхсәт бирелә. Рәсәй империяһы буйлап гимназияларға, социаль синыфҡа ҡарамай, курсын отличие менән тамамлаған гимназия сығарылыш уҡыусыларын Александр мәктәбенә ҡабул итеү мөмкинлеге тураһында иғлан ителгән циркулярҙар ебәрелә. Иң яҡшы сығарылыш уҡыусыларына училищела ҡалыу һәм уҡытыу мөмкинлеге тәҡдим ителә; әммә, ҡағиҙә булараҡ, сығарылыш уҡыусылары тиҙ арала фронттағы хәрәкәт итеүсе армияға эләгергә ынтыла. 1917 йылда училищеға яҡынса ике мең курсант уҡырға инә. Көн һайын бер нисә сәғәт дауамында күнекмәләр үткәрелә, ҡайһы бер фәндәр (Дин хоҡуғы, рус һәм сит телдәр, хәрби тарих, география) бөтөрөлә^[1].

Шул ваҡытта училище 25 (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 18^[4]) ҡатын-ҡыҙ прапорщик сығара.. Уларҙан береһе уҡыуҙы тамамлағас уҡ, Мәскәүҙә баш күтәреүсе большевиктар менән урам алыштары ваҡытында һәләк була, унда сығарылыш уҡыусыларының барыһы ла тиерлек ҡатнаша. Улар барыһы ла тиерлек Аҡтар хәрәкәтенә ҡушыла. Ун биш кеше «Боҙ маршында» ҡатнашты^[4] . Граждандар һуғышында туғыҙ кеше һәләк була. Тағы икеһе уның тамамланғандан һуң күп тә үтмәй үҙҙәрен ата^[3].

Октябрь революцияһында ҡатнашыуы

Октябрь көндәрендә, Мәскәүҙә большевиктар түңкәрелеше ваҡытында ,Александр хәрби училищеһы Мәскәү хәрби округының оператив штабы булып хеҙмәт итә. Училищела урынлашҡан офицер отрядтары һәм курсанттар Хәрби ревкомға ҡаршылыҡ күрһәтә. Училищеға яҡынлашҡан урындарҙа баррикадалар ҡуйыла, окоптар ҡаҙыла. 1ноябрҙә Кремлдән һәм тирә-яҡ урамдарҙан ҡыуып сығарылған курсанттар һәм офицерҙар училищела туплана. Көслө артиллерия бомбаға тотоуынан һуң, һаҡсылар 3 ноябрҙә капитуляцияға бирелә, училище бөтөрөлә^[1].

Галерея

Александр хәрби училищеһы сиркәүе .
Атыу залы .
3-сө рота залы, гвардия монтажы
Училище китапханаһы .
XX быуат башында кадеттарҙың төрлө формалары
ХХ быуат башында училищеның элекке сығарылыш уҡыусылары

Рәсәйҙең Көньяғында һәм һөргөндә училищены тергеҙеү

Александр хәрби училищеһы аҡтар хәрәкәте тарфынан тергеҙелә. 1919 йылдың 31 ғинуарында Көньяҡ Рәсәй Ҡораллы Көстәре составына ингән Екатеринодарҙа офицерҙар әҙерләү курстары ойошторола. Шул йылдың июлендә уҡытыу курстары Ейскиға тиклем киңәйтелә һәм Генерал Алексеев исемендәге хәрби ваҡыты училищеһы итеп үҙгәртелә. 1919 йылдың ноябрендә курстар Харьков губернаһындағы Чугуевҡа күсерелә. 1920 йылдың мартында Ҡырымдағы Симферополгә Чугуевтан курстар Новороссийскиға эвакуациялана. Гелиболға 1921 йылдың 1 мартынан Александр генерал Алексеев хәрби училищеһы тип үҙгәртелә. 1921 йылдың 25 мартында Рус армияһы баш командующийы генерал Врангелдең 122-се бойороғо менән училище изге Николай Чудотворец таҫмалары төшөрөлгән көмөш трубалар менән бүләкләнә. Мәктәптең тәүге сығарылышы (107 уҡыусы) 1921 йылдың 29 июнендә Галлиполи ҡалаһында була^[1].

1924 йылда Рәсәй Дөйөм хәрби союзы барлыҡҡа килгәндән һуң һәм 1930-сы йылдар башына тиклем Александр хәрби училищеһы, чиндарының төрлө илдәр буйлап таралыуына ҡарамаҫтан, 1-се армия корпусы составында кадрҙар берәмеге булып ҡала. Мәктәпкә һуңғы сығарылыш кластарынан офицерҙар тәғәйенләнә. 1925 йылдың көҙөндә училищела 157 ағза, шул иҫәптән 143 офицер була.

1928—1932 йылдарҙа училище Болгарияның Варна ҡалаһында ай һайын «Александровец» гәзитен сығара. Генерал А. Курбатов редакцияһында йәмғеһе 55 һанынәшер ителә. 1 950 йылда полковник Свистун-Жданович Парижда шул уҡ исем аҫтында ҙур иллюстрациялы гәзит сығара. Бер аҙҙан, 1965 йылда, «Военная Былы» мөхәррире А. А. Геринг А. С. Работиндың һәм училищеның башҡа элекке офицерҙары һәм курсанттарының хәтирәләре нигеҙендә Алексеев училище тураһында хәтирәләрен баҫтырып сығара^[1].

Училище бинаһы

1792 йылда мәктәп бинаһы Ф. И. Кампорези тарафынан Мәскәүҙең бай дворяны С. С. Апраксин өсөн иртә классик стилдә төҙөлә. XIX быуатта бина яңынан төҙөлә һәм Пречистенский (хәҙер Гоголевский) бульвары, Знаменка урамы һәм Оло Знаменский тыҡрығы араһындағы тотош кварталды биләй. 1944—1946 йылдарҙа Знаменка урамы буйындағы биналарҙы (хәҙерге адресы — Знаменка урамы, 19) М. В. Посохин һәм А. А.

Совет осоронда бинала Революцион хәрби совет, артабан оборона халыҡ комиссариаты урынлашҡан. Александр хәрби училищеһы комплексын хәҙер Рәсәй Оборона министрлығы биләй^[1].

Училище етәкселәре

26.09.1863 — 27.04.1874 — полковник (19.04.1864 йылдан генерал-майор) Шванебах Борис Антонович
27.04.1874 — 11.05.1886 — полковник (01.01.1878 йылдан генерал-майор, 1880 йылдың 19.02 .
20.11.1886 йыл — 22.03.1891 йыл — генерал-майор Анчутин, Пётр Николаевич
05.16.1891 — 06.25.1901 — генерал-майор (30.08.1894 йылдан генерал-лейтенант) Левачев, Илларион Михайлович
25.06.1901 йыл — 15.09.1903 йыл — генерал-майор фон Лайминг, Павел Александрович
10/02/1903 — 06/08/1905 — генерал-майор (12.06.1904 йылдан генерал-лейтенант) Яковлев, Пётр Петрович
05.07.1905 — 19.11.1908 — генерал-майор (06.12.1907 йылдан генерал-лейтенант) Ферсман, Евгений Александрович
12.08.1908 — 07.10.1917 — полковник (01.16.1909 йылдан генерал-майор, 03.08.1915 йылдан генерал-лейтенант) Геништа, Николай Иванович
08/01/1917 — хх.хх.1918 — генерал-майор Михеев, Сергей Петрович
01/31/1919 — тарҡатыу алдынан — генерал-майор Курбатов, Алексей Александрович

Мәҙәниәттә

Александр училищеһы уны тамамлаусы Александр Куприндың «Юнкера» романында һәм Александр Сегендың «Господа и товарищи» (2008) романында һүрәтләнә.

Александр хәрби училищеһы һәм уны тамамлаусылар менән бәйле ваҡиғалар фильмдарҙа сағылыш таба:

Никита Михалковтың " Себер цирюльнигы " фильмында (тарихи дөрөҫлөкһөҙ);
Александр Куприн әҫәрҙәре буйынса төшөрөлгән «Юнкера» телесериалында;
«Батальон» фильмында, сюжеты Мария Бочкареваның ҡатын-ҡыҙҙар батальоны тарихы буйынса төҙөлгән.

Галлиполи лагерҙарында булған осорҙа курсанттар һәм уҡытыусылар училищеға арнап бер нисә шиғыр яҙа.

Иҫкәрмәләр

1 2 3 4 5 6 7 8 Александринский сиротский кадетский корпус // Военная энциклопедия : в 18 т. / под ред. В. Ф. Новицкого и др.. — СПб. : Товарищество И. Д. Сытина, 1911—1915.
1 2 "Александровское военное училище за XXXV лет", М.,1900 г. (билдәһеҙ) Дата обращения: 28 апрель 2026.
1 2 Борис Акунин. Белые амазонки (урыҫ). Блог. Эхо Москвы (17 октябрь 2012). Дата обращения: 16 ноябрь 2012. Архивировано 22 октябрь 2012 года.
1 2 Ушаков А. И., Федюк В. П. Лавр Корнилов. — Москва: Молодая Гвардия, 2006. — 398 с. — (Жизнь замечательных людей). — 5000 экз. — ISBN 5-235-02836-8.

Сығанаҡтар һәм әҙәбиәт

Александр хәрби училищеһы, 1863—1901 — Мәскәү: Г. Лисснер һәм А. Гешель нәшриәте, 1901.
1851—1863 йылдарҙа Александринский етем кадет корпусы һәм 1863—1901 йылдарҙа Александровский хәрби училищеһы Мәскәү: Г. Лисснер һәм А.
А. Ю. Бабурин Александр хәрби училищеһы // «Хәрби тарих журналы». — 2008. — № 1.
С. В. Волков исемендәге рус офицерҙар корпусы. — М., 1993.
Воробьева А. Рус кадеттары 1864—1917 йй. Хәрби мәктәптәр тарихы. — М., 2002.
«Александровец» — АСУ-ның сит ил ассоциацияһының ай һайын сыҡҡан бюллетене. 1928 йылдың ғинуарынан 1932 йылдың июленә тиклем сыҡҡан һандар йыйынтығы.
Мәскәүҙә белем алыу. Тарих һәм хәҙерге заман. Мәскәү: Мәскәү ҡала архивтары ассоциацияһы, 2000.
А. Н. Поливанов, «2-се Мәскәү императоры Николай I кадет корпусының илле йыллығы» — Мәскәү: опечатка-лит. ротаһы И. Н. Кушнерев һәм Ко., 1899. — 235 бит.
А. С. Работин, " Александр генерал Алексеев исемендәге хәрби училищела уҡыуым тураһында ҡыҫҡаса хәтирәләр ", Париж, 1965.
Александр хәрби училищеһы (1863—1932) М.
ОФИЦЕРҘАР
Хәрби уҡыу йорттары .
Мәскәү Александр мәктәбе .
Александр хәрби училищеһы формаһы (һүрәт)
1917 йыл аҙағындағы мәктәп бинаһы (фото)
Александр хәрби училищеһын тамамлаусылар, фәндәге бик яҡшы ҡаҙаныштары өсөн мәрмәр таҡтаташтарға яҙылған.
РИА офицерҙары сайтында Александровское хәрби училищеһы

[:1-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 Александринский сиротский кадетский корпус // Военная энциклопедия : в 18 т. / под ред. В. Ф. Новицкого и др.. — СПб. : Товарищество И. Д. Сытина, 1911—1915.

[avu35-2] 1 2 "Александровское военное училище за XXXV лет", М.,1900 г. (билдәһеҙ) Дата обращения: 28 апрель 2026.

[akunin-3] 1 2 Борис Акунин. Белые амазонки (урыҫ). Блог. Эхо Москвы (17 октябрь 2012). Дата обращения: 16 ноябрь 2012. Архивировано 22 октябрь 2012 года.

[ushakov-4] 1 2 Ушаков А. И., Федюк В. П. Лавр Корнилов. — Москва: Молодая Гвардия, 2006. — 398 с. — (Жизнь замечательных людей). — 5000 экз. — ISBN 5-235-02836-8.

[1]

[2]

[3]

[4]