Алта

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Алта
Lua хатаһы: expandTemplate: template "lang-se" does not exist.
ФлагГерб
Alta flag.pngAlta komm.svg
Рәсем
Рәсми атамаһы Alta
Этнохороним altaværing[1] һәм altaværing[1]
Рәсми тел букмол[d]
Дәүләт Flag of Norway.svg Норвегия
Административ үҙәк Алта[d]
Административ-территориаль берәмек Финнмарк[d]
Хөкүмәт башлығы вазифаһы Mayor of Alta[d]
Хөкүмәт башлығы Monica Nielsen[d]
Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре
Халыҡ һаны 20 097 кеше (1 ғинуар 2016)[2]
Сәғәт бүлкәте UTC+1[d] һәм UTC+02:00[d]
Туғандаш ҡала Буден[d]
Сиктәш Хасвик[d], Хаммерфест[d], Лоппа[d], Квалсунн[d], Порсангер[d], Кёутукейну[d], Карасйок[d] һәм Квенанген[d]
Майҙан 3845 км²
Рәсми сайт alta.kommune.no
Урынлашыу картаһы
Туристический центр Q27573285?
Категория с картами на Викискладе Maps of Alta municipality
Commons-logo.svg Алта Викимилектә

Алта[3][4], шулай уҡ Альта[5] (норв. Alta, с.-саамск. Álaheadju) — иң куп кеше йәшәгән коммуна һәм провинциаль ҡала (фюлька) Финнмарк Норвегияның төньяғында урынлашҡан.

Исеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Күрше Алта - фьорд хөрмәтенә коммуна был исемде ала. «Алта» һүҙе, күрәһең, иҫке скандинав телендә аҡҡош һүҙен аңлата йәки норвегинизировать ителгән финн һүҙе alaattia — уйһыулыҡ урын, уйһыу. 1918 йылға тиклем коммуна Alten тип аталған.

Алта

Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әлеге ваҡытта коммуна урынлашҡан ерҙә боронғо заман вәкилдәре Комс мәҙәниәте йәшәгән,4200 г. йылдан беҙҙең эраға тиклемдән алып 500 йылдың беҙҙең эраға тиклем таш һүрәттәре ҡалған.

1838 йылда Алта-Талвик муниципаль берәмек барлыҡҡа килгән, ә 1868 йылда Алта һәм Талвикҡа бүленгән.

Икенсе донъя һуғышы ваҡытында Ко-фьордта, Алта - фьордтың көньяҡ-көнбайыш тармағында, немец Кригсмарина хәрби - диңгеҙ базаһы урынлаша. Унда 1942 - 1944 йылдарҙа линкор «Тирпица» базаланған, һәм Бөйөк Британия батша хәрби-диңгеҙ флотының палуба авиацияһының һөжүменә тура килә (ҡара. «Тангстен» операцияһы). Хәҙер бында "Тирпица линкорының музейы» урынлашҡан.

Һуғыш ҡала янғындан көслө зыян күрә һәм артабанғы йылдарҙа үҙгәртеп ҡорола.

1964 йылда Алта һәм Талвик коммуналары Алта исеме аҫтында берләштерелә.

70 - се йылдарҙа ҡаланы массалы ҡаршылыҡтар дер һелкетә, төп ҡатнашыусылар саамдар һәм энвайронментализм яҡлылар була, улар Алта йылғаһында гидроэлектростанция төҙөүгә ҡаршы булалар. Шуға ҡарамаҫтан, гидроэлектростанция төҙөлә.

2000 йылдың 1 ғинуарында бер нисә коммуна берләштерелә һәм Алта ҡалаһы булдырыла. Шул ваҡыттан алып ҡала халҡы яйлап арта бара.

ҡала үҙәге

Ҡаланың урынлашыуы һәм халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Алта Алта-фьорд[6] ярында урынлашҡан (Норвегия диңгеҙе акваторияһы), оҙонлоғо яҡынса 40 км.

Алта — Финнмарктың иң ҙур ҡалаһы, халыҡ һаны -18 меңдән ашыу кеше (провинцияның административ үҙәгендә, Вадс ҡалаһында 6 меңдән ашыу кеше йәшәй).

Аэропорт бар[6]. Тиражы биш мең дананан ашыу Altaposten исемле көндәлек гәзит баҫтырыла (2010)[7].

Иҫтәлекле урындар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Алтаның төп күренкле урыны — ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәр (петроглиф). Төньяҡ Норвегияла табылған 5000 һүрәт араһынан, 3000 Алта тирә-яғында, Jiepmaluokta ерендә урынлашҡан, ул асыҡ һауалағы музейға әйләнә. 1985 йылда Алталағы петроглифтар ЮНЕСКО бөтә донъя мираҫына индерелә. Иң бороңғо һүрәттәр яҡынса 4200 г. до н. э., иң һуңғылары — яҡынса 500 г. до н. э.

Алтаның башҡа иҫтәлекле урындары араһында —1899 йылда нигеҙ һалынған Суккертоппный тауында төньяҡ балҡышының «Халдде» обсерваторияһы [5]. Был туристар керә алырлыҡ фәнни-ағартыу учреждениеһы.[6].

Туғанлашҡан ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Рәсәй Апатит[8]
  • Швеция Будный
  • Алтала ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәр.

Иҫкәрмәлёр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 http://www.sprakradet.no/sprakhjelp/Skriverad/navn-pa-steder-og-personer/Innbyggjarnamn/
  2. https://ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2016-02-19?fane=tabell&sort=nummer&tabell=256001
  3. Норвегия. Справочная карта. 1:2 500 000 — Изд. четвёртое. — М.: Главное управление геодезии и картографии при Совете министров СССР, 1977. — 27 800 экз.
  4. Словарь географических названий зарубежных стран — 3-е изд., перераб. и доп. — М.: Недра, 1986. — Б. 15. — 459 б. — 70 000 экз. — УДК 528.935:003.035(038)
  5. 5,0 5,1
    Альт // Кола энциклопедия. 5 т. т. 1. Ә — Д / Гл. а. Киселевтың ре.  — СПб.  : ИС ; Апатиты : КНЦ ӨФӨ, 2008.  —  227.
  6. 6,0 6,1 6,2
    Александров И Норвегия: төньяҡ балҡышы эҙләү. // Norge.ru — 20 июнь 2009.  (Тикшерелгән 3 ғинуар 2012)
  7. Aviskatalogen, tall fra nettsidene til Mediebedriftenes Landsforening Ҡалып:WebarchiveҠалып:Ref-no
  8. Туғанлашҡан ҡалалары мурманск өлкәһе //башҡорт энциклопедияһы Кола. 5 т. т. 1. Ә — Д / Гл. а. Киселевтың ре.  — СПб.  : ИС ; Апатиты : КНЦ ӨФӨ, 2008.  — С. 502.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]