Анестезия

Анестезия
Ҡайҙа өйрәнелә	анестезиология[d]
WordLift URL	data.medicalrecords.com/…
Берекмәләре	исемлекте ҡарағыҙ[d]
Анестезия Викимилектә

Анестезиолог студенттарҙы өйрәтеү.

Анестезия (юнан. ἀναισθησία — «иҫһеҙ») — тәндең йәки уның бер өлөшөнөң һиҙгерлеген тирә-яҡ мөхит һәм үҙ хәле тураһында мәғлүмәтте ҡабул итеүҙе тулыһынса туҡтатыуға тиклем кәметкән процесс.

Классификация

Анестезия һиҙгер нервы импульсын төрлө кимәлдә ҡабул итеү йәки тапшырыу боҙолған осраҡта барлыҡҡа килә:

• һиҙеү рецепторҙарының зарарланыуы;
• һиҙеү нервыларының зарарланыуы;
• нервы импульстарын ҡабул итеүҙе боҙған мейе зарарланыуы;
• баш мейеһе һиҙгер рецепторҙарҙан алған мәғлүмәтте дөрөҫ интерпретациялауға ҡамасаулай торған психик ауырыуҙар, мәҫәлән, истерия.

Боҙолған һиҙгерлектең төрөнә бәйле рәүештә, анестезия булыуы мөмкин:

• тулы анестезия (һиҙгерлектең бөтә төрҙәре блоклана)
• өлөшләтә наркоз (һиҙгерлектең билдәле бер төрөн блоклау)
  • ауыртыу тойғоһо булмауы — анальгезия
  • температураға һиҙгерлектең булмауы — терманестезия
  • тактиль һиҙгерлектең булмауы
  • тәндең арауыҡта урынлашыуын тоймау
  • тәм тойғоһо булмау — агевзия
  • еҫ тоймау — аносмия

Анестезия төрлө кимәлдәге һиҙеү нервы импульстарын ҡабул итеүҙә йәки тапшырыуҙа боҙолоуҙар булғанда барлыҡҡа килә: Әгәр ҙә күреүҙең, ишетеүҙең йәки киңлек йүнәлешенең боҙолоуы тейешле рецепторҙарға зыян килеүҙән килеп сыҡһа, уларҙы офтальмология һәм отоларингология кеүек фәндәр өйрәнә. Әгәр наркоз башҡа төр рецепторҙарға зыян килеүҙән йәки нервы күҙәнәктәре араһындағы бәйләнештәрҙең боҙолоуы арҡаһында килеп сыҡһа, ул неврология тарафынан өйрәнелә. Психик тайпылыштарҙан барлыҡҡа килгән анестезияны психиатрия өйрәнә.

Хроник ауыртыу мәсьәләләре менән алгология, ә медицинала махсус тыуҙырылған анестезия менән анестезиология шөғөлләнә.

Анестезиологияла анестетиктар хирургик операция һәм башҡа ауыртыулы медицина процедуралары ваҡытында ауыртыуҙы баҫыу өсөн ҡулланыла. Яһалма наркоз 1847 йылдан алып ҡулланыла: был йылда Джеймс Симпсон хлороформды аса.

Медицина анестезияһы

Медицина анестезияһы анестезиология ғәмәли фәненең өйрәнеү предметы булып тора. Һаулыҡ һаҡлау учреждениелары шарттарында медицина манипуляциялары ваҡытында анестетиктарҙың төрлө төрҙәре ҡулланыла. Наркоз биреү менән туранан-тура табип анестезиолог-реаниматолог һәм шәфҡәт туташы-анестезист шөғөлләнә.

Дөйөм наркоз алдынан преоксигенациялау

Дөйөм анестезия

Дөйөм анестезия йәки наркоз — үҙәк нервы системаһын тулыһынса баҫтырыу, аңын юғалтыу һәм ауыртыу һиҙгерлеген юғалтыу. Ул мускулдарҙың ял итеүе менән оҙатыла, һәм махсус наркоз-тын алыу ҡорамалдары талап ителә.

Тынысландырыу

Күп кенә медицина манипуляцияларын башҡарыу өсөн ауыртыуҙы баҫтырыу талап ителмәй — аңды һүндереү етә. Үҙенён-үҙе тын алыу һаҡлана, рефлекстар баҫтырыла, мускулдар тонусы кәмей. Ҡулланыуҙың ғәҙәти миҫалдары: быуынын урынына ултыртыу, медицина аборты, колоноскопия, гастроскопия, эндоскопия, катетер индереү.

Урынлы-төбәк анестезия

Урындағы наркоз тәьҫирендә тәндең билдәле бер өлөшөнөң һиҙгерлеген юғалтыуы. Нерв импульсы тапшырыуҙы блокировкалау участкаһы буйынса түбәндәге аҫтөрҙәргә бүленә:

Нейроаксиаль (үҙәк төбәк)

• Арҡа йәки субарахноидаль анестезия (СМА) — анестетикты субарахноидаль арауыҡҡа индереү юлы менән арҡа нервыһы тамырҙары кимәлендә импульс тапшырыуҙы тыйыу. Ул тиҙ башлана, кендектән түбән операцияларҙа ҡулланыла.
• Эпидураль наркоз (ЭДА) эпидураль арауыҡҡа наркоз индереп, арҡа нервыһы тамыры кимәлендә импульс тапшырыуҙы блоклай. Ул яй башлана һәм сегменталь эффектҡа эйә, пациентҡа йөрөү мөмкинлеген бирә.
  • Ҡойроҡ (сакраль) — һигеҙгүҙ тапҡырындағы эпидураль анестезияның айырым осрағы
• Берләштерелгән арҡа-эпидураль анестезия — арҡа (блок үҫешенең юғары тиҙлеге) һәм эпидураль (оҙайлы ваҡыт ауыртыуҙы баҫыу мөмкинлеге) анестезияһының өҫтөнлөктәрен берләштереү.

Периферия төбәк

• Үткәреү анестезияһы — нервы олоно йәки нервы үрелештәре кимәлендә импульс тапшырыуҙы тыйыу. Мәҫәлән, ҡулдарға операция яһағанда яурын үрелеше блокадаһы.
• Урындағы (инфильтрация) наркоз — ауыртыу рецепторҙары һәм бәләкәй нервы тармаҡтары кимәлендә импульс тапшырыуҙы блоклай. Был урындағы наркоз эретмәһен тире эсенә йәки лайлалы тышса аҫтына индереү юлы менән тормошҡа ашырыла.
• Терминаль йәки аппликация (анестетиктарҙы лайлалы тиресәгә һөртөү).

Башҡа төрҙәре

• Ҡатнаш анестезия — мәҫәлән, урынлы-төбәк анестезия ысулдарының береһе менән бергә дөйөм анестезия.

Шулай уҡ ҡарағыҙ

• Анестезиология
• Анестетики
• Наркоз

Әҙәбиәт

• Анестезия // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)
• Анестезирование // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)
• Козловская Н. Г. (2011) Из истории анестезиологии.
• Соловьёва А. А. (2015) Основы анестезиологии. Местная и общая анестезия 2017 йыл 22 август архивланған..