Ашҡаҙар (йыр)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ашҡаҙар
Башҡарыусы

Абдулла Солтанов,
Ишмулла Дилмөхәмәтов,
Юлай Ғәйнетдинов

Жанр

башҡорт халыҡ йыры

Йырҙың теле

башҡортса

Оҙайлығы

2:13

Стәрлетамаҡ районы Айыусы ауылында «Ашҡаҙар» йырына ҡуйылған һәйкәл

Ашҡаҙар (башҡ. Ашҡаҙар )) — башҡорт халыҡ йыры (оҙон көй), ғәҙәттә, ҡурай менән башҡарыла.

Һүрәтләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сюжет нигеҙенә ҡатындың һунарҙан әйләнеп ҡайта алмаған ире хөрмәтенә сығарылған йыр ваҡиғаһы һалынған.

Йырҙың һүҙҙәрен һәм көйөн 1894 йылда С. Г. Рыбаков Ырымбур губернаһы Орск өйәҙенең Юлыҡ[1] ауылында яҙып ала һәм үҙенең «Музыка и песни уральских мусульман с очерком их быта» (СПб., 1897) китабына индерә.

Йырҙың килеп сығышы тураһында Ғабдулла Туҡай 1910 йылда Ҡаҙанда баҫылған «Халыҡ әҙәбиәте» лекцияһында ҡыҫҡаса әйтеп үтә.

1915 йылда Мөхәмәтша Буранғолов «Шура́» журналында легенданың Ғүмәр ахундан яҙып алған вариантын һәм һүҙҙәрен баҫтыра. 1917 йылда Буранғолов «Ашҡаҙар» тип аталған пьеса яҙа.

Артабанғы йылдарҙа Х. Ф. Әхмәтов, Л. Н. Лебединский, И. В. Салтыков, Г. З. Сөләймәнов был йырҙың тағы бер нисә вариантын һәм риүәйәтен яҙып алалар.

«Ашҡаҙар» йыры башҡорт халыҡ ижадының киң билдәле әҫәре булараҡ Р. С Әхмәҙиева, Ф. А. Килдейәрова, А. С. Шайморатова кеүек бик күп профессионал йырсылар башҡарыуында яңғырай.

Йырҙы эшкәртеүселәр — Х. Ш. Заимов (1949 йыл), Р. А. Мортазин (тауыш һәм фортепиано өсөн), К. Ю. Рәхимов (симфоник оркестр өсөн).

1941 йылда А. А. Эйхенвальд Мөхәмәтша Буранғоловтың либреттоһы буйынса опера яҙа.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Башҡорт халыҡ йырҙары. Өфө, 1954. (баш.)(баш.)
  • Песни моего народа=Халҡым йыры=Songs of my folk. Уфа, 1995.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]