Аҡсулпанов Аралбай Күсәрбай улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Аралбай Аҡсулпанов
Тыуған ваҡыты

1783({{padleft:1783|4|0}})

Тыуған урыны

Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең Тәлтем-Юрматы улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы) Аҡсулпан (Күсәрбай) ауылы,

Үлгән ваҡыты

1835({{padleft:1835|4|0}})

Вафат урыны

Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең Тәлтем-Юрматы улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы) Күсәрбай ауылы

Хеҙмәт иткән урыны

Рәсәй империяһы Рәсәй империяһы

Ғәскәр төрө

кавалерия

Хеҙмәт итеү йылдары

Рәсәй флагы 18111814

Хәрби звание

подпоручик

Хәрби алыш/һуғыш

1812 йылғы Ватан һуғышы,
Рус армияһының сит илгә походтары (1813—1814)

Наградалар һәм премиялар
III дәрәжә Изге Анна ордены

Аралбай Күсәрбай улы Аҡсулпанов — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында 2-се Башҡорт атлы полкының ғәскәр старшинаһы, подпоручик (1812).

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Аралбай Күсәрбай улы Аҡсулпанов 1783 йылда Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Тәлтем-Юрматы улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Стәрлетамаҡ районы) Аҡсулпан (Күсәрбай) ауылында тыуған. Атаһы Күсәрбай Аҡ­сулпанов 1793 йылда дворянлыҡ титулын ала, 1798 йылдан 7-се башҡорт кантонының начальнигы вазифаһын үтәй. Аралбайҙың әсәһе — Айытбикә, Кү­сәрбай Аҡсулпановтың тәүге ҡатыны була[1].

1811 йылдың майында 7-се һәм 12-се кантон башҡорттарынан 2-се Башҡорт атлы полкы ойошторола. Аралбай Аҡсулпанов был полк составында полк старшинаһы булып хеҙмәт итә. 1812 йылдың мартында Ватан һуғышы башланыу алдынан 1-се һәм 2‑се башҡорт полктары Рәсәй империяһының көнбайыш сиктәрендә була.

1812 йылдың 15 июлендәге Гродно губернаһы Кобрин янындағы алышта ҡатнаша. Бында күрһәткән батырлыҡтары өсөн 1812 йылдың 15 июлендә Аралбай Аҡсулпанов подпоручик званиеһын ала[2], ә 1812 йылдың 18 июлендә 3-сө дәрәжә Изге Анна ордены менән бүләкләнә[3][4].

1812 йылдың авгусында 2‑се Башҡорт полкы — Смоленск һуғышында, октябрҙә — Гродно губернаһы Слоним ҡалаһы янындағы һуғышта, Свислочь ауылын алыуҙа, Мстибово ауылы янындағы алышта, 1 ноябрҙә — Горностаевцы ауылы янындағы алышта ҡатнаша.

1813 йылдың башынан 2-се Башҡорт полкы Варшава герцоглығы, ә йәйенән — Германия кенәзлектәре территорияһында һуғыша. 1813 йылдың октябрендә был полк Дрезден өсөн алыштарҙа ҡатнаша[5]. 1814 йылдың мартында Парижды алыуҙа ҡатнаша.

Һуғыштан ҡайтҡас 7-се башҡорт кантоны начальнигының ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә[1].

1869 йылдың 4 мартында улдары Сәрбәжәб һәм Мерәҫ, ейәне Шәйхелислам менән бергә дворянлыҡ хоҡуғына лайыҡ була[6]. Бынан башҡа уның ике ҡатынынан Хәҙисә, Хөббөниса, Фәхерниса, Әсипьямал, Ғәҙәтбикә исемле ҡыҙҙары тыуа[1].

1835 йылда үҙенең туған ауылында вафат була[1].

Бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Рәшит Шәкүр Күсәрбай ҡаһарманы.// «Йәшлек», июль 2013.
  2. Ильясова А. Я., 2015, с. 126
  3. 3,0 3,1 Асфатуллин С. Г., 2000, с. 31-32
  4. Асфатуллин С. Г., 2000, с. 140
  5. Ильясова А. Я., 2015, с. 120
  6. Әсфәндиәров Ә. З., Ярмуллин А. Ш. Аҡсулпановтар // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2019. — ISBN 978-5-88185-306-8.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Асфатуллин С. Г. Северные амуры в Отечественной войне 1812 года — Уфа: Уфимский полиграфкомбинат, 2000. — Б. 140-141. — 160 б. — ISBN 5-85051-181-4.
  • Ильясова А. Я. История башкирского дворянства — Уфа: Китап, 2015.