Бамберг

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Бамберг
Герб
Wappen Bamberg.svg
Рәсем
Ҡыҫҡаса атамаһы Bb[1]
Дәүләт Flag of Germany.svg Германия[2]
Административ үҙәге Mainkreis[d] һәм Бамберг[d]
Административ-территориаль берәмек Верхняя Франкония[d] һәм Mainkreis[d]
Һыу ятҡылығы буйында урынлашҡан Регниц[d] һәм Канал Рейн-Майн-Дунай[d]
Хөкүмәт башлығы Andreas Starke[d]
Ойошма йәки клуб ағзаһы Climate Alliance[d][3], Мэры за мир[d][4] һәм Bayerischer Städtetag[d][5]
Архивы хранятся в Stadtarchiv Bamberg[d]
Халыҡ һаны 77 179 кеше (31 декабрь 2017)[6][7]
Административ рәүештә бүленә Q2595004?, Gartenstadt (Bamberg)[d] һәм Gaustadt[d]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 262 ± 1 метр
Туғандаш ҡала Эстергом[d], Бедфорд[d], Фельдкирхен[d], Прага, Родез[d], Филлах[d], Фредония[d], Нагаока[d] һәм Вилья Карлос Пас[d]
Милке Fuchs-Park-Stadion[d] һәм Brose Arena[d]
Сиктәш Бамберг[d]
Транскрипция в МФА [ˈbambɛɐ̯k]
Мираҫ статусы Бөтә донъя мираҫы
Майҙан 0,5 миль² (1808)[8],
54,62 км² (31 декабрь 2017)[7]
Почта индексы 96001 һәм 96052
Рәсми сайт stadt.bamberg.de​ (нем.)
Хештег Bamberg
Урынлашыу картаһы
Изображается на Bamberg[d]
Һәйкәлдәр исемлеге Q1831084?
Категория с картами на Викискладе Maps of Bamberg
Бында ерләнгән кешеләр категорияһы Категория:Похороненные в Бамберге[d]
Урындағы телефон коды 0951
Критерий Всемирного наследия (ii)[d][9] һәм (iv)[d][9]
Номер тамғаһы коды BA
Commons-logo.svg Бамберг Викимилектә

Бамберг (нем. һәм бав. Bamberg, Урта быуатта Babenberg, в-франк. Bambärch) — Үрге Франконияның округ ҡарамағындағы ҡалаһы, Германияның Бавария ере. Регниц йылғаһы эргәһендә урынлашҡан. Ҡала үҙидара үҙәге булып тора. Ҡалала Отто-Фридрих университеты урынлашҡан, дәүләт учреждениелары эшләй. Бамберг, Рим кеүек, ете тауҙа урынлашҡан. Урта быуаттарҙа Бамберг «Немец Римы» тип аталған. Бамберг соборында Климент II (рим папаһы) ерләнгән, ул Альптан төньяҡтараҡ ерләнгән берҙән-бер папа

Бамберг — Икенсе донъя һуғышында имен ҡалған Германиялағы боронғо ҡалаларҙың береһе һәм уның тарихи мираҫы өлөшө. 1993 йылда Бамберг ҡалаһы ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелә.

1945 — 2014 йылдар осоронда Бамбергта америка хәрбиҙәре урынлаша. 2014 йылдың сентябрендә улар ҡаланан сығып китә.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • VII быуат — Йәмиғ тауында ҡәлғә ҡоролмаһы
  • 902 йыл — Бабенбергтарҙың көнсығыш-франкырыуы биләмәһе составында.
  • 997 йыл — Бамбергҡа (Babenberg) Изге Рим империяһы императоры Изге Генрих II һәм уның ҡатыны Кунигунда килә.
  • 1007—1802 йылдар — Бамберг — бойондороҡһоҙ епископлыҡтың баш ҡалаһы: 1007 йылдың 7 майында Вюрцбургта буласаҡ Бамберг епископлығын урынлаштырыу тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла. Король Вюрцбург епискобына Мейнинген маркграфлығы менән Мейнинген ауылын, Вальдорфты һәм Альтехендорф резиденцияһын бирә. Бының өсөн Бамберг епископлығына Регницгау — Регница үҙәнендәге район һәм Бамберг эргәһендәге Фолькфельдгаус бирелә.
  • 1802 йыл — Бамберг Баварияға ҡушыла.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Боронғо королдәр һәм епископ ҡалаһы матур. үҙәндә урынлашҡан. Ҡаланы киҫеп үткән Регниц йылғаһы үҙәктән 7 км өҫтәрәк Майн йылғаһына ҡоя.

Ҡаланың дөйөм майҙаны 54,58 квадрат километр тәшкил итә. Төньяҡтан көньяҡҡа ҡала 9,6 км, ә көнбайыштан көнсығышҡа 9,7 км һуҙыла.

Ҡала райондары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала түбәндәге райондарға бүленә :

  • Berggebiet (таулы район),
  • Inselstadt (утрауҙағы ҡала),
  • Gärtnerstadt (баҡсасылар ҡалаһы),
  • Kramersfeld-Hirschknock-Bruckertshof,
  • Gartenstadt (баҡса районы),
  • Stadion (стадион),
  • Gereuth, Wunderburg, Bug, Bughof, Am Klinikum-Babenberger Viertel, Wildensorg и Gaustadt.

Мәҙәниәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Бамбергта бөтә донъяға билдәле Бамберг симфоник оркестр урынлашҡан. Оркестрға 1946 йылда Чехословакиянан эмиграцияға сыҡҡан Прага музыканттары нигеҙ һала.

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

18402011 йылдар өсөн рәсми демографик мәғлүмәттәр: Бамберг

Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы хәҙерге сиктәрҙә халыҡ һаны: (кеше)[10][11]
Йыл 1840-12-01 1871-12-01 1900-12-01 1925-06-16 1939-05-17 1950-09-13 1961-06-06 1970-05-27 1987-05-25 2011-05-09
Халҡы 21920 27714 44726 53248 63255 81323 80315 77453 69100 70635

 

19602015 йылдар өсөн иҫәп алыу араһы осорондағы демографик мәғлүмәттәр: Бамберг

31 декабргә ҡарата хәҙерге сиктәрҙә халыҡ һаны: (кеше)[12][13]
Йыл 1960 1970 1980 1990 2000 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015
Халҡы 79731 77301 71928 70521 69036 69827 70004 70712 70863 71167 71952 73331

Музейҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Тәбиғәт музейы
  • Тарихи музейы
  • Людвиг коллекцияһы — Иҫке Ратушала урынлашҡан
  • Сәнғәт галереяһы — Яңы Резиденцияла урынлашҡан
  • Франкон һыра музейы — Изге Михаил монастырында урынлашҡан

Театр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Т. А. Гофман театры

Спорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Брозе — бамберг баскетбол клубы, күп тапҡыр Германия чемпионы.

Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Бамберг кафедраль соборы
  • Яңы Резиденция
  • Бамбергтың дәүләт китапханаһы
  • Иҫке ратуша
  • Изге Михаил монастыры
  • Альтенбург ҡәлғәһе

Галереяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һыра ҡайнатыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бамберг үҙенең һыра ҡайнатыу традициялары менән киң билдәле. Франкония һыра төбәгенең . бер өлөшө булараҡ, ҡала Франконияның шарап һәм һыра сигендә урынлашҡан. Ҡалала һыраның махсус сорты булып утта ҡыҙҙырылған һалат тәме менән Раухбир тора. 68 тарихи һырахананан 2009 йылға һигеҙ һырахана һаҡланған. Ҡалала барлығы 11 һырахана бар.

1907 йылда бамберг һыра һуғышы тип аталған сыуалыш булып үтә, уның барышында ҡала халҡының бойкоты арҡаһында һыраханалар һыраны ун пфеннингтан ун бер пфеннигҡа арттырыуҙан баш тартырға мәжбүр була.

Һыраханалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Schlenkerla — ҡалала иң боронғо һыраханаларҙың береһе. 1405 йылда нигеҙ һалынған.

Транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бамберг илдең транспорт селтәре Рейн-Майн-Дунай каналында эске гавань, ике A автобан 70/A E48 һәм 73 һәм ICE-вокзалы менән бәйле. 2010 йылдан ҡала Нюрнберг транспорт берекмәһенә инә. .

Йәмәғәт транспорты

Автобус селтәре 22 линиянан тора, ул бөтә ҡаланы һәм уның тирә-яғындағы ауылдарын хеҙмәтләндерә. Автобус паркының 57 машинаһы бар, ул йыл һайын 9,5 миллион пассажирҙы ташый.

Велосипед хәрәкәте

Ҡала үҙәгендә, сағыштырмаса яҫы топографияһы арҡаһында, ғәҙәттә велосипедсылар бик күп. Университет объекттары араһындағы ҙур булмаған алыҫлыҡ, бер яҡлы хәрәкәт менән тар урамдар, автомобилдәр өсөн парковкалау урындарының етешмәүе, ял итеү урындарының яҡынлығы көндәлек транспорт сараһы булараҡ велосипед үҫешенә булышлыҡ итә.

Ҡала Рейн-Майн-Дунай каналы буйлап туранан-тура велосипед маршрутына ҡоролған һәм күп туристик турҙарҙа мөһим пункт булып тора

Ҡала дөйөм пассажирҙар ташыу күләмендә велосипед өлөшөн арттырыуҙы маҡсат итеп ҡуя. Уны тормошҡа ашырыу буйынса велосипедсылар мәнфәғәтен иҫәпкә алып юл селтәрҙәрен үҙгәртеү буйынса планлы эштәр алып бара.

Германияның ADFC Велосипед клубы фекере буйынса, ҡалала түбәндәге етешһеҙлектәр бар:

  • велосипед юл инфраструктураһының үҫешен финанслап еткермәү
  • велосипедтың мөһимлеген хакимиәттә һәм сәйәсәттә етерлек танымау.
  • 2009 йылда юл хәрәкәте ҡағиҙәләренә ҡабул ителгән юл билдәләре һанын кәметеү һәм велосипедсылар хәүефһеҙлеген яҡшыртыуға йүнәлтелгән өҫтәүҙәрҙе тормошҡа ашырыуҙа тотҡарлыҡтар.

2009 йылда ҡала Тиҙ хәрәкәтсәнлек федераль тикшереүҙәре һөҙөмтәһе буйынса премияға лайыҡ була. 2009 йылдың йәйендә «Башыңды эшләт: моторҙы һүндер…» рекалама компанияһы старт ала.

Тимер юлдар

Ҡала Лейпциг-Нюрнберг тимер юлы буйында урынлашҡан һәм ике сәғәт һайын бында тиҙ йөрөшлө ICE поездары үтә. Бынан төбәк поездары түбәндәге ҡалаларға китә:

  • Нюрнберг
  • Хоф (Заале)
  • Зоннеберг
  • Франкфурт-на-Майне
  • Эберн

Сәғәт һайын Нюрнбергҡа S-Bahn электричкаһы йөрөй.

Туғандаш ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Данлыҡлы кешеләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башҡалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Марста 58,3 км даметрлыҡ кратер Бамберг ҡалаһы хөрмәтенә аталған.
  • Бамберг хөрмәтенә 1892 йылда асылған Бамберг астероиды аталған (324)
  • 2004 йылда Германияла Бамберг ҡалаһына арнап 100€.дәрәжәлә иҫтәлекле алтын тәңкә сығарыла

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Бамберг, город // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
  • М. Вишницер Бамберг, город // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона — СПб., 1909 Т. III.
  • Бамберг // Энциклопедический лексикон: В 17 тт. — СПб.: Тип. А. Плюшара, 1835. — Т. IV: Б—БАР. — С. 237—238.
  • Wolfgang Wußmann: Bamberg-Lexikon, Bamberg 1996 ISBN 3-928591-38-X
  • Robert Suckale u. a. (Hsg.): Bamberg. Ein Führer zur Kunstgeschichte der Stadt für Bamberger und Zugereiste, Bamberg 1993 ISBN 3-926946-03-2
  • Karin Dengler-Schreiber: Bamberg für alte und neue Freunde. Ein Führer durch die Stadt, Bamberg 2002 ISBN 3-89889-014-7

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Directory of German Library CodesБерлинская государственная библиотека, 2016.
  2. archINFORM — 1994.
  3. http://www.klimabuendnis.org/nc/kommunen/das-netzwerk.html
  4. http://www.mayorsforpeace.org/english/membercity/map/europe.html
  5. https://www.bay-staedtetag.de/bayerischer-staedtetag/mitglieder/alphabetische-liste/
  6. https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online/data?operation=abruftabelleAbrufen&selectionname=12411-001
  7. 7,0 7,1 Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2018 (4. Quartal)(untranslated).
  8. Allerhöchste Verordnung, die Territorial-Eintheilung des Königreichs Baiern betreffend // Königlich-Baierisches Regierungsblatt — 1808. — Vol. 1808, вып. XXXIII.
  9. 9,0 9,1 http://whc.unesco.org/en/list/624
  10. Баварское статистическое управление: население (таблица 12111-101r) Bayerisches Landesamt für Statistik — Tabelle 12111-101r: Volkszählung und Bevölkerungsfortschreibung: Gemeinden, Bevölkerung (Volkszählungen und aktuell), Stichtag  (нем.)
  11. Перепись населения Германии 2011.05.09 Bevölkerung Ergebnisse des Zensus 2011,  (нем.)
    Перепись населения Германии 2011.05.09/xlsx Statistische Ämter des Bundes und der Länder (Erschienen am 28. Mai 2014): Bevölkerung des Zensus 2011 (© Statistisches Bundesamt, Wiesbaden 2014)  (нем.)
  12. Баварское статистическое управление: население (таблица 12111-101r) Bayerisches Landesamt für Statistik — Tabelle 12111-101r: Volkszählung und Bevölkerungsfortschreibung: Gemeinden, Bevölkerung (Volkszählungen und aktuell), Stichtag, (нем.)
    Баварское статистическое управление: население (таблица 12411-001) Bayerisches Landesamt für Statistik — Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (нем.)
  13. Баварское статистическое управление: население (таблица 12411-002) Bayerisches Landesamt für Statistik — Tabelle 12411-002: Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (нем.)

Тышҡы һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Бамберг (районы)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]