Баш бит

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Википедия — һәр кем яҙа алған ирекле онлайн энциклопедия.
Хәҙер башҡорт телендә 36 239 мәҡәлә бар.
Һайланған мәҡәлә
Ufa Wiki-Conference 2014 (photos by HalanTul; 2015-04) 201.JPG

Башҡорт теле (башҡорт теле  [bɑʂ.ˌqʊ̞rt.tɪ̞ˈlɪ̞]) — төрки тел, башҡорт халҡының теле. Алтай телдәренең төрки тармағы ҡыпсаҡ төркөмөнөң волга буйы-ҡыпсаҡ төркөмсәһенә ҡарай. Төп диалекттары: көнсығыш, төньяҡ-көнбайыш һәм көньяҡ.

Башҡорт теле Башҡортостан Республикаһының дәүләт теле булып тора. Уның дәүләт теле булараҡ (урыҫ теле менән бер рәттән) юридик статусы тәү башлап Башревкомдың 1920 йылдың 24 мартындағы положениеһы менән билдәләнә. Хәҙерге осорҙа был положение тәғлимәттәре Башҡортостан Республикаһы Конституцияһында нығытылған.

Башҡорт теле башланғыс һәм урта мәктәптә уҡыу-уҡытыу сараһы һәм өйрәнеү предметы булып тора, юғары уҡыу йорттарында гуманитар предметтарҙы уҡытыу сараһы итеп файҙаланыла һәм предмет булараҡ өйрәнелә. Башҡорт телендә уҡыу әсбаптары, нәфис һәм публицистик әҙәбиәт нәшер ителә, гәзит һәм журналдар сыға, телевидение һәм радио тапшырыуҙары алып барыла, театрҙар эшләй һ. б. Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының гуманитар фәндәр бүлексәһе, Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультеты телде ғилми өйрәнеү үҙәктәре булып тора.

Донъяла башҡорт телендә 1,2 млн кеше һөйләшә. 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәйҙә башҡорт телен 1 152 404 кеше белә, улар араһында: 977 484 башҡорт, 131 950 татар, 20 258 урыҫ, 6 276 сыуаш, 3 211 мари, 1 953 ҡаҙаҡ, 1 630 удмурт, 1 279 үзбәк һәм 8 363 башҡа милләт кешеһе.

Башҡортостанда, Силәбе, Ырымбур, Төмән, Свердловск, Ҡурған, Һамар, Һарытау өлкәләрендә, Пермь крайында, Татарстанда, Удмурт Республикаһында һ. б. таралған.

↪ дауамы…

Исемлек (88) | Үҙгәртеү

Яҡшы мәҡәлә
Ғәббәсиҙәр осорондағы Ҡөрьән

Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге, Бағдад хәлифәлеге — 750 йылдан алып 1258 йылға тиклем булған феодал теократик дәүләт. Идара итеүсе династия — Ғәббәсиҙәр. Хәлифәлек составына хәҙерге Азияның ғәрәп илдәре, Урта Азияның бер өлөшө, Мысыр, Иран һәм Төньяҡ Африка биләмәләре ингән. 945 йылда Буидтар хәлифәлекте баҫып алғанға тиклем үҙаллы сәйәсәт алып барған.

Хәлифә Абу Йәғәфәр әл-Мансур илдең башҡалаһын Анбар ҡалаһынан Бағдад ҡалаһына күсерә. 836 йылдан алып 892 йылға тиклем хәлифәлектең башҡалаһы Һамарра булған. Ғәббәсиҙәр заманында ғәрәптәрҙең дәүләте Бағдад хәлифәлеге тип аталған.

Ғәббәсиҙәр властҡа үҙ дәғүәһен идара итеүсе Омейядтарҙың сығышы ғәрәптәрҙең курейш ҡәбиләһенән барлыҡҡа килһәләр ҙә, әммә Мөхәммәт пәйғәмбәрҙеңХәшимиттәр нәҫеленә ҡарамағандар тип дәлилләгәндәр. Ғәббәсиҙәр үҙҙәренең нәҫелен пәйғәмбәрҙең олатаһынан йәки Мөхәммәтең атаһы Ғабдулла ибн Ғәбдел-Мөтәлибтең ҡустыһынан — Ғәббәс ибн Ғәбдел-Мөтәлибтан башлағандар.

Тәүге осорҙа Ғәббәсиҙәр дәүләт эштәрендә мөһим роль башҡарғандар. Әммә хәлифәлектә Омейядтар династияһы идарлығы менән ризаһыҙлыҡ үҫкән һайын, Ғәббәсиҙәрҙең йоғонтоһо көсәйә барған. Ғәббәстең бүләһенә Мөхәммәт ибн Ғәле ибн Ғабдуллаға VIII быуат башында властҡа көрәшер өсөн шиғыйҙарҙың бер нисә кландары менән бәйләнеш төҙөргә ирешә. Ошонан алып Ғәббәсиҙәр Омейядтарҙы властан ҡолатыр өсөн төрлө яҡтарға үҙҙәренең агенттарын ебәреп серле рәүештә әҙерләнә башлайҙар. Куфа ҡалаһы уларҙың төп үҙәге булып китә. Әммә 743 йылда Мөхәммәт ибн Ғәле ибн Ғабдулланы язалайҙар һәм был эште уның улы Ибраһим ибн Мөхәммәт дауам итә. Ибраһимды шиғыйҙар яҡлап сыға.

↪ дауамы…

Исемлек (88) | Үҙгәртеү

Сифатлы мәҡәлә, исемлектәр, порталдар

Һуңғы сифатлы мәҡәлә: Сөләймәнов Хәбир Ғибәҙәт улы.

Һуңғы һайланған портал: Башҡортостан ауылдары.

Сифатлы мәҡәләләр (11) | Исемлектәр һәм порталдар (0, 1) | Үҙгәртеү

Аҙна рәсеме
4. Отец и сын Рахматуллины.jpg
Рәхмәтуллиндар сығышы. Нефтекама филармонияһы.

Үҙгәртеү | Архив | Тәҡдим

Яңы мәҡәлә


Мәҡәлә оҫтаһы | Тиҙ башланғыс

Бөгөн: 28 август

Башҡа ваҡиғалар |Үҙгәртеү | 29 август

Ҡыҙыҡ мәғлүмәт
Ка-32А11ВС вертолёты.

Үҙгәртеү | Архив | Тәҡдим

Өмә
Яҡындағы саралар

Үҙгәртеү | Архив | Тәҡдим

Викиһүҙлек Викиөҙөмтә Дәреслек Викитөрҙәр Викияңылыҡтар Сәйәхәт Викимилек Мета-вики Университет Викикитапхана Мәғлүмәт Инкубатор
Һүҙлек Өҙөмтә Дәреслек Төрҙәр Яңылыҡтар Сәйәхәт Милек Мета Университет Китапхана Мәғлүмәт Инкубатор