Боярчук Александр Алексеевич

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Боярчук Александр Алексеевич
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of Russia.svg Рәсәй
Тыуған көнө 21 июнь 1931({{padleft:1931|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:21|2|0}})[1]
Тыуған урыны СССР, РСФСР, Северо-Кавказский край[d], Грозный[1]
Вафат булған көнө 10 август 2015({{padleft:2015|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})[2] (84 йәш)
Вафат булған урыны Рәсәй, Мәскәү ҡалаһы
Ерләнгән урыны Троекуров зыяраты[d]
Һөнәр төрө физик, астроном
Эшмәкәрлек төрө астрофизика[d]
Эш биреүсе Институт астрономии РАН[d]
Биләгән вазифаһы компания президенты[d][3]
Ойошма йәки клуб ағзаһы Рәсәй Фәндәр академияһы[d] һәм СССР Фәндәр академияһы[d]
Уҡыу йорто Санкт-Петербург дәүләт университетының математика-механика факультеты[d]
Ғилми дәрәжә физика-математика фәндәре докторы[d]
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Александр Алексеевич Боярчук
250x350px
Тыуған көнө:

21 июнь 1931({{padleft:1931|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:21|2|0}})

Тыуған урыны:

Грозный, Чеченская АО, Северо-Кавказский край, РСФСР, СССР

Вафат булыу көнө:

10 август 2015({{padleft:2015|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:10|2|0}}) (84 йәш)

Вафат булған урыны:

Москва, Россия

Гражданлығы:

Совет Социалистик Республикалар Союзы СССР
Рәсәй Рәсәй

Ғилми өлкәһе:

астрофизика

Эшләгән урыны:

Институт астрономии РАН

Ғилми дәрәжәһе:

физика-математика фәндәре докторы

Ғилми исеме:

академик АН СССР (1987)
РФА академигы (1991)

Уҡыу йорто:

Ҡалып:ЛГУ (матмех)

Награда һәм премиялары

Боярчук Александр Алексеевич (21 июнь 1931, Грозный10 август 2015, Мәскәү) — совет һәм рәсәй физигы һәм астрономы. Рәсәй Фәндәр Академияһы академигы ( 1987 йылдан). Рәсәй Фәндәр академияһы астрономия институтының ғилми етәксеһе.

Боярчук Александр Алексеевичтың ғилми эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше булып йондоҙҙар физикаһы тора. 1986 йылдан һуң 2000-дән ашыу ғилми эше баҫыла. Хирш индексы — 21[4].

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Боярчук Александр Алексеевич 1953 йылда Ленинград университетын тамамлай. Унан һуң СССР Фәндәр академияһының Ҡырым астрофизик обсерваторияһында эшләй башлай. 1969 йылдан алып обсерватория директорының фәнни эштәр буйынса урынбаҫары була. 1976 йылда Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана, СССР Фәндәр академияһының академигы — 1987. 1987- 2003 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Астрономия институтында директор була, (1990 йылға тиклем — СССР Фәндәр академияһының Астрономия советы рәйесе, был советтан институт ойошторола). 1991-1993 йылдарҙа Халыҡ-ара Астрономия Союзының президенты.

Боярчук Александр Алексеевич Мәскәүҙең Троекуров зыяратында ерләнгән.

Фәнни ҡаҙаныштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

А. А. Боярчук фәнни эштәренең темаһы булып физика йондоҙҙар физикаһы тора. Уның тарафынан төрлө класлы йондоҙҙарҙың химик составы, атап әйткәндә, β Лирала гелийартыҡлығы асылған. А. А. Боярчук йондоҙҙар атмосфераларындағы хәрәкәттәрҙе, шулай уҡ йондоҙҙар әйләнеүен өйрәнә. Ҡайһы бер эштәрен стационар булмаған йондоҙҙарға бағышлаған.

Ул шулай уҡ ике системалы, һалҡын гигант йондоҙҙан һәм ҡайнар кәрләнән торған симбиотик йондоҙҙарҙың моделдәрен уйлап сығарыусы. Был моделдәр нигеҙендә объекттарҙың масса, күләм, температура һәм башҡа характеристикаларын иҫәпләүҙе уйлап тапҡан.

Э. Р. Мустель менән берлектә яңы йондоҙҙарҙың тышлыҡ моделдәрен тәҡдим итә.

А. А. Боярчук етәкселегендә йыһан ультрафиолет телескобы «Астрон» булдырыла.

Ижтимағи эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • РФА-ның кәңәшсеһе
  • РФА Физик фәндәр бүлексәһе етәксеһе
  • РФА Астрономия институтының ғилми етәксеһе
  • РФА-ның йыһан буйынса Советы рәйесе урынбаҫары
  • Рәсәй Астрономдар милли комитеты рәйесе
  • Американың астрономия йәмғиәте ағзаһы
  • Американың физика йәмғиәте ағзаһы
  • Бөйөк Британияның Король астрономия йәмғиәте ағзаһы
  • Европаның астрономия йәмғиәте ағзаһы
  • Халыҡ-ара астрономия союзы ағзаһы
  • «Астрономик журнал»дың баш мөхәррире
  • РФА Ғилми-нәшриәт советының физика-математика фәндәре буйынса әҙәбиәт секцияһы рәйесе

Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1984)
  • «Почет Билдәһе»ордены (1976)
  • Почет ордены (Рәсәй) (1996)[5]
  • IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены(2000) — дәүләт алдындағы ҡаҙаныштары, күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте һәм халыҡтар араһында дуҫлыҡты һәм хеҙмәттәшлекте нығытыуға ҙур өлөш индереүе өсөн[6]
  • Ф. А. Бредихин премияһы лауреаты. (2001)
  • А. А. Белопольский премияһы лауреаты (2011).
  • СПбДУ-ның Почетлы докторы (2001)[7]

1977 йылдың 22 мартында Ҡырым астрофизик обсерваторияһы астрономы Н. С. Черных асҡан бәләкәй планетаға (2563) А. А. Боярчук исеме бирелгән.

Иҫкәрмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 б.
  • Губарев В.С. Секретные академики. Кто сделал СССР сверхдержавой — М.: Вече, 2015. — 320 б. — ISBN 978-5-4444-2546-6.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]