Германия

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Германия Федератив Республикаһы
Bundesrepublik Deutschland
Германия флагы гербы Германия
Германия флагы Германия гербы
Location Germany EU Europe.png
Милли девиз: «Einigkeit und Recht und Freiheit»
Гимн: Германия гимны
Нигеҙ һалынған 843, 18 ғинуар 1871, 23 май 1949, 3 октябрь 1990
Рәсми телдәр немец теле
Баш ҡала Берлин
Иң ҙур ҡалалары Берлин, Гамбург, Мюнхен
Идара итеү формаһы Федератив парламентар республика
Федераль президенты
Федераль канцлеры
Йоахим Гаук
Ангела Меркель
Территория
  • Барыһы
  • % һыу.
61 урын
357 022 км²
2,18
Халыҡ
  • Барыһы (2006)
  • Тығыҙлыҡ
13 урын
82 310 000
231 кеше/км²
ЭТП
  • Бөтәһе (2006)
  • Кеше башына
5 урын
2 609 000 млн. $
31 472 $
Валюта евро
Интернет-домен .de
Телефон коды +49
Сәғәт бүлкәте UTC +1
(аудио)
Герма́ния гимны (Немецтар йыры)
Ҡабат тыңлау өсөн ярҙам

Герма́ния (шулай уҡ Әлмәниә (иҫке әҙәби)); рәсми исеме Герма́ния Федерати́в Республика́һы, нем. Deutschland, Bundesrepublik Deutschland) — Европалағы ил, Европа Берләшмәһе ағзаһы. Дәүләт теле — немец теле. Германия "Ете илдәр төркөмөнө"нә инә. Германия Америка Ҡушма Штаттарынан ҡала имиграция буйынса икенсе урында тора.

География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Германия Федератив Республикаһының майҙаны — 357 022 км², донъяла 61 се урында тора. Баш ҡалаhы — Берлин, Европаның иң ҙур ҡалаларының береһе (икенсе урында тора).

Германия Европаның үҙәгендә урынлашҡан, Балтик диңгеҙе һәм Төньяҡ диңгеҙе һыуҙары менән йыуыла. Төньяҡтан Дания менән, көнсығыштан Польша һәм Чехия менән, көньяҡтан Австрия һәм Швейцария менән, көнбайыштан Франция, Люксембург, Бельгия һәм Нидерланд менән сик буйҙары киҫешә.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Боронғо тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Урта быуаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Пруссияның күтәрелеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

XVIII—XIX быуат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Феодал төҙөлөшө һаҡлана. Европаның иҡтисади яҡтан иң түбәнге иле.

XX быуат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡарағыҙ: Веймар республикаһы
Ҡарағыҙ: Өсөнсө рейх
Ҡарағыҙ: Икенсе донъя һуғышы

Дәүләт ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Германия Нигез законына (нем. Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland) ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә. Германияла дәүләт идара итеү формаһы — федератив республика.

Башҡарма власть[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Федераль канцлер — илдең иң юғары вазифаһы. 2005 йылдан башлап Ангела Меркель федерал канцлер.

Суд власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Германия юғары суды.

Закондар сығарыу власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бундестаг — Германияның юғары закондар сығарыу органы.

Административ бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Дәүләт төҙөлөшө — федератив ил, уның территорияһы 16 тиң хоҡуҡлы субъекттан тора.

Ерҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Ирекле дәүләт Бавария
  2. Баден-Вюртемберг
  3. Берлин
  4. Бранденбург
  5. Бремен ере
  6. Ирекле һәм Ганза ҡалаһы Гамбург
  7. Гессен
  8. Мекленбург — Алғы Померания
  9. Түбәнге Саксония
  10. Райнланд-Пфальц
  11. Саар
  12. Саксония Ирекле дәүләте 
  13. Саксония-Анхальт
  14. Төньяҡ Рейн-Вестфалия
  15. Тюрингия Ирекле дәүләте
  16. Шлезвиг-Гольштейн

Йәшәү кимәле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тиҙ үсешкән иҡтисадлы индустриаль ил. ЭТП 2009 йылда 3,24 триллион Америка доллары, йән башына 39 442 Америка доллары тирәһе тәшкил итә. Аҡса берәмеге — евро. 2009 йылда Германияның ЭТП 2 триллион 811 миллион Америка доллары менән донъяла 5- се урында тора ине (Америка Ҡушма Штаттарынан, Ҡытайҙан, Япониянан һәм Һиндостандан ҡала). Экспорт буйынса Германия донъяла алдыңғы урындарҙы алып тора. Made in Germany бренды менән сыҡҡан тауарҙар бар донъяға таныш. Германияла эшләнгән, тимәк сифатлы. Йәшәү кимәле буйынса Германия донъяла 5-се урында тора.

Германияла юғары технологик йығаҙ етештереүсе ойошмалар биҡ күп:

  • Viessmann. Штаб-фатиры Гессен ерендә урынлашҡан. Ул донъяла йылытыу ҡаҙандар иң эре етештереүсе. Шулай уҡ ул тәбиғи газ, дизель, биодизель эшләғән ҡаҙандар, бойлерҙар, йылытыу йығаҙды автоматик идара итеү системаларҙы етештерә. Йыллыҡ оборот — 1,4 млрд евро.
  • Vaillant Group
  • Protherm
  • Wilo. Төньяҡ Рейн-Вестфалия ерендә урынлашҡан вентиляция йығаҙы, кондиционер, насостар етештереүсе. Штаб-фатир Дортмундта.
  • Grundfos
  • Smedegaard
  • Kermi, йылылыҡ радиаторҙар эре етештереүсе
  • Korado
  • Sira
  • Arbonia
  • Global
  • Oventrop, радиатор арматураһы эре етештереүсе.
  • Danffos
  • Zilmet, мембран бактар эре етештереүсе.
  • Thermaflex, торбалар өсөн гидроизоляция материалдар эре етештереүсе.
  • Энергофлекс
  • BUDERUS
  • REHAU, Теплоэнергетика
  • UPONOR
  • DAB
  • ZILMET
  • ADL
  • Tatramat, һыу йылытҡыстар донъя лидеры.

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Германия Федератив Республикаһының майҙаны Германияла 2014 йылғы халыҡ иҫәбенән күренеүенсә 80 миллион кеше иҫәпләнә. Германия халҡының 92 % — немецтар, 1,749 — миллион төрөк, 930 мең — элекке Югославия республикаһы граждандары, 187,5 мең Рәсәй һәм 129 мең Украина граждандары тәшкил итә.

Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Германиянын яҡшы транспорт системаһы бар.

Германияныӊ флагман авиа ташыусы Люфтханза – финанс күрһәткестәр буйынса Европаныӊ беренсе авиакомпания.

Тимер юлында ташыусы - Дойчебан (нем. Deutsche Bahn) компанияһы. Ул клиенттар өсөн ял көндәре биллетарҙы -Шенес Вохененде Тикет (нем. Schönes Wochenende Tick) тәкдим итә. Ошо билет һатып алып (һаҡы -40 евро) бер пассажир көн буйында бөтөн поездарҙа йөрөрғә мөмкин [1][2].

Мәҙәниәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Спорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Германияла спорт ныҡ үҫешкән, дөйөм халҡының 25-30 % (24-27 миллион кеше) төрлө спорт ойошмаларың ағзалары булып торалар. Спорт менән шөғөлләнеүселәр йыл һайын 5-6 % артып бара. Германияның футбол йыйылма командаһы донъяла көслөләрҙән һанала. Немецтарҙың исәбендә донъя чемпионатаның 12 миҙалы бар: 4 алтын, 4 көмөш, 4 бронза; Европа чемпионатында 8 миҙал: 3 алтын, 3 көмөш, 2 бронза. Германияның футбол йыйылма командаһы бөтә донъя турнирҙарының иң уңышлыларының береһе. Германияла ҙур теннис та киң таралған. 80се йылдар аҙағында Борис Беккер һәм Штеффи Граф теннис олимпына менгәс, илдә теннис бумы башлана. Граф — һәләтле тенниссы, Ҙур Алтын Шлемда берҙән-бер еңеүсе һәм тарихта иң оҙаҡ еңеүсе була. 2000се йылда Германияның йөҙйыллыҡ спортсмены тип таныла.

Формула 1ҙең иң уңышлы һәм тынылыу алған ярышсыһы, 7 тапҡыр донъя чемпионы Михаэль Шумахер ҙа — немец. Германияла биатлон да киң таралған. Был спорт төрөндә иң ныҡ танылған немец — Магдалена Нойнер, ике тапҡыр олимпияда чемпионы, донъяла берҙән-бер ун ике тапҡыр биатлондан донъя чемпионы, өс тапҡыр донъя кубогын яулаусы.

Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башҡортостан менән бәйләнештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

2016 йылда Башҡортостандың Германия менән тышҡы сауҙа әйләнеше күләме 186,1 миллион доллар тәшкил иткән. Ошо сумманың 60 проценттан ашыуы (115,6 миллион доллар) – экспортҡа, 40 процентҡа яҡыны (70,4 миллион доллар) импортҡа тура килгән. Башҡортостандан Германияға оҙатылған продукциялар араһында – минераль продукттар (68,2 процент), химия сәнәғәте продукцияһы һәм каучук (29,5 процент), металл һәм унан яһалған изделиелар (1,5 процент), шулай уҡ ағас, ҡорамалдар, быяла изделиелар, мебель, ауыл хужалығы сеймалы. Импорттың төп тауарҙары: ҡорамалдар һәм транспорт саралары (62,8 процент), химия сәнәғәте, шул иҫәптән фармацевтика продукцияһы (26,5 процент), шулай уҡ металл изделиелар, керамик продукция[3].

Германия стипендиялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Германия Федератив Республикаһында сит илдәрҙең талантлы студенттары өсөн махсус стипендиялар (нем. Deutschlandstipendium) ҡаралған[4]. Бөтә илдәрҙең граждандарының да уны алыу хоҡуғы бар. 2011 йылдан башлап тапшырыла. Тарихи яҡтан Төньяҡ Рейн-Вестфалия дәүләт стипендиялары нигеҙендә индерелгән.

  • DAAD

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Һанлы исемлектең бер юлы


Донъя Был ил тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
  1. ял көндәре биллетарҙы -Шенес Вохененде Тикет
  2. Günstig reisen im Nahverkehr mit dem Schönes-Wochenende-Ticket
  3. Рөстәм Хәмитов Саксония Ландтагы делегацияһы менән осрашты
  4. [1]