Гилгит-Балтистан

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Гилгит-Балтистан
урду گلگت بلتستان‎
ингл. Gilgit-Baltistan
Нигеҙләү датаһы 1 июль 1970
Рәсем
Рәсми атамаһы گلگت بلتستان‎
Название с огласовками گِلْگِت بَلْتِسْتَان
Атамаһы Google Maps[1]
Дәүләт  Пакистан[2]
Административ үҙәк Гилгит[d]
Административ-территориаль берәмек Пакистан
Сәғәт бүлкәте UTC+05:00[d]
Территорияға дәғүә итәләр Һиндостан
Геомәғлүмәттәр Data:Pakistan/Gilgit-Baltistan.map
Дәүләт башлығы вазифаһы губернатор Гилгит-Балтистана[d]
Хөкүмәт башлығы вазифаһы главный министр Гилгит-Балтистана[d]
Башҡарма власть Gilgit-Baltistan Council[d]
Закондар сығарыу органы Gilgit-Baltistan Legislative Assembly[d]
Халыҡ һаны 1 155 755 кеше (2011)
Административ рәүештә бүленә Балтистан[d] һәм Gilgit Division[d]
Валюта пакистанская рупия[d]
Сиктәш Хайбер-Пахтунхва[d]
Майҙан 72 971 км²
Урынлашыу картаһы
Позицион карта
Коллаж
Тема географияһы geography of Gilgit-Baltistan[d]
Рәсми сайт gilgitbaltistan.gov.pk
Карта
 Гилгит-Балтистан Викимилектә

Гилгит-Балтистан (урду گلگت بلتستان, балтиҙар རྒྱལ་སྐྱིད་ སྦལྟི་ཡུལ།, ингл. Gilgit-Baltistan), 2009 йылға тиклем — Төньяҡ Территориялар (урду شمالی علاقہ جات, ингл. Northern Areas) — элекке кенәзлек Джамма һәм Кашмирҙың Пакистан идара иткән өлөшө сиктәрендәге иң төньяҡ административ берәмек.

Географияһы[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Гилгит-Балтистан провинцияһы символдары
Хайуан Ҡырағай як[3][4]
Ҡош Shaheen falcon[3][4]
Ағас Himalayan oak[3][4]
Сәскә Һыуйыйғыс
Спорты Yak polo

Афғанстан менән — төньяҡта,Ҡытай Халыҡ Республикаһы менән — төньяҡ-көнсығышта, Пакистан провинцияһы Азат Кәшмир (де-факто) менән — көньяҡта һәм көньяҡ-көнсығышта Һиндостанға ҡараған Джамма, Кашмир, Ладакх союз биләмәләре менән сиктәш.

Гилгит-Балтистан 72 971 км² территорияны биләй һәм халҡы 1 миллионға яҡын тип баһалана. Был өлкә ҙур территорияның бер өлөшө һәм Кәшмир, Һиндостан, Пакистан һәм Ҡытай араһында территориаль бәхәс предметы булып тора.

Ҡытай-Пакистан иҡтисади коридоры проекты буйынса Пакистандың Гвадар портын Көньяҡ Кореяның Гуанчжоу һәм Фанчэнган порттары менән, Гилгит-Балтистандың бәхәсле биләмәһендә Хунджераб артылышы аша 1100 саҡрым оҙонлоҡтағы «Ҡашғар — Хавелиан» юлын төҙөгәндән һуң тоташтырыу күҙаллана[5].

Тарихы[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Ҡаяларға уйып эшләнгән һүрәттәр, Гилгит-Балтистандың төрлө урындарында, айырыуса таулы Хунза үҙәнендәге Пассуга ауылында табылғандары, был урындарҙа беҙҙең эраға тиклем 2000 йылға тиклем кеше йәшәүе тураһында һөйләй[6].

2020 йылдың 1 ноябрендә Пакистан премьер-министры Имран Хан Гилгит-Балтистанға күсеш осоро провинция статусын биргәнен белдерә[7][8].

Гилгит-Балтистанда сепаратист хәрәкәте әүҙем.

Тел[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Гилгит-Балтистанда, күп телле төбәктә, урду теле рәсми дәүләт теле булып тора. Был тел шулай уҡ «лингва-франка» булараҡ, йәғни этник-ара мөнәсәбәттәр маҡсатында ҡулланыла. Инглиз теле икенсе рәсми тел булып тора. Башлыса мәғариф өлкәһендә файҙаланыла. Ғәрәп теле дини маҡсаттарҙа ҡулланыла.

Дин[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Халыҡтың күпселек өлөшөн мосолмандар тәшкил итә. Пакистан халҡының күпселеге исламдың сөнни ағымына ҡараһа ла, Гилгит-Балтистан илдең шиғыйҙар өҫтөнлөк иткән берҙән-бер төбәге булып тора. 1948 йылда халыҡтың 85 процентын шиғыйҙар тәшкил иткән.

Округтары[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Гилгит-Балтистан территорияһына 3 төбәк инә, улар 14 округҡа бүленә. 2001 йылға тиклем төбәктә 7 округ була, 2019 йылдан — 14 округ.

Округ Төбәк Майҙаны,



км2
Халҡы,



кеше (1998)
Адм. үҙәк
1 Гханче Балтистан 4052 88 366 Хаплуға
2 Шигар Балтистан 8500 н/д Шигар
3 Кхарманг Балтистан 5500 н/д Кхарманг
4 Скардуга Балтистан 8500 214 848 Скардуга
5 Астор Диаметры 5092 71 666 Горикот
6 Диаметры Диаметры 10 936 131 925 Чилас
7 Гхизер Гилгит 9635 120 218 Гакуч
8 Гилгит Гилгит 14 672 243 324 Ғилгит
9 Хунза Гилгит 7900 н/д Алиабад (инглиз.)
10 Нагар Гилгит 5000 51 387 Нагар (инглиз.)
Бөтәһе 10 округ 72 971 970 347 Гилгит

Галерея[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

  • Кашмирҙа атыш (2013)

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

  1. Gilgit-Baltistan - Google Maps
  2. archINFORM (нем.) — 1994.
  3. 3,0 3,1 3,2 Symbols of Gilgit-Baltistan. // Knowpakistan.gov.in. Дата обращения: 14 август 2013.(недоступная ссылка)
  4. 4,0 4,1 4,2 Gilgit-Baltistan Key Indicators. Дата обращения: 14 август 2013.(недоступная ссылка)
  5. Николай Засядько. Новый шёлковый путь: где Китай построит ж/д коридоры 2022 йыл 7 апрель архивланған. // Центр транспортных стратегий, 26 ноября 2014.
  6. Ian Hibbert. Alpamayo to Everest: It's Not About the Summit. — Lulu Press, 2015. — ISBN 978-1-4834-4073-6.
  7. Pak PM Imran Khan gives provisional provincial status to Gilgit-Baltistan - world news - Hindustan Times. Дата обращения: 2 ноябрь 2020. Архивировано 1 ноябрь 2020 года.
  8. Pakistan Prime Minister Imran Khan grants provisional provincial status to Gilgit-Baltistan | Pakistan – Gulf News. Дата обращения: 2 ноябрь 2020. Архивировано 1 ноябрь 2020 года.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]