Гольф

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Гольф уйынсыһы

Гольф (ингл. golf) — спорт уйыны, айырым уйынсы йәки командалар минималь һуғыу һаны менән бәләкәй тупты сәкән ярҙамында махсус соҡорсоҡҡа индерә.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Гольф уйнау Шотландияла барлыҡҡа килгән тип һанала: көтөүселәр таяҡ ярҙамында ташты ҡуян ояһына индергән булған. Бындай уйын XIV быуатта уҡ бар ине, ә XV быуатта Шотландияла «гоуф» уйынын уйнарға тыйған бер нисә закон сыға. Нидерландта XVII быуатта уҡ сәкән менә туп уйнағандар. Уйын заманса рәүешендә XIX быуатта Шотландияла килеп сыға.

Мин династияһы императоры Чжу Чжаньцзы уйнаған чуйван уйынын һүрәтләгән рәсем

Әммә уйындың боронғо төрҙәре бәхәстәр тыуҙыра килә. Ҡайһы бер тарихсылар[1] гольфты Рим империяһының паганика (paganica) уйыны менән бәйләй, унда уйынсылар ҡанат тултырылған тупты бөгөлгән таяҡ менән һуҡҡан. Бер теория буйынса, уйын тарихы беҙҙең эраның 1 быуаты эсендә Рим империяһының хакимлығы Европа буйлап таралыуы менән бәйле[2]. Башҡа нөктәһе яҡтан да тора шул, — тип предков гольф жебе барырға ҡытай уйын Суван (ҡыт. 捶丸 — толкать шар), распространения осоронда 8-14 быуаттар[3]. Свиток осорынан династияһы Мин, даими 1368 йыл исеме булған «Көҙгө уҙҙырған», изображать ағзалары ҡытай император ишегалды, размахивающего нәмә похожим был клюшкин гольф өсөн был попытка задать кескенә бер лонки. Бында, суван булды, билдәле Ауропала Урта быуат. Тағы бер ранних уйындары, тип иҫкәртә заманса өҫтәрәк ҡушыла гольф уйнау «кама» (ингл. cambuca, франц. chambot)[4]. Был уйын ине занесены" Түбәнге ер, Германия һәм Англия.

Гольф майҙаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1 Старт майҙансығы (teeing ground), 2 Һыу ҡаршылығы (water hazard), 3 Тигеҙһеҙ майҙансыҡ (rough), 4 Майҙансыҡ артындағы ер (out of bounds), 5 Ҡомло зона (sand bunker), 6 Һыу ҡаршылығы (water hazard), 7 Тигеҙ ер (fairway), 8 Грин (putting green), 9 Флаг (flagstick), 10 Соҡорсоҡ (libbie)

Гольф майҙансығы бер нисә соҡорсоҡтан тора, һәр береһенең үҙ старт майҙансығы бар (ингл. Teeing ground). Старт майҙансығы ике тамға менән билдәләнә, улар туп ҡаҙығын ҡуйыу өсөн рөхсәт ителгән зонаны күрһәтә (ингл. Tee). Шулай уҡ майҙансыҡтың бер өлөшө булып тигеҙ һәм тигеҙһеҙ ҡыр тора (Fairway and rough (инг.)) һәм башҡа кәртәләр (ингл. Hazard (golf)). Иң аҙаҡта күреп булыу өсөн тамғаланған соҡорсоҡ була. Соҡорсоҡ махсус «грин» (Putting green (инг.)) аҡланында урынлашҡан, унда үлән бейек түгел. Башҡа ерҙә ҡаршылыҡтар булдырыу ҡсҡн үлән кимәле юғарыраҡ.

Уйын ҡағиҙәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Гольф майҙаны

Һәр уйынсы билдәле тәртиптә соҡорсоҡтар һанын үтергә тейеш. Соҡорсоҡ тип ерҙәге соҡорҙо ла, уйын майҙанын да атайҙар. Майҙан:

  • старт өлөшө — «ти» майҙаны («Тэ»);
  • төп зона (ингл. fairway, «тура йүнәлеш»);
  • соҡорҙар ҡаҙылған махсус майҙансыҡтар — «аҡландар» (green).

Майҙансыҡта төрлө ҡаршылыҡтар булыуы мөмкин — һыу, ҡомло бункер, ҡыуаҡтар, ағастар, бейек үлән . Тәүҙә билдәләнгән туп старт майҙансығында ҡуйыла («ти» майҙансығы). Ҡағиҙә булараҡ, уйынсы беренсе һуғыуҙан тупты төп майҙансыҡҡа ебәрергә, бер нисә һуғыу менән уны үткәрергә һәм грин майҙансығы — тигеҙ үләнле ергә етергә тейеш. Гриндан тупты соҡорсоҡҡа һуғыр өсөн паттер сәкәне ҡулланыла. Ҡағиҙәләр нигеҙендә намыҫлылыҡ асылы ята. Ҡағиҙәләр тупланған төп баҫма тышында: «Тупты нисек ята, шулай һуҡ, булған майҙансыҡта уйна, ни булһа ла, намыҫлы бул» тип яҙылған.

Ҡорамалдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сәкәндәр. Һулдан уңға: вуд, паттер һәм айрон

Сәкәндәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Уйындың ҡайһы майҙанда барыуына, тупты ниндәй алыҫлыҡҡа бәреү һәм ниндәй маҡсат менән ҡулланыуына ҡарап, 14 төрлө сәкән була.

Туптар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йүнәлеште дөрөҫ тотоу өсөн ғәҙәти туптың өҫтө соҡорло.

Турнирҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Профессиональ ир-аттар араһындағы иң мөһим турнирҡар исемлегенә: Мастерс, АҠШ Асыҡ чемпионаты (US Open), Британия Асыҡ чемпионаты (The Open Championship) чемпионаты һәм Гольфсылар профессиональ берләшмәһе (PGA Championship) инә.

2009 йылдың 9 октябрендә Халыҡ-ара олимпия комитетының 121 сессияһында 2016 йылда Рио-де-Жанейрола үткән Олимпия уйындары программаһына гольфты индереү ҡаралған[5].

Мини-гольф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мини-гольф — XIX быуат уртаһынан башлап үҫеш алған уйын. Уйнау өсөн грин майҙансығына төрлө ҡаршылыҡтар ҡуйыла. Уйынсы маҡсаты — тупты мөмкин тиклем әҙ бәреүҙәр эсендә соҡорсоҡҡа төшөрөү. Уйын «паттер» сәкәне менән генә алып барыла.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Brasch, Rudolph How did sports begin?: A look at the origins of man at play — McKay, 1970.
  2. paganica (game) – Britannica Online Encyclopedia. Britannica.com. Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 сентябрь 2011. 23 сентябрь 2010 тикшерелгән.
  3. Golf (Chui wan) – China culture. Kaleidoscope.cultural-china.com (2009-09-25). Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 май 2013. 23 сентябрь 2010 тикшерелгән.
  4. The ultimate golf book — Houghton Mifflin Harcourt, 2006. — P. 13. — ISBN 978-0-618-71025-6.
  5. Golf and Rugby Join 2016 Olympic Programme

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Кевин Макгимпси, Дэвид Нич. Гольф: раритеты и реликвии. История гольфа в восемнадцати лунках. — Перевод с английского Михаила Гребнева под общей редакцией Алексея Николова. ИД «Анатолия», 176 с. Москва 2006
  • Кевин Макгимпси. Гольф: история мяча. — Перевод с английского Михаила Гребнева под общей редакцией Алексея Николова, ИД «Анатолия». 526 с. Москва 2006
  • Б. Галлахер, М. Уилсон. Гольф для начинающих. — Перевод Т. Новиковой. Фаир-Пресс, М. 2005, 192 с.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]