Динар (ҡурсаулыҡ)
| Динар | |
_by_HADI_01.jpg) | |
| Дәүләт |
 Иран[1] |
|---|---|
| Административ-территориаль берәмек | Кохгилуйе и Бойерахмед[d] |
| Ойошма ағзаһы | Кеше һәм биосфера[d] |
| Майҙан | 25 839 гектар |
| URL биосферного заповедника ЮНЕСКО | unesco.org/new/en/natura… |
 | |
 Динар Викимилектә | |
Динар ҡурсаулығы (фарсы منطقه حفاظت شده دنا — Динар тау һырты[2] (Кухе-Динар[3][4], (4,525 м) Кохгилуе һәм Бойер Әхмәт, Исфахан һәм Фарс провинциялары аша үтеп, Загрос тау һыртында урынлашҡан һәм яҡынса 90 километр һыу бүлгескә эйә. 2010 йылда Динар биосфера ҡурсаулығы ЮНЕСКО тарафынан Иранда унынсы биосфера ҡурсаулығы һәм донъяла 550-се биосфера ҡурсаулығы булараҡ теркәлгән[5].
Ландшафты һәм тәбиғәт шарттары
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Дена тау һырты бейеклеге 4000 метрҙан ашыу 49 түбәне үҙ эсенә ала һәм 4000 метрҙан ашыу түбәләрҙең дөйөм һаны буйынса Ирандағы иң ҙур комплекс тип иҫәпләнә .
Халыҡ фекеренән айырмалы рәүештә, Деа — бер түбә генә түгел, ә төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа тиклем һуҙылған тау теҙмәһе. Дена ҡурсаулығы биләмәһенең көнсығыш сиге Дена шахрестаны үҙәгенең Сисахт ҡалаһы төньяғынан башлана.
Дена ҡурсаулығы зонаһы биосфера ҡурсаулығы сифатында майҙаны 93 821 гектар тәшкил иткән илдең көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. Ҡурсаулыҡта күп һанлы ваҡ шишмәләр һәм тарлауыҡтар бар. Был шишмәләрҙең күбеһе ҡушылып, Бәшәр һәм Херсан йылғаларын барлыҡҡа килтерә.
Был район тулыһынса таулы. Биләмәләге иң бейек һәм иң түбән нөктәләр араһындағы бейеклек айырмаһы 3000 метрҙан ашыу. Ҡурсаулыҡ биләмәһенең иң түбән нөктәһе диңгеҙ кимәленән 1300 метр бейеклектә.
Ҡурсаулыҡ үҫемлектәр төрлөлөгө йәһәтенән бик бай һәм ҡиммәтле. 2500 метр бейеклектәге Дена ҡурсаулығы биләмәһе имән урманы менән ҡапланған. Имәндәр араһында шулай уҡ төрлө ағас төрҙәре бар, шул иҫәптән саған, миндаль, энәлек һәм башҡалар. 3500 метр һәм унан юғарыраҡ бейеклектә ер өҫтө үлән һәм ҡыуаҡлыҡтар менән ҡапланған.
Дена дымлы, һыуыҡ һәм ярым дымлы зонала урынлашҡан. Минималь температура −18 градус, максималь − 39 градус.
Дена районында һыуыҡ, туңыу һәм ҡар иреүе, дөйөм таулы ерлек кеүек факторҙар һөҙөмтәһендә тупраҡтың тәбиғи эрозияһы тураһында дәлилдәрҙе күрергә мөмкин.
Денаға төрлө тау тоҡомдарының йыуылыуының мөһим факторы булып көслө һыу ағымы тора, был ер өҫтө йыуылыуының төрлө төрҙәре өсөн шарттар тыуҙыра .
Халыҡ һаны
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Был ерҙә һунарсылыҡ кеүек үҙенсәлекле шөғөлдәре менән ҙур булмаған ырыуҙар йәшәй.
Ҡурсаулыҡҡа хәүеф янаған факторҙар
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Дена ҡурсаулығы һәм милли паркының биологик төрлөлөгөнә ҡурҡыныс янаған төрлө факторҙар араһында был район халҡы араһында һунарсылыҡ һәм балыҡсылыҡ мәҙәниәте булыуы, ауыл һәм ҡала халҡының артыуы, көтөүлектәрҙе юҡ итеү, урмандарҙы ҡырҡыу, урманлы ерҙәрҙе ауыл хужалығы, юлдар төҙөү, мәшғүллек өсөн шарттар булмау, хеҙмәт көстәрен йәлеп итеү, дарыу үҫемлектәре йыйыу, тәбиғи ресурстарҙы файҙаланыуҙа идара итеүҙең булмауы айырым урын ала .
Иҫкәрмәләр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- ↑ http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/asia-and-the-pacific/islamic-republic-of-iran/dena/
- ↑ Иран, Афганистан, Пакистан // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2009 г. ; гл. ред. Г. В. Поздняк. — М. : ПКО «Картография» : Оникс, 2010. — С. 122. — ISBN 978-5-85120-295-7 (Картография). — ISBN 978-5-488-02609-4 (Оникс).
- ↑ Карта бите H-39-Б.
- ↑ Карта бите H-39-X.
- ↑ Dena Biosphere Reserve, Islamic Republic of Iran (англ.). UNESCO (февраль 2019). Дата обращения: 8 марта 2022. Архивировано 8 марта 2022 года.