Еврозона
| Еврозона | |
| Байраҡ | |
 | |
| Нигеҙләү датаһы | 1 ғинуар 1999 |
|---|---|
| Халыҡ һаны | 341 465 149 кеше (2017)[1] |
| Валюта | Евро |
| Номиналь ЭТП | 14 570 891 691 512 $[2] һәм 14 040 893 546 587 $[2] |
| Рәсми сайт | ec.europa.eu/info/busine… |
| Төп көйләүсе текст | Маастрихт договоры |
 | |
| Тема иҡтисады | экономика Еврозоны[d] |
 | |
 Еврозона Викимилектә | |
Еврозона — Европа берлегенең 21 илен берләштергән валюта зонаһы, уларҙың рәсми валютаһы — евро, һәм, шулай итеп, Европа берлегенең иҡтисади һәм валюта союзы сәйәсәтен тулыһынса тормошҡа ашыра. Хәҙерге ваҡытта Еврозона илдәре булып Австрия, Бельгия, Болгария, Германия, Греция, Ирландия, Испания, Италия, Кипр Республикаһы, Латвия, Литва, Люксембург, Мальта, Нидерланд, Португалия, Словакия, Словения, Финляндия, Франция, Хорватия һәм Эстония тора.
Европа валюта союзы 1999 йылдың 1 ғинуарынан, берҙәм Европа валютаһы — евроны ҡулаҡсаһыҙ әйләнешкә индерелгәндән һуң, ғәмәлдә. Ул — донъяла иҡтисади интеграцияның дүртенсе стадияһына күскән беренсе һәм әлегә берҙән-бер төбәк берләшмәһе (ирекле сауҙа зонаһынан, таможня союзынан һәм дөйөм баҙарҙан һуң). Еврозона илдәре Европа үҙәк банкына аҡса-кредит сәйәсәте өлкәһендәге бөтә вәкәләттәрҙе, шул иҫәптән аҡса билдәләре эмиссияһы күләме һәм төп процент ставкаһы кимәле тураһында вәкәләттәрҙе тапшыра.
Барлыҡҡа килеү тарихы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Европа берлегенең Иҡтисади һәм валюта союзы ойошторолғанға тиклем Европала валюта хеҙмәттәшлегенең төрлө формалары ҡулланылған. 1951 йылда Көнбайыш Европаның 17 иле үҙ валюталарының конвертацияланыуын тергеҙеү маҡсаты менән Европа түләү союзы ойоштора, ул 1958 йылдың аҙағына үтәлә. Уның тарихы 1988 йылда Европа комиссияһы рәйесе Жак Делор етәкселегендәге эшсе төркөм әҙерләгән «Делор доклады» документынан башлана. Төркөм ЕС илдәренә Европа иҡтисади берләшмәһе эсендә капитал хәрәкәтенә сикләүҙәрҙе тулыһынса бөтөрөргә, финанс баҙарҙарын берләштерергә һәм артабан берҙәм аҡса берәмегенә күсергә кәрәк, тигән һығымтаға килә.
1990 йылдың 1 июленән иҡтисади берләшмә илдәре программаны тормошҡа ашыра башлай. Формаль рәүештә уны 1992 йылдың февралендә ҡул ҡуйылған Европа союзы тураһында килешеү санкциялай. Ул рәсми рәүештә Иҡтисади һәм валюта союзы булдырыу һәм берҙәм валюта индереү маҡсатын иғлан итә. Килешеү Европа советының ағза дәүләттәрҙең иҡтисади сәйәсәтенең төп йүнәлештәре проектын раҫлай һәм уларҙың иҡтисади үҫешен күҙәтә. Ул милли үҙәк банктарҙан һәм валюта союзының аҡса-кредит сәйәсәтен билдәләү хоҡуғына эйә булған Европа үҙәк банктар системаһын (ЕЦБ) булдырыуҙы күҙ уңында тота.
Иҡтисади һәм валюта союзы төҙөлөшө өс этапта үтә:
— Беренсе этап дауамында (1990 йылдың икенсе яртыһы 1993 йыл) берҙәм эске баҙар формалашыуы тамамлана, ағза илдәрҙең макроиҡтисади күрһәткестәрен яҡынайтыу механизмдары эшләнә һәм ЕС эсендә капитал хәрәкәтен либерализациялау үткәрелә. — Икенсе этаптың (1994—1998 йылдар) бурысына валюта союзының институциональ, административ һәм юридик базаһын әҙерләү инә. 1998 йылдың майында Европа үҙәк банкыһы ойошторола, Ә Европа советы 1999 йылдың ғинуарынан евроға беренсе булып күскән илдәр даирәһен билдәләй. — Өсөнсө этап барышында (1999—2002 йылдар) ЕС илдәре дөйөм иҡтисади һәм берҙәм аҡса-кредит сәйәсәтенә күсә. 1999 йылдың 1 ғинуарынан 11 ЕС дәүләте евроны ҡулаҡсаһыҙ әйләнешкә индерә[3].
Ағзалары
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]1999 йылда евро валютаһы Европа берлегенең иҡтисади һәм валюта союзы илдәрендә параллель валюта булараҡ ҡулаҡсаһыҙ әйләнешкә индерелә. 1999 йылда Европа берлегенең 15 иленең 11-е маастрихт критерийҙарын ҡәнәғәтләндерә һәм 1999 йылдың 1 ғинуарында евроны рәсми рәүештә ҡулаҡсаһыҙ әйләнешкә индереп, еврозона ойоштора. Греция был критерийҙарға 2000 йылда тап килә башлай һәм 2001 йылдың 1 ғинуарында ҡабул ителә. Реаль тәңкәләр һәм банкноттар 2002 йылдың 1 ғинуарында әйләнешкә индерелә. Словения — 2007 йылдың 1 ғинуарында, Кипр һәм Мальта 2007 йылда килешеү процедураһын үтә һәм 2008 йылдың 1 ғинуарында ҡабул ителә. Словакия — 2009 йылдың 1 ғинуарында, Эстония — 2011 йылдың 1 ғинуарында, Латвия — 2014 йылдың 1 ғинуарында, Литва 2015 йылдың 1 ғинуарында инә.
2022 йылдың 12 июлендә Европа союзы Советы Хорватияның евроға күсеүе өсөн кәрәкле һуңғы өс хоҡуҡи актты ҡабул итә, был Хорватияға 2023 йылдың 1 ғинуарынан 20-се ағза булырға мөмкинлек бирә. Хаҡтар еврола ла, куналарҙа ла 2022 йылдың 5 сентябренән күрһәтелә[4][5].
| Ил | Ҡабул итә | Халҡы | Иҫкәрмә |
|---|---|---|---|
 Австрия |
1 ғинуар 1999 | 8 923 507 | |
 Бельгия |
1 ғинуар 1999 | 11 521 238 | |
 Болгария |
1 ғинуар 2026 | 6 847 402 | |
 Германия |
1 ғинуар 1999 | 83 019 200 | |
 Греция |
1 ғинуар 2001 | 10 340 064 | |
 Ирландия |
1 ғинуар 1999 | 5 123 236 | |
 Испания |
1 ғинуар 1999 | 47 394 223 | |
 Италия |
1 ғинуар 1999 | 58 983 122 |  Кампионе-д’Италия |
 Кипр Республикаһы |
1 ғинуар 2008 | 1 229 087 |  Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы[6] |
 Латвия |
1 ғинуар 2014 | 1 873 100 | |
 Литва |
1 ғинуар 2015 | 2 797 945 | |
 Люксембург |
1 ғинуар 1999 | 626 108 | |
 Мальта |
1 ғинуар 2008 | 514 564 | |
 Нидерланд |
1 ғинуар 1999 | 17 710 600 |  Аруба[7] Кюрасао[8] Синт-Мартен[8] Бонайре, Синт-Эстатиус һәм Саба[9] |
.svg){kind=small} Португалия |
1 ғинуар 1999 | 10 347 892 | |
 Словакия |
1 ғинуар 2009 | 5 466 965 | |
 Словения |
1 ғинуар 2007 | 2 085 556 | |
 Финляндия |
1 ғинуар 1999 | 5 550 066 | |
 Франция |
1 ғинуар 1999 | 68 084 217 |  Яңы Каледония Француз Полинезияһы  Уоллис һәм Футуна |
 Хорватия |
1 ғинуар 2023 | 4 188 853 | |
 Эстония |
1 ғинуар 2011 | 1 331 824 | |
 Еврозона |
347 111 377 | ||
Киңәйеү мөмкинлеге
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Европа берлегенең евроны ҡулланмаған илдәре:
Дания[lower-alpha 1] ғәмәлдәге Маастрихт килешеүенән махсус йомшартыу ала. 2011 йылда Дания премьер-министры Ларс Раске Расмуссен илдә евро зонаһына инеү мәсьәләһе буйынса референдум үткәреү мәсьәләһен күтәрә[10]. Әммә ул тормошҡа ашмай, ә яңы хөкүмәт әлегә бындай референдум үткәрергә йыйынмай[11].
2011 йылдың 23 октябрендә Бөйөк Британия премьер-министры Дэвид Камерон Бөйөк Британияның еврозонаға инеүгә ҡарата позицияһы үҙгәрешһеҙ ҡала: евроға күсеү булмаясаҡ, ти[12].
Килешеүһеҙ
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]| Ил/Территория | Ҡабул ителә | Килешеү | Халҡы |
|---|---|---|---|
 Косово Республикаһы |
1 ғинуар 1999 | ағзалыҡ | 2 200 000 |
 Черногория |
1 ғинуар 1999 | ағзалыҡ | 684 736 |
 Акротири һәм Декелия |
1 ғинуар 2008 | юҡ | 14 500 |
Черногория һәм Косово, евроны ҡулланып, элек немец маркаларын ҡулланған. Улар марка алмаштырылғандан һуң евроға күсә, әммә Европа үҙәк банкы менән килешеү булмай[13]. Косово шулай уҡ сепаратистар контроле аҫтындағы өлкәләрҙә Сербия динарын ҡуллана[14].
Кипрҙа евро ҡабул ителгәндән һуң, элек кипр фунтын файҙаланған Акротири һәм Декелияның бойондороҡһоҙ өлкәләре лә евроны ҡабул итә. Был өлкәләр Берләшкән короллектең бер өлөшө булып тора, әммә Европа берлегенән ситтә хәрби юрисдикция аҫтында тора. Шуға ҡарамаҫтан, уларҙың закондары, шул иҫәптән валютаһы, Кипр Республикаһында ҡабул ителгән евроға йүнәлтелә[15].
Комментарийҙар
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- ↑ тәүҙә Дания һәм Бөйөк Британия ЕС-тан сығырға уйлай, һуңғыһы сыға
Иҫкәрмәләр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- ↑ https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=XC
- 1 2 https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD — Донъя банкы.
- ↑ Европейский союз: Факты и комментарии. — Выпуск 26: Сентябрь—ноябрь 2001 г. Дата обращения: 16 май 2014. Архивировано 21 сентябрь 2014 года.
- ↑ Croatia to Display Prices Both in Kuna and Euro as of September 5 (билдәһеҙ). www.total-croatia-news.com. Дата обращения: 6 февраль 2022. Архивировано 6 февраль 2022 года.
- ↑ Croatian Euro Coin Design Winners Officially Announced (билдәһеҙ). www.total-croatia-news.com. Дата обращения: 6 февраль 2022. Архивировано 6 февраль 2022 года.
- ↑ Үҙен-үҙе иғлан иткән Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы ЕС тарафынан танылмаған һәм формаль рәүештә яңы төрөк лираһын ҡуллана, әммә евро ла киң таралған.
- ↑ Аруба аруба флоринын ҡуллана.
- 1 2 Әлеге ваҡытта нидерланд антиль гульденын ҡуллана, 2012 йылдың 1 ғинуарында кариб гульденына күсеү планлаштырыла, ул билдәһеҙ ваҡытҡа кисектерелә.
- ↑ 2011 йылдың 1 ғинуарында антиль гульденынан америка долларына күсә.
- ↑ В Дании вновь заговорили о переходе на евро. Euro-Coins.News (4 март 2011). Дата обращения: 1 июнь 2012. Архивировано 26 июнь 2012 года.
- ↑ Denmark scraps border-control plans (ингл.). European Voice (13 октябрь 2011). Дата обращения: 1 июнь 2012. Архивировано 26 июнь 2012 года.
- ↑ Великобритания не перейдет на евро, заявил Кэмерон — Новости Политики. Новости@Mail.ru. Дата обращения: 23 октябрь 2011. Архивировано из оригинала 11 ғинуар 2012 года.
- ↑ Евро используется в официальных торгах нациями не из еврозоны International Herald Tribune (01.01.2007)
- ↑ Косово — экономический профиль 2008 йыл 17 февраль архивланған.
- ↑ Theodoulou, Michael (27.12.2007 Euro reaches field that is for ever England 2011 йыл 14 август архивланған., Times Online
Һылтанмалар
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү] Һүҙлектәр һәм энциклопедиялар | |
|---|---|
| Норматив контроль | GND: 7553526-9 · ISNI: 0000000122371847 · LCCN: sh2002007527 · LIBRIS: 113641 · VIAF: 295152138683110982481 |
Ҡалып:Европейский союз в темах Ҡалып:Евро Ҡалып:Коллективные валюты