Елмерҙәк (һырт)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Елмерҙәк(һырт) битенән йүнәлтелде)
Перейти к навигации Перейти к поиску

Елмерҙәк
54°30′35″ с. ш. 58°54′43″ в. д.HGЯO
ИлРәсәй Рәсәй
РегионБашҡортостан
Тау системаһыУрал тауҙары
Оҙонлоғо75 км
Юғары нөктәһе921 м
Елмерҙәк (һырт) (Рәсәй)
Montanya.svg
Елмерҙәк
Елмерҙәк (һырт) (Башҡортостан Республикаһы)
Montanya.svg
Елмерҙәк

ЕлмерҙәкБашҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы тау һырты. Белорет районы буйлап Егәҙе йылғаһы тамағы киңлегенән Инйәр йылғаһына тиклем меридиональ йүнәлештә һуҙылған.

Оҙонлоғо 70 км, киңлеге 4—9 км, абсолют бейеклеге 909 м.

Рельефында һөҙәк биләндәр м‑н айырылған ҡаялы һәм тигеҙ түбәләр өҫтөнлөк итә. Аркоз һәм кварцлы ҡомташтарҙан, елмәрҙәк свитаһы гравелитынан, әүжән свитаһы эзбизташынан, доломитынан һәм полимикт ҡомташынан, вендтың әшә серияһына ҡараған ҡомташтан һәм алевролиттан тора.

Тау битләүҙәре ҡайын, йүкә ҡатыш киң япраҡлы һәм ҡара ылыҫлы урман м‑н ҡапланған. 600 м бейегерәк өлөшөн шыршы, ҡарағай ҡатыш киң япраҡлы кәкре урман биләй, түбәләрендә ҡоро тау болондары осрай. Тау араһы уйһыулыҡтары һаҙланған торфлы болондарҙан тора.

Топонимика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Елмерҙәк һырты башланған урын. Белорет районы, Йөйәк ауылы янындағы Сутый тауы

Зильмердак с башкирского — останавливающий ветер. По другой версии, ел — «ветер», бар — «есть», ҙәк — «гора»[1]. Шулай уҡ урындағы халыҡ фаразы буйынса, "елберҙәк" - "елберҙәү" тигән һүҙҙән килеп сығыуы ла ихтимал, сөнки һырт япраҡлы ағастар менән ҡапланған һәм, елдәр йыш булыу сәбәпле, ағастар сайҡалып торған (Р.Б. Ғәйнетдиновтан яҙыусы Гүзәл Ситдиҡова яҙып алған)

Әҙәбиәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яҙыусы Гүзәл Ситдиҡованың "Күсле ил - көслө ил" тигән китабында Елмерҙәк һырты тураһында ошондай юлдар бар:

Аҫҡын баҙары тигәне - әлеңге Архангел районы үҙәгендәге баҙар. Белорет районының Инйәр ҡасабаһына терәлеп ятҡан Уҫманғәле ауылынан нисәмә саҡрымға һуҙылған Елмерҙәк аша өймәкәй тейәлгән ҡул санаһы менән ҡар кисә-кисә төшөп ҡара әле! Бөгәсә төҙөк, таҙартылып торған шул трассала машиналы килеш ни рәүешле аҙапланалар - мәкерле боролоштарын, текәлеген ҡәһәрләй-ҡәһәрләй, шоферҙар «Тещин язык» тип атама биргәндәр хатта [2]

.

Видео[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Logo YouTube por Hernando.svg Видео "Елмерҙәк" этно-рок төркөмө
  • Logo YouTube por Hernando.svg Видео Экспедиция на хребет Зильмердак
  • Logo YouTube por Hernando.svg Видео Ирек Саубанов Через Зильмердак

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Краткая географическая энциклопедия. Том 2/Гл.ред. Григорьев А. А. М.: Советская энциклопедия — 1961, 592 с. с илл. и карт., 27 л. карт. и илл., 1 л. отд. карты

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Елмерҙәк бөгөлө

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Словарь топонимов Республики Башкортостан. Уфа: Китап, 2002. 256 с. — С.68.
  2. Гүзәл Ситдиҡова.Күсле ил — көслө ил: күңел сәхифәләре, шиғырҙар. — Өфө: Китап, 2007. — 448 б.