Иҙрис (Ҡыйғы районы)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Иҙрис
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Административ-территориаль берәмек Арыҫлан ауыл советы
Халыҡ һаны 197 кеше (2010)[1]
Почта индексы 452511

Иҙрис (рус. Идрисово) — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл.2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 197 кеше[2]. Почта индексы — 452511, ОКАТО коды — 80236810008.

Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҙристең икенсе исеме Рауил. Ҡыйғы башы ла тиҙәр. Әйле ырыуына ҡарай. Аймаҡтары: бурҙай, биксәнтәй, ҡыҙылбай, ҡарабай, ҡомой, моңҡай, сүмәй, әкембәт. Тамғаһы - ай. Әйле олоҫона ингән. Ҡыйғы башы йылғаһы баш алған ергә иң тәүҙә кем килеп ултырғаны әлегә билдәһеҙ. Тарихсы Әнүәр Әсфәндиәров буйынса, 1795 йылдағы V ревизияла Иҙрис Әйле ауылдары араһында юҡ. 1816 йылда иһә 20 йорт-ихатала 100 кеше йәшәгән. 1834 йылда 30 йортта 160 башҡорт иҫәпкә алынған. 1859 йылда 26 йорт, 200 кеше булған. 1920 йылда 89 йортта 483 кеше хисапланған.Ошо уҡ йылда йәнәштәге Ҡурғашйылға ауылынан 7, Шүләменән - 1 ир-егет күскәне теркәлгән, Ишәле ауылына - 1, Әптерҙәккә - 3, Туғыҙлыға 4 ир заты киткән. 1842 йылда 200 кешегә 53 сирек көҙгө һәм яҙғы ашлыҡ сәселгән, 32 ихатала 182 ат, 54 һыйыр, 55 һарыҡ, 25 кәзә булған. XIX быуат аҙағында Иҙрис шулай тасуирлана: Ауыл Ҡыйғы йылғаһы битләүендә урынлашҡан... Йылға тирмән ҡороу өсөн яраҡһыҙ. 43 йорт-ихата бар. Ер биләмәһе (надел) 2 урында ревизия иҫәбендәге 107 кешегә алынған. Ауыл янында 10,5 десятина ер биләнгән. !861 йылдан ер ҡабаттан бүленгән. Сабынлыҡтар - 1000 десятина хәтле һыуһыҙ үҙән, 75 десятина тикле - һаҙамыҡлы. Урман 2 урында: 1-сеһендә - йәш ағас һәм ҡыуаҡлыҡтар (140 десятина), 2-сеһендә - төҙөлөшкә һәм утынға яраҡлы ағас (3400 десятинанан ашыуыраҡ). Халыҡ лапы, ауған ағасты ҡуллана. 1-се ерҙә мал көтөлә. Бөтә йорт-ихата (42-нең 40-ҡы) сабынлыҡтарын (120 десятина) десятинаһын 45 тингә һәм һөрөнтө ерен (100 десятина) десятинаһын 50 тингә файҙаланыуға бирә.

Өйҙәр Ҡыйғы йылғаһының ике яғында ла урынлашҡан булған. Ҡыйғы йылғаһы менән Ҡараңғы йылға араһындағы уйһыу урында ҡырау иртә, йыш төшкәс, аръяҡтағылар уң битләүгә күскән. Бәләкәйерәк Йәмйылға, Шоңҡар һәм тиҫтәләгән-тиҫтәләгән шишмә Ҡыйғыбашҡа килеп ҡушыла. Рәсми мәғлүмәттә "йылға тирмән ҡороу өсөн яраҡһыҙ" тиелһә лә, йылға быуылып, тирмән ҡоролған. Күмәк хужалыҡ мәлендә оҙаҡ йылдар ҙур ғына умарталыҡ тотолған. Ауылдың тирә яғында: Шыбаҡ, Бәләкәйшар, Олошар, Йүкәлешар, Балаһар, Ҡара Ҡыуаҡ, Умарталыҡ, Баланлы Ҡыуаҡ, Ялтыр урманлыҡтары, Өсҡайын, Бөрлөгәнтау, Мәңрәүтау, Ослотау таулыҡтары...

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йыл Халыҡ һаны
1865 185
1906 290
1920 483
Йыл Халыҡ һаны
1939 363 [3]
1959 374 [4]
1970 381 [4]
Йыл Халыҡ һаны
1979 281 [5]
1989 263 [5]
2002 205 [1]
Йыл Халыҡ һаны
2010 197 [1]

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Район үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 18 км
  • Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Туғыҙлы): 8 км
  • Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сулея): 31 км

Билдәле кешеләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 Населенные пункты Башкортостана в 4 т. Т.3 / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. // УфаКитап, 2018. — Т. 4.
  2. Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник.  (рус.)
  3. Населенные пункты Башкортостана в 4 т. Т.1 / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. // УфаКитап, 2018. — Т. 1.
  4. 4,0 4,1 Населенные пункты Башкортостана в 4 т. Т.2 / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. // УфаКитап, 2018. — Т. 2.
  5. 5,0 5,1 Населенные пункты Башкортостана в 4 т. Т.3 / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. // УфаКитап, 2018. — Т. 3.
  6. МИНГАЖЕВ Гималетдин Мингажевич
  7. Энциклопедия Челябинской области
  8. http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/38094/