Йылға

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Амазонка йылғаһының дельтаһы, космостан күренеше

Йылға — үҙе яһаған һыу юлы буйлап ағып ятҡан, ер аҫты һәм ер өҫтөндәге һыу бассейны иҫәбенә тулышып торған тәбиғи һыу ағамы.

Йылғаларҙы ҡоро ер гидрологияһының булеге — йылға гидрологияһы өйрәнә.

Дөйөм мәғлүмәт[үҙгәртергә]

Ер өҫтөнә төшкән яуым-төшөм тау тоҡомдары аша өҫкә сығып даими ағым барлыҡҡа килтереү нәтижәһендә барлыҡҡа килә. Һәр йылғаның — йылға башы һәм диңгеҙгә, күлгә, йәки башҡа йылғаға ҡойған өлөшө бар. Әгәр йылғаның ҡушылдыҡтары булһа, ағым уңайына табан йылға киңәйә бара һәм һыуы арта бара. Бары тик сүллектә ағыусы йылғаның ғына ағым уңайына һыуы кибеп кәмей бара, ҡайһы осраҡта ҡом эсенә кереп юҡҡа сыға. Йылғаның икенсе йылғаға, күлгә, диңгеҙгә ҡойған урына йылға тамағы тип атала. Йылғаның инештән алып ҡойған урынына тиклем ара йылға оҙонлоғо тип атала. Күпселек йылғалар башка йылғаларҙың ҡушылдығы булып тора. Йылғаларҙың ҡайһы берҙәре күлдәргә ҡоя. Күпселек ҙур йылғалар диңгеҙгә йәки океан ҡултығана ҡоя.

Донъяның иң ҙур йылғалары[үҙгәртергә]

Донъяның иң ҙур йылғалары[1]
Исеме Оҙонлоноғо (км) Бассейн майҙаны (мең км²) Тамағындағы һыу сығымы (мең м³/с) Тамағындағы иң һыу сығымы (мең м³/с) Ташылдыҡ (млн т/йыл)
1. Амазонка 6992 7180 220,00 360,00 498,00
2. Нил 6670 2870 2,30 6,40 110,50
3. Янцзы 5800 1818 34,00 90,20 500,00
4. МиссисипиМиссури 5969 3229 19,00 59,00 500,00
5. Хуанхэ 5464 752 1,50 22,00 380,00
6. Обь (Иртыш менән) 5410 2990 12,70 43,00 15,00
7. Парана (Паранаиба инешенән) 4380 2970 15,00 65,00 129,00
8. Меконг 4500 810 12,00 30,00 169,60
9. Амур (Аргунь инешенән) 4440 1855 10,90 40,00 24,90
10. Лена 4400 2490 17,00 200,00 15,40
11. Конго (Луалаба менән) 4320 3691 40,00 75,00 64,70
12. Макензи (Пис-Ривер инешенән) 4240 1760 14,00 15,00
13. Нигер 4160 2092 12,00 35,00 67,00
14. Енисей (Кесе Енисей инешенән) 4102 2580 19,80 154,00 13,20
15. Волга 3530 1360 7,70 52,00 25,80
16. Инд 3180 960 3,80 30,00 435,40
17. Юкон 3180 900 6,30 88,00
18. Дунай 2850 817 6,40 20,00 67,50
19. Ориноко 2730 994 29,00 55,00 86,50
20. Ганг (Брахмапутра менән) 2700 2055 38,00 2177,20
21. Замбези 2660 1330 16,00 100,00
22. Муррей 2574 1072 0,50 31,90

Башҡортостан йылғалары[үҙгәртергә]

Башҡортостан йылғалары

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә]

  1. Урыҫ википедияһынан