Йәнгел тораһы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Йәнгел тораһы
Дәүләт Flag of Bashkortostan.svg Башҡортостан Республикаhы
Административ-территориаль берәмек Әбйәлил районы

Йәнгел тораһы (рус. Янгельская стоянка) — Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы Селивановка ауылынан йыраҡ түгел урынлашҡан таш быуат археологик ҡомартҡыһы[1][2].

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Урынлашыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йәнгел тораһы Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы Селивановка ауылынан көнсығышҡа табан 1 км алыҫлыҡта Йәнгел йылғаһының уң төп ярында бейеклеге 20 м тәшкил иткән ҡаяла урынлашҡан.

Табылдыҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Торама майҙаны — 500—600 м2, шуның 284 м2 ере ҡаҙып тикшерелгән.

Башлыса кремнийҙан һәм йәшмәнән эшләнгән 16740 әйбер, керамика табылған.

Мезолит осорона ҡараған 2 ишекле оҙонса итеп һалынған торлаҡ асыҡланған, уның майҙаны 120—130 м2 тәшкил иткән. Ике усаҡ, көлдөксә ҡалдыҡтары булған.

Мезолит дәүере ҡатламында үткер йөҙлө бысаҡ рәүешендәге пластиналар, ҡырҡҡыстар, тишкестәр, ҡырғыстар, микролиттар табылған. Геометрик формалылары ла булған.

Неолит — энеолит ҡатламында керамика фрагменттары һәм таш әйберҙәр килеп сыҡҡан. Табылған әйберҙәр бында йәшәгән халыҡтың һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ, малсылыҡ менән шөғөлләнгәненә шаһитлыҡ итә. Ҡомартҡы Йәнгел мәҙәниәтен айырып күрһәтеү өсөн эталон булып тора.

Йәнгел тораһы материалдары Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана[3]. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан[4]..

Асыш тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йәнгел тораһы 1963 йылда СССР һәм Рәсәй ғалим-археологы, СССР Фәндәр академияһы Археология институты өлкән ғилми хеҙмәткәре, тарих фәндәре докторы, Рәсәй тәбиғи фәндәр академияһы мөхбир ағзаһы Г. Н. Матюшин тарафынан асыла һәм 1966—69, 1976 йылдарҙа өйрәнелә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Йәнгел тораһы//Башҡорт энциклопедияһы
  2. Л. А. Голубева. Археологические памятники// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 2-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  3. И.Г.Петров Музей археологии и этнографии // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  4. Карточка объекта культурного наследия России регионального значения № 021410153440005

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Матюшин Г. Н. Мезолит Южного Урала. М. 1976.
  • Л. А. Голубева. Археологические памятники// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 2-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  • Л. А. Монгайт. Археологическая культура// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 11 т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  • Музей археологии и этнографии. Каталог. Уфа, 2007.
  • Археология и этнография Башкирии. В 5 т. Уфа, 1962—1973.
  • Археологическая карта Башкирии. М., 1976.
  • Археологические памятники Башкортостана //История культуры Башкортостана: Комплект научных и учебных материалов. Вып. 6. Уфа, 1996.