Йәшерен сер (хикәйә)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Йәшерен сер
Нигеҙләү датаһы 1887
Атамаһы Тайна
Жанр хикәйә
Автор Чехов Антон Павлович
Әҫәрҙең теле рус теле
Нәшер ителеү ваҡыты 11 апрель 1887
Баҫылған Осколки[d]
Статус авторского права общественное достояние[d] һәм общественное достояние[d]

Йәшерен сер — Антон Павлович Чеховтың хикәйәһе. 1887 йылда яҙылған, «Осколки» журналының 1887 йылдың 11 апрелендәге 15-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән тәүге тапҡыр баҫыла.

Баҫмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

А. П. Чеховтың «Йәшерен сер» хикәйәһе 1887 йылда яҙылған, 1887 йылдың 11 апрелендә тәүге тапҡыр «Осколки» журналының 15-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫыла, шулай уҡ А. Ф. Маркстың баҫмаһына ла инә.

Чехов үҙе тере саҡта хикәйәһе поляк, серб-хорват һәм словак телдәренә тәржемә ителә.

Тәнҡит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

«Йәшерен сер» хикәйәһе тураһында А. С. Лазарев хатында былай тип яҙа: «Чеховтың хикәйәһе һоҡландырғыс (Чеховтың „насар“ яҙыуы мөмкин түгел)».

«Книжный вестник» журналының рецензенты «Йәшерен сер» хикәйәһен Чехов әҫәрҙәренең беренсе томында иң яҡшыһы тип билдәләгән[1].

Персонаждары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Навагин, статский советник.
  • Федюк, урындағы мәхәлләнең дьячогы.
  • Навагиндың ҡатыны, спиритистка.

Сюжеты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Пасха көн кис статский советник Навагин, сәфәрҙән ҡайтыу менән, килеүселәр исемлеген уҡый һәм унда Федюков фамилияһын таба. Уның кем булыуын бер ҙә иҫенә төшөрә алмай. Шулай уҡ Швейцар ҙа Федюковты күрмәгән һәм уның кем икәнен белмәй. Навагиндың ҡатыны спиритка булғанлыҡтан, бында ирен яҡын күргән яуыз йән ҡул тейҙергән, ти һәм, бәлки, уға нимә кәрәген һорарғалыр, тип кәңәш бирә. Навагин ҡатынына ышанмай. Ике аҙна уйлап йөрөгәндән һуң, ир ҡатынынан Федюков рухын саҡырыуын үтенергә ҡарар итә.

Спиритик сеанста ҡатыны Федюковтың рухын саҡыра, уның менән һөйләшә. Спиритизм сеанстары бер-бер артлы алып барыла һәм Навагин менән Федюков араһында диалог урынлаштырыла. Навагин шулай уҡ Наполеонды, Ганнибалды, Аскоченскийҙы, үҙенең әбеһе Клавдия Захаровнаны саҡырып килтерә, һәм уларҙың барыһы ла уға ҡыҫҡа, әммә дөрөҫ һәм тәрән мәғәнәгә эйә тулы яуап бирәләр. Навагинды гипнотизм, медиумизм, бишопизм, спиритизм, дүртенсе үлсәм һәм "томан"дар биләп ала. Бынан тыш, Навагин үҙе лә бер әйбер яҙырға теләй. Ул биш ай буйы «Минең дә фекерем» тигән баш аҫтында реферат яҙа. Рефератты ул заказлы хат менән һалырға һәм журналда баҫтырырға ҡарар итә. Шул саҡ уның янына, Навагин үҙе кинйә улына иртәгә үк метрик таныҡлыҡ булдырыуын үтенгән, урындағы мәхәлләнең саҡыртылып алынған дьячогы килә. Дьячок уға былай тип яуап бирә: «Иртәгә үк әҙер буласаҡ! Иртәгә киске доға алдынан вечерняя сиркәүгә берәрһен ебәрегеҙ. Мин унда булам. Федюковты һорарға бойороғоҙ, мин һәр ваҡыт унда…»

Был Навагиндың алғы бүлмәһендә ҡул яҙыуы тороп ҡалған әлеге Федюков булып сыға. Дьячок үҙенең ҡылығын былай тип аңлата: «Мин, ғали йәнәптәре, беҙ тәре менән йөрөгәндә, һәр саҡ ҙур түрәләрҙә вельможные особы ҡул ҡуям… Бына шулай яратам… Ишек алдында, ғәфү итегеҙ, ҡағыҙ бите күрәм икән, үҙенән-үҙе исемемде яҙғы килә…». Был һүҙҙәрҙән һуң Навагин «өнһөҙ миңрәүләнгәндәй» була һәм үҙен борсомауҙы, тыныс ҡалдырыуҙы үтенә.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Чехов А. П. Тайна// Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.
  • Voir Dictionnaire Tchekhov, Page 259, Françoise Darnal-Lesné, Édition L’Harmattan, 2010, ISBN 978 2 296 11343 5.
  • Le Mystère traduit par Édouard Parayre, Bibliothèque de la Pléiade, éditions Gallimard, 1970, ISBN 2-07-010550-4.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. «Книжный вестник», 1900, № 3, отдел «Библиографический обзор», стр. 52