Кардашёв Николай Семёнович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Кардашёв Николай Семёнович
рус. Николай Семёнович Кардашёв
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of Russia.svg Рәсәй
Тыуған көнө 25 апрель 1932({{padleft:1932|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:25|2|0}})[1]
Тыуған урыны Мәскәү ҡалаһы, СССР[1]
Вафат булған көнө 3 август 2019({{padleft:2019|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:3|2|0}})[2] (87 йәш)
Вафат булған урыны Мәскәү ҡалаһы, Рәсәй
Ерләнгән урыны Троекуров зыяраты[d]
Туған тел урыҫ теле
Һөнәр төрө астроном, астрофизик, научно-педагогический работник, уйлап табыусы
Эшмәкәрлек төрө астрофизика[d] һәм радиоастрономия[d]
Эш биреүсе Астрокосмический центр ФИАН[d]
Ойошма йәки клуб ағзаһы Рәсәй Фәндәр академияһы, СССР Фәндәр академияһы[d] һәм Европа академияһы[d][3]
Уҡыу йорто МДУ-ның механика-математика факультеты[d]
Ғилми дәрәжә физика-математика фәндәре докторы[d] (1965)
Ғилми етәксе Иосиф Самуилович Шкловский[d]
Аспиранттар Юрий Юрьевич Ковалёв[d]
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
СССР дәүләт премияһы Почёт ордены Демидов премияһы СССР дәүләт премияһы

Николай Семенович Кардашев (25 апрель 1932, Мәскәү — 3 август 2019, шунда уҡ[4]) — совет һәм Рәсәй ғалимы, эксперименталь һәм теоретик астрофизика һәм радиоастрономия өлкәһендә белгес. Физика-математика фәндәре докторы (1965), РФА академигы (1994). Рәсәй Фәндәр академияһы физика институтының астрокосмик үҙәге директоры (1990 йыл), СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1980, 1988).

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Революция эшмәкәрҙәре, революцияға тиклемге стажға эйә большевиктар ғаиләһендә тыуған. Уның атаһы Семён Карлович Брике (1898—1937, атыла) революциянан һуң яуаплы партия хеҙмәткәре — Коминтерн хеҙмәткәре, артабан Азов-Кара диңгеҙ крайында Партия контроле комиссияһы вәкиле була[5]; әсәһе, Кардашева Нина Николаевна (1899—?), Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курсын һәм Ҡыҙыл профессура институтын тамамлай, 1956 йылға тиклем төрмәлә һәм һөргөндә була[6][7]. Н. С. Кардашёв ата-әсәһен ҡулға алғандан һуң балалар йортонда тәрбиәләнә.

1955 йылда Мәскәү дәүләт университетын тамамлай, һуңынан П. К. Штернберг исемендәге Дәүләт астрономия институтында эшләй. Иосиф Шкловский етәкселегендә 1962 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.

1960-сы йылдарҙа асылғанға тиклем үк пульсарҙарҙың барлығын әйтә[8].

1963 йылда СТА-102 квазарын тикшерә, был Ерҙән ситтәге интеллектты (SETI) эҙләүгә беренсе совет өлөшө була. Был хеҙмәттә ул ҡайһы бер галактик цивилизациялар беҙҙекенә тиклем миллиард йылдар элек булғандыр, тигән фекер әйтә һәм бындай цивилизацияларҙың рейтинг шкалаһын — Кардашев шкалаһын иҫәпләп сығара. Ерҙән ситтәге интеллектты эҙләү буйынса етди совет тикшеренеүҙәре АҠШ-тағы бындай программаларҙан бер нисә йылға алда бара. СССР-ҙың башҡа билдәле эксперттары — Всеволод Троицкий һәм Иосиф Шкловский (Кардашевтың ғилми етәксеһе).

1976 йылдың 12 декабрендә СССР Фәндәр академияһының дөйөм физика һәм астрономия буйынса ағза-корреспонденты итеп һайлана. 1994 йылдың 21 мартынан Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы.

Мәскәүҙә Троекуров зыяратында ерләнгән[9].

Кардашев шкалаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Кардашёв, Ғаләмдең ерҙән тыш цивилизациялары стадияларын энергияны ҡулланыу кимәле буйынса классификацияларға мөмкин, тигән фекер белдерә. Ул мөмкин булған бөтә цивилизацияларҙы өс төркөмгә бүлә:

  1. Цивилизацияның I төрө: Ергә төшкән ҡояш яҡтылығын тулыһынса файҙаланып, планета энергияһын йыйыусылар. Планетаның бөтә энергияһы ла уларҙың контролендә.
  2. Цивилизацияның II тибы: кемдәр үҙҙәренең яҡтыртҡыс энергияһын тулыһынса файҙалана, был уларҙы I типтағы цивилизациянан 10 миллиард тапҡырға ҡеүәтлерәк итә.
  3. Цивилизацияның III тибы: бөтөн галактика энергияһы менән файҙалана алыусылар, был уларҙы II типтағы цивилизациянан 10 миллиард тапҡырға ҡеүәтлерәк итә. Ошо цивилизацияларҙың һәр береһе миллиардлаған йондоҙ системаларын колониялаштырған һәм үҙенең галактикаһы үҙәгендә ҡара упҡын энергияһын файҙаланырға һәләтле.

Кардашев фекеренсә, ниндәй цивилизацияның энергетик ҡулланыуы уртаса тиҙлектә үҫә (йылына бер нисә процент), ул бер баҫҡыстан икенсе баҫҡысҡа күсә ала, бындай күсеү унан бер нисә меңдән бер нисә тиҫтә мең йылға тиклем ваҡыт аласаҡ.

Шулай уҡ Кардашев, әгәр Мультиғаләм гипотезаһы дөрөҫ булһа, иң үҫешкән цивилизациялар Ғаләмебеҙҙе ташлап, үҙҙәре өсөн ҡулай булған башҡа ғаләмдәргә күсенгән, тип тә фаразлай[10].

Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Каталог Немецкой национальной библиотеки (нем.)
  2. Ушел из жизни Николай КардашевФедераль космос агентлығы.
  3. https://www.ae-info.org/ae/User/Kardashev_Nikolai
  4. Ушёл из жизни выдающийся астрофизик, академик Николай Сёменович Кардашёв
  5. С. К. Брике был автором работ «Английский империализм в борьбе за персидскую нефть» (М.—Л.: Госиздат, 1925. — 29 с.), «Положение на хлебном фронте и хозяйственное состояние страны» (М.—Л.: Госиздат, 1928. — 64 с.), «Сельское хозяйство и продовольственное положение страны» (М.—Л.: Госиздат, 1929. — 72 с.).
  6. В. Г. Курт. K 80-летию Н. С. Кардашёва
  7. Николай Семёнович Кардашёв (к 80-летию со дня рождения)
  8. За Алфёровым и Перельманом: учёные, которые двигают вперёд российскую науку Николай Кардашёв, астрофизика и радиоастрономия
  9. Могила Н. С. Кардашёва на Троекуровском кладбище (уч. 27а)
  10. Наталия Лескова То, что мы делаем, — это впервые (рус.) // Наука и жизнь. — 2017. — № 11. — С. 14—19.
  11. Указ Президента Российской Федерации от 25 апреля 2011 года № 525 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» Архивная копия от 2 май 2011 на Wayback Machine
  12. Российский астроном награждён золотой медалью Ребера // РИА Новости
  13. Лауреатами Демидовской премии 2014 года стали астрофизик, химик и селекционер

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]