Космонавтика көнө

Космонавтика көнө
	Космонавтика көнө
Дәүләт	Рәсәй; СССР
Төп тема	Космонавт
Йылдың көнө	12 апрель
Өлөшләтә тура килә	День работников ракетно-космической отрасли Украины[d]
	Космонавтика көнө Викимилектә

2011 йылдың 12 апрелендә Космонавтиканың 50 йыллығына арналған салют

Космонавтика көнө — тәүҙә СССР- ҙа, һуңыраҡ Рәсәйҙә һәм советтан һуңғы илдәрҙә, 12 апрелдә, кешенең тәүге йыһанға осоуын иҫкә алыу өсөн булдырылған байрам датаһы. 1962 йылда СССР Юғары Советы Президиумы указы менән тәғәйенләнә. Йыл һайын үткәрелә; дәүләт байрамы булһа ла, рәсми ял көнө итеп билдәләнмәй. 1968 йылда байрам Халыҡ-ара статусҡа эйә була. 2011 йылдан ул тағы бер исем йөрөтә — Халыҡ-ара кешенең йыһанға осоу көнө.

Был көндө Советтар Союзы гражданы, өлкән лейтенант Юрий Гагарин «Восток» карабында донъяла тәүгеләрҙән булып Ер шары буйлап оса.

Байрам тарихы

1961 йылдың 12 апрелендә совет космонавты Юрий Гагарин (9 март 1934 йыл — 27 март 1968 йыл) «Восток 1» йыһан карабында Байконур космодромынан йыһан киңлегенә оса. Донъяла йыһан карабында Ер планетаһы тирәләй әйләнгән беренсе кеше була. Гагариндың Ер эргәһендәге киңлектә осоу ваҡыты 108 минут дауам итә^[1]. 2021 йылда Һарытау өлкәһендә, Гагарин йыһан карабында Ергә килеп төшкән урында, музей-парк комплексы булдырыла. Юрий Гагарин исемендәге Йыһан буйһондороусылар паркы асыла^[2].

Советтар Союзында байрам 1962 йылдың 9 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән булдырыла . Ул Космонавтика көнө тип билдәләнә. Был байрам икенсе совет космонавты Герман Титов тәҡдиме менән булдырыла. Ул 1962 йылдың 26 мартында КПСС Үҙәк Комитетына ошо хаҡта тәҡдим яһай^[3]^[4]. Шул уҡ көндә Халыҡ-ара авиация федерацияһының 1968 йылдың ноябрендә үткән 61-се Генераль конференцияһы протоколына (17-се пункт) һәм Халыҡ-ара авиация федерацияһы Советының 1969 йылдың 30 апрелендә СССР Авиация спорты федерацияһы тәҡдиме буйынса ҡабул ителгән ҡарарына ярашлы Бөтә донъя авиация һәм космонавтика көнө билдәләнә^[5].

1981 йылдың 12 апрелендә, Ю. А. Гагариндың осоуынан теүәл 20 йыл үткәс, Американың «Спейс Шаттл» программаһы буйынса беренсе пилотлы осошҡа старт бирелә.

Рәсәй Федерацияһында Космонавтика көнө 1995 йылдың 13 мартындағы «Рәсәйҙә хәрби дан көндәре һәм иҫтәлекле даталар тураһында» Федераль законының 1.1-се статьяһына ярашлы билдәләнә^[6] Ғәҙәттә, байрамдың төп саралары Мәскәүҙә үтә: Мәскәү планетарийында экскурсиялар үткәрелә, ә Космонавтика музейында махсус проекттар, лекциялар һәм осрашыуҙар әҙерләнә.

Халыҡ-ара кешенең йыһанға осоу көнө

2011 йылдың 7 апрелендә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Генераль Ассамблеяһының махсус пленар ултырышында 12 апрелде Халыҡ-ара кешенең йыһанға осоу көнө тип рәсми иғлан итеү тураһында резолюция ҡабул ителә. 60-тан ашыу дәүләт резолюцияның авторҙашы була^[7].

Көндөң башҡа ваҡиғалары

Кешенең тәүге йыһанға осоуынан һуң теүәл егерме йыл үткәс, 1981 йылдың 12 апрелендә «Америка йыһан шаттлы» программаһының тәүге пилотлы осошо башлана. Ике ваҡиға хөрмәтенә 2001 йылдан башлап донъяның күп ҡалаларында «Юрьева төнө» байрамы үтә. Ойоштороусы — «Космик быуындың консультатив советы», 60-тан ашыу илдән ҡатнашыусыларҙы берләштергән коммерцияға ҡарамаған ойошма.

Филателия

Юрий Гагариндың һүрәте менән почта маркаһы . СССР, 1964.
Леонов һүрәте менән почта маркаһы. СССР, 1967 й.
Почта маркаһы. СССР, 1972 й.
Мир орбиталь станцияһын һүрәтләгән почта маркаһы. СССР, 1990.
Почта маркаһы. Ҡаҙағстан, 1996 й.
Кешенең йыһанға осоуына 50 йыл тулыуҙы иҫкә алыу өсөн иҫтәлекле марка. Украина, 2011 йыл.
Космонавтика көнөнә арналған 2024 йылға Рәсәй почта маркаһы.
Почта конверты, Рәсәй. 1993 йылдың 12 апреле – Космонавтика көнө.

Нумизматика һәм фалеристика

Юрий Гагариндың йыһанға осоуына 40 йыл тулыуҙы иҫкә алыу өсөн Рәсәй банкы аҡсаһы.
Рәсәй банкының «Кешенең тәүге йыһанға осоуына 50 йыл» иҫтәлекле тәңкәһе, 2011 йыл
Знак Гагарин 1961 СССР
апрель Космонавтика көнө билдәһе
апрель Космонавтика көнө билдәһе