Крашенинников Николай Александрович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Крашенинников Николай Александрович
Рәсем
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Тыуған көнө 14 (26) ноябрь 1878[1]
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Ырымбур губернаһы, Ырымбур өйәҙе, Соль-Илецк
Вафат булған көнө 11 октябрь 1941({{padleft:1941|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:11|2|0}}) (62 йәш)
Вафат булған урыны СССР, Башҡорт АССР-ы, РСФСР, Өфө
Ерләнгән урыны Сергиевское кладбище (Уфа)[d]
Һөнәр төрө яҙыусы
Уҡыу йорто М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты
Яҙма әҫәрҙәр теле рус теле

Крашенинников Николай Александрович (14 ноябрь 1878 йыл11 октябрь 1941 йыл) — Башҡортостан һәм башҡорттар тураһында байтаҡ әҫәр ижад иткән рус яҙыусыһы.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

«Туташтар» («Барышни», 1911), «Сафлыҡ» («Девственность», 1913), «Инсафлыҡ» («Целомудрие», 1925) романдары; «Мөхәббәт тураһында әкиәт» («Сказка о любви», 1912) повесы, «Бәләкәй Тася тураһында» («О маленькой Тасе», 1908) пьесаһы һәм башҡа әҫәрҙәр авторы.

Ижадында Башҡортостан темаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Николай Крашенинников әҫәрҙәренең байтаҡ өлөшө Башҡортостанға арналған. «Урман ҡарауылсыһы» («Лесной сторож», 1899) исемле тәүге хикәйәһендә, «Һүнә барған Башҡортостан» («Угасающая Башкирия», 1907) китабына ингән очерктарында колониаль сәйәсәт һөҙөмтәһендә бөлгөнлөккә һәм хәйерселеккә төшкән башҡорт халҡының ауыр тормошо, башҡорт ҡатын-ҡыҙының хоҡуҡһыҙ хәле һүрәтләнгән. Әҫәрҙәрендә яҙыусы башҡорттарҙың үҙенсәлекле образдарын тыуҙыра, уларҙың рухи байлығын аса. «Әмилә» («Амеля», 1915) романының нигеҙендә - рус дворян мөхитендә тәрбиәләнгән, ләкин үҙенең тыуған далаларына өҫтөнлөк биргән башҡорт ҡыҙы тарихы.

1941 йылда Николай Александрович социалистик Башҡортостан тураһында хикәйәләр һәм очерктар серияһы яҙыу өсөн Өфөгә килә, тик уларҙың «Яңы ер» («Новая земля») тип исемләнгән тәүгеһен генә яҙып өлгөрә[2].

Яҙыусының әҫәрҙәрен башҡорт теленә Сәләх Кулибай, Назар Нәжми, Рәшит Ниғмәти, Әхнәф Харисов һәм башҡа әҙиптәр тәржемә иткән.

Николай Крашенинниковтың «Рәхиләнең һыҡтауы» («Плач Рахили») пьесаһы буйынса Башҡорт дәүләт академия драма театрында «Рәхиләнең күҙ йәше» спектакле ҡуйыла.

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Николай Крашенинников исеме Өфөләге бер урамға бирелгән.

Әҫәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Һайланма әҫәрҙәр. Өфө, 1951;
  • Под солнцем Башкирии: рассказы. М., 1936;
  • Невозвратное: повести. Уфа, 1987.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Узиков Ю.А., Наймушин П.А. Как зовут тебя, улица? Уфа, 1980.