Ҡайын — версиялар араһындағы айырма

Перейти к навигации Перейти к поиску
2763 байт өҫтәлгән ,  7 лет назад
Үҙгәртеү аңлатмаһы юҡ
| ipni = 13475-1
}}
'''Ҡайын''' — ҡайын һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты, беше аҡ туҙ ҡабыҡлы, эре япраҡлы [[ағас]]. Бейеклеге 20 метрға етә. Апрель-май [[ай]]ҙарында [[сәскә]] ата, емеше август-сентябрҙә өлгөрә.
 
Таралышы
Яҡынса 70 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙа таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә. Бейеклеге 20 метрға етә. Апрель-май [[ай]]ҙарында [[сәскә]] ата, емеше август-сентябрҙә өлгөрә.
 
Биологик яҙма
Яҡтылыҡ ярата, йомортҡа йәки кире йомортҡа формаһындағы сатырлы, 40—150 йәшкә еткән япраҡ ҡойоусы ағас, һирәгерәк ҡыуаҡ. Олоно аҡ төҫтә (кәрлә Ҡ. ҡыҙғылт‑көрән төҫтә), тармаҡлы, бейеклеге 0,2—20 м. Япраҡтары сиратлы, һаплы, ябай; ромб, йомортҡа, һирәгерәк йомро формалы, бысҡылы йәки тешле ситле. Сәскәләре күркһеҙ, бер енесле, оҙон һырғаларҙа. Һеркә (ата) һырғалар йәй башынан ботаҡ остарында үҫешәләр һәм ҡышлайҙар, яҙ көнө сәскә аталар һәм һары төҫтәге “һеркә осоралар”. Йәшел төҫтәге ҡыҫҡа емешлек (инә) һырғалары ҡыҫҡа үренделәрҙәге бөрөләрҙән барлыҡҡа килә. Апр.–июндә япраҡ ярған ваҡытта сәскә ата. Емеше — ярылы ҡырпыуы булған ваҡ, ялпаҡланған сәтләүек, йәй аҙағында, көҙөн өлгөрә. Һалбыр Ҡ. ҡайын һәм һыу айырғыстарҙың ҡатнаш урмандарында; аҡ Ҡ. — һаҙланған уйһыулыҡтарҙа; БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән һәм Салауат р‑нында ғына осраған реликт кәрлә Ҡ. гипна һәм сфагнум һаҙлыҡтарында, һирәк ҡарағас урмандарында һәм тау тундраһында үҫә; тәпәш Ҡ. һирәкләп ҡыуаҡлыҡ‑сфагнум һаҙлыҡтарында һәм тау тундраһында осрай; кәкре Ҡ. тауҙарҙың ярым яланғас бүлкәтендә кәкре ағастарҙан торған урмандар барлыҡҡа килтерә. Ҡ. үҙағасы мебель сәнәғәтендә, яғыулыҡ итеп һәм активлаштырылған күмер алыу өсөн, йәш ботаҡтары миндек һәм һепертке әҙерләү өсөн ҡулланыла. Япраҡтары, бөрөләре, дегете медицинала файҙаланыла, ҡайын һутын поливитаминлы эсемлек итеп ҡулланалар.
== Таралыуы ==
{{Биофото|Betula_lenta_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-021.jpg|left|ш=250|Ҡайын <br /> {{Бот.илл.|1}}|color=lightgreen}}
12 260

үҙгәртеү

Навигация