Арарат — версиялар араһындағы айырма

Перейти к навигации Перейти к поиску
526 байт алынған ,  4 года назад
Үҙгәртеү аңлатмаһы юҡ
== Төҙөлөшө ==
[[Файл:Ararat 3d version 1.gif|thumb|left|120px|[[3D-модель]] Арарата]]
Оло һәм Кесе Арарат түбәләренең араһы 11 км<ref name="Britannica">Encyclopaedia Britannica. Great Ararat.<blockquote>Ararat consists of two peaks, their summits about 7 miles (11 km) apart. Great Ararat, or Büyük Ağrı Dağı, which reaches an elevation of 16,945 feet (5,165 metres) above sea level, is the highest peak in Turkey. Little Ararat, or Küçük Ağrı Dağı, rises in a smooth, steep, nearly perfect cone to 12,782 feet (3,896 metres).</blockquote></ref>. Вулкандар разделены Сардар-Булак биләне менән бүленгән. Ике түбәнең дә нигеҙ әйләнәһе оҙонлоғо 130 км-ға яҡын. Кайнозой базальты менән тултырылған. Тау биттәре буш, елләгән лава ағымынан барлыҡҡа килгән. Оло Арарат 4 250 метрҙан үргәрәк мәңгелек ҡар менән ҡапланған. Массивта 30-ға яҡын боҙлоҡ бар (иң эреһе — 2 км оҙонлоғондағы изге Яков боҙлоғо).
 
Оло Арараттың диңгеҙ кимәленән бейеклеге 5165 метр тәшкил итә, Кесе Арараттыҡы — 3896 м<ref name="Britannica"></ref>.<br />
== Атама этимологияһы ==
 
Массивҡа һәм уны барлыҡҡа килтереүсе тауҙарға «Арарат» атамаһын европалылар биргән<ref name="biblenc">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_bible/277/Арарат Арарат] — Библейская энциклопедия Брокгауза на Академике</ref>, һәм XIX быуатта был атама европа географтары араһында нығынған булған<ref>''Friedrich Parrot'', [http://books.google.de/books?id=9pYLAAAAYAAJ&dq=ararat+name+origin&hl=ru&source=gbs_navlinks_s Journey to Ararat], 1846, стр. 143</ref><ref name="bryce198">[https://archive.org/details/transcaucasiaara00bryciala ''Viscount James Bryce Bryce'', Transcaucasia and Ararat: being notes of a vacation tour in the autumn of 1876 стр. 198]</ref>. Джеймс Брайс 1876 йылда үҙенең юл яҙмаларында «урындағы халыҡтарға (әрмәндәргә, төрөктәргә, татарҙарға (әзербайжандарҙы күҙ уңында тотҡан) һәм фарсыларға) Арарат ошо атамаһы менән билдәле түгел». Брайс буйынса, «Арарат» атамаһы, ул яҙмаларҙы теркәгән ваҡытта, урындағы халыҡ араһында был атама, рус телен күберәк ҡуллана башлау арҡаһында, тарала башлаған була<ref name="bryce198"/>.
 
Ираникаға ярашлы, «Арарат» атамаһы тауға Нух кәмәһе тураһындағы тәүрат риүәйәтенә таянып бирелгән: Арарат региондың иң бейек түбәһе булғанға, европалылар фекеренсә, Нух кәмәһе нәҡ уға килеп терәлергә тейеш булған [[(ҡара: Арарат тәүратта)]]<ref name="iranica">{{Из|Ираника|http://www.iranicaonline.org/articles/ararat-mount-pers|заглавие=Ararat|автор=X. de Planhol}}</ref>. Роберт Томсон тауҙың атамаһы Айрарат провинцияһы атамаһы менән бутауҙан килеп сыҡҡандыр тип аңлата<ref>''Moses of Khoren; Thomson, Robert W.'', [http://www.scribd.com/doc/25311427/Moses-Khorenatsi-History-of-the-Armenians-Transl-Thomson-1978 History of the Armenians]. — Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press (1978), примечание на стр. 91: <blockquote>Ararat (by confusion with Ayrarat, the name of the province)</blockquote></ref>. Ысынында, «Арарат» һүҙе Урарту дәүләтенең һәм халҡының ассирий телендәге атамаһы ул<ref name="Pospelov">{{книга|автор=[[Поспелов, Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]]|заглавие=Географические названия мира: Топонимический словарь: Свыше 5 000 единиц|ответственный=Отв. ред. Р. А. Агеева|место=М.|издательство=«Русские словари»|год=1998|страницы=42|страниц=503|isbn=5-89216-029-7}}</ref><ref name="iranica" />.
* Арараттың фарсы атамаһы — Кухи-Нух ({{lang-fa|کوه نوح}}), «Нух тауы».
* Арараттың ғәрәп атамаһы — Джабал-аль-Харет (''Jabal al-Ḥāreṯ''), «ер һөрөүсе тауы»<ref name="iranica" />.
* Арараттың ҡорткурд атамаһы — «Агри» ({{lang-ku|Çiyayê Agirî}} йәки «Гридах» (ҡыҫҡартылған) ҡорткурд теленән «Яныусы тау» тип тәржемә ителә, шуның менән уның вулкандан барлыҡҡа килеүен иҫбатлай.
 
== Оло Арарат түбәһенә күтәрелеү==
[[Файл:James Bryce Vanity Fair 25 February 1893.jpg|thumb|left|170пкс|]] 1876 йылдың 12 сентябрендә Джеймс Брайс Арарат түбәһенә яңғыҙы тәүләп күтәрелгән.
[[Файл:Friedrich Parrot.jpg|thumb|180пкс|]] Иоһанн Фридрих Паррот Араратҡа тәүләп 1829 йылдың 27 сентябрендә (9 октябрендә) күтәрелгән. Урындағы халыҡтарҙың (ҡорттарҙыңкурдтарҙың, әзербайжандарҙың, фарсыларҙың,әрмәндәрҙең һәм төрөктәрҙең) ышаныуы буйынса, Араратҡа менергә маташыу ғына хатта үтә ҡыйыу һәм аллаға ҡаршы эш, тип һаналған<ref name="britannica" />.
 
1829 йылдың 27 сентябрендә (9 октябрендә), Туркманчай тыныслыҡ тураһындағы килешеүе нигеҙендә, Арарат түбәһе Фарсыстандан Рәсәй империяһына күскәс, Араратҡа тикшеренеү экспедицияһы сиктәрендә, Дерпт университеты профессоры Иоһанн Фридрих Паррот тәүге булып Оло Араратҡа күтәрелгән. Паррот менән бергә түбәгә уны оҙатыусы төркөм дә күтәрелгән: тәржемәсе һәм юл күрһәтеүсе Хачатур Абовян, 41-се егер полкының ике һалдаты — Алексей Здоровенко һәм Матвей Чалпанов, шулай уҡ Аргури ауылы крәҫтиәндәре — Ованнес Айвазян һәм Мурад Погосян<ref name="mountain">''Ашот Левонян'', [http://www.mountain.ru/article/article_display1.php?article_id=2465 Арарат: история восхождений] — Mountain.RU</ref><ref>''Friedrich Parrot'', [http://books.google.de/books?id=9pYLAAAAYAAJ&dq=ararat+name+origin&hl=ru&source=gbs_navlinks_s Journey to Ararat], 1846, стр. 196</ref>.
 
=== Араратҡа яңғыҙ күтәрелеү ===
1876 йылдың 12 сентябрендә Джеймс Брайс яңғыҙы 24 сәғәт эсендә Араратҡа күтәрелдекүтәрелгән. Рус топографы Андрей Васильевич Пастухов Араратҡа 1893, 1894 һәм 1895 йылдарҙа күтәрелгән. 1896 йылдың 14 сентябрендә Араратҡа А. Абелян яңғыҙы күтәрелгән<ref name="mountain" />. 1970 йылдың 21 февралендә яңғыҙы тәүге булып ҡыш көнө Төркиә альпинизм Федерацияһының элекке рәйесе Бозкурт Эргёр күтәрелгән<ref>[http://www.kaliteliresimler.com/img3500.htm Iğdır — Ağrı Dağı] {{ref-tr}}</ref><ref>[http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=conquering-the-legendary-mount-ararat-2006-01-15 Conquering the legendary Mount Ararat] — Hürriyet Daily News, 1/15/2006</ref>.
 
== Арарат Тәүратта ==
 
=== Изге Яков һәм Арарат түбәһенә үрләү мөмкин түгел ===
XIII быуаттан европалыларға Изге Яков (Агоп) тураһындағы әрмән легендаһы билдәле булған (был унан да иртәрәк билдәле булған һәм Джуди тауы хаҡында һүҙ барған Иаков Низибийский тураһындағы легендаға яраҡлаштырылған<ref name="russell1985">''[[:en:James R. Russell|James R. Russell]]'', «Armeno-Iranica» в ''[[:fr:Jacques Duchesne-Guillemin|Jacques Duchesne-Guillemin]], [[:fr:Pierre Lecoq|Pierre Lecoq]]'', [http://books.google.de/books?id=YdUUAAAAIAAJ&hl=ru&source=gbs_navlinks_s Acta Iranica, Volume XI] — Centre International d’Etudes Indo-iraniennes, 1985, стр. 447—458. Стр. 456: <blockquote>… Jabal Judi in Gordyene was associated with the Biblical legend of the Ark in early Christian times, so that it, too, was considered to have been the highest of mountains, at least in the days of the Flood<sup>45</sup><br /><br /><sup>45</sup> See for instance [[Фавстос Бузанд|P’awstos Buzand]], [http://www.vehi.net/istoriya/armenia/buzand/03.html III], 10, where the mountain is called ''Sararad'' (''sar'' 'peak' with modern scribal error ''*Ararad'', joined by haplology): St. Jacob of Nisibis is granted a piece of the Ark from there.</blockquote></ref>). Был монах тау түбәһенә күтәрелергә һәм аяҙ көндә асыҡ күренгән кәмәгә табынырға бик теләгән. Өс тапҡыр тау түбәһенә күтәрелергә маташҡан, ләкин, ҙур ғына бейеклеккә күтәрелгәс икәс, уны йоҡо баҫа башлай, уянһа, күрә - тау итәгендә ултыра, имеш. Өсөнсө ынтылыштан һуң уның төшөнә фәрештә керә, һәм ул, Аллаһы тәғәлә ябай (үлемле) кешеләргә изге түбәгә бөтөнләй менеүҙе һәм кәмәгә ҡағылыуҙы тыйҙы, ти. Иң мөҡәддәс нәмәгә ынтылғанын тейешле баһалап, фәрештә монахҡа кәмә эшләнгән ағастың бер киҫәген бүләк итәиткән. Аргури ауылынан юғарыраҡ Изге Яковҡа бағышланған монастырь урынлашҡан (ауыл һәм монастырь 1840 йылда тулыһынса емерелгән (ҡара: Вулкан урғылыуы)<ref name="bryce206">''Viscount James Bryce Bryce'', [http://books.google.de/books?id=8XQdAnBvpQMC&dq=it+has+received+among+geographers+the+name+of+ararat&hl=ru&source=gbs_navlinks_s Transcaucasia and Ararat: being notes of a vacation tour in the autumn of 1876], стр. 206</ref>.
 
Джеймс Брайс әйткәнсә, Арарат түбәһенә үрләү мөмкин түгеллек (тыйыу) әрмән сиркәүе «дин ҡағиҙәләренең бер өлөшө булған»<ref name="bryce206" />. Парротты оҙатып йөрөүсе ике әрмән, тауға күтәрелгәндән һуң (ҡара: Араратҡа күтәрелеү), ҙур ғына бейеклеккә күтәрелдек, әммә тау түбәһенә менмәнек, тип һөйләгәндәр. Араратты 1845 йылда үҙенә буйһондорған икенсе берәү - Абих - менән дә ошондай хәл ҡабатланған. 1856 йылда ла тауға үрләгән инглиздәр төркөмө ҡорттаркурдтар һәм төрөктәрҙән түбәгә үрләү мөмкин түгел тигән раҫлауҙар ғына ишеткәндәр. Брайс фекеренсә, 1876 йылда Араратҡа күҙ күреме ерҙә йәшәгән һәр кеше (бәлки, Ереванда йәшәгән төплө белемле берәй рәсәй чиновнигын иҫәпләмәгәндә), Нухтан һуң бер кем дә тау түбәһенә күтәрелмәгән, тип, икеләнмәй, әйтә алған<ref name="bryce236-237">''Viscount James Bryce Bryce'', [http://books.google.de/books?id=8XQdAnBvpQMC&dq=it+has+received+among+geographers+the+name+of+ararat&hl=ru&source=gbs_navlinks_s Transcaucasia and Ararat: being notes of a vacation tour in the autumn of 1876], стр. 236—237</ref>. Арарат түбәһенә күтәрелгәндән һуң, Брайс Эчмиадзинға килгән, һәм уның идарасыһы архимандрит менән осрашҡан. Әңгәмә барышында Брайс тау үренә менеүен хәбәр иткән. Тәржемәсе архимандритҡа: «Ошо инглиз Масис түбәһенә күтәрелдем, тип әйтә»,- тигәс, тегенеһе, йылмайып, яуаплаған: «Юҡ, бының булыуы мөмкин түгел. Бер кем дә бер ваҡытта ла унда булмаған. Был мөмкин түгел».<ref>''Viscount James Bryce Bryce'', [http://books.google.de/books?id=8XQdAnBvpQMC&dq=it+has+received+among+geographers+the+name+of+ararat&hl=ru&source=gbs_navlinks_s Transcaucasia and Ararat: being notes of a vacation tour in the autumn of 1876], стр. 293</ref>
 
== Геосәйәсәттәге хәле ==
XVI һәм XVIII быуаттар арауығында Арарат тау буйҙары Ғосман һәм Фарсы империялары сигендә торған һәм ғосман-сефевид һуғыштарында оло әһәмиәткә эйә булған. Оло Арарат түбәһе һәм төньяҡ битләүе һәм Кесе Арараттың көнсығыш бите Фарсыстан күҙәтеүе аҫтында булған<ref name="iranica" />.
 
1828 йылғы Туркманчай тыныслыҡ килешеүе шарттары буйынса, Оло Арарат түбәһе һәм уның төньяҡ бите Рәсәй империяһына күскән, ә Кесе Арарат өс империяның да сиктәре киҫәшкәнкиҫешкән урын булып киткән<ref name="iranica" />. Джеймс Брайс әйткәненсә, был осраҡлылыҡ түгел, ә тау атамаһының сәйәси мәғәнәһенең кәүҙәләнеше һәм Тәүрат легендаһына оҡшатыла. Николай I батшаның кәңәшселәре Оло Араратты Рәсәй территорияһына индерергә кәңәш иткәндәр, сөнки тау түбәһенең хужаһы күрше халыҡтарҙың тәрән ихтирамы менән файҙаланған<ref name="bryce233">''Viscount James Bryce Bryce'', [http://books.google.de/books?id=8XQdAnBvpQMC&dq=it+has+received+among+geographers+the+name+of+ararat&hl=ru&source=gbs_navlinks_s Transcaucasia and Ararat: being notes of a vacation tour in the autumn of 1876], стр. 233</ref>.
 
1921 йылғы Мәскәү килешеүе буйынса, Оло Арарат Төркиәгә күскән. 1932 йыдла төрөк-фарсы килешеүе буйынса, Кесе Арараттың көнсығыш битенең бер өлөшө (түбәнән 5 йәки 6 километрҙа) Төркиәгә бирелгән. Шулай итеп, Арараттың ике түбәһе лә төрөк территорияһына күскән<ref name="iranica" />.
 
1927—1930 йылдарҙа ҡорткурд халҡының яңы тарихтағы дәүләт ойошмаһының береһе - Арарат ҠортКурд Республикаһы ла булған.
 
== Арарат Әрмәнстан сиволысимволы булараҡ ==
Арарат Әрмәнстандың берҙән-бер иң билдәле символы тип һанала<ref name="komm101207">''ВЯЧЕСЛАВ БЕЛАШ'', [http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=833937 Перемещённые символы] — Журнал «[[Коммерсантъ Власть]]», № 48 (752), 10.12.2007</ref>.
 
Билдәле рәссам-маринист Иван Айвазовский Арарат тауын ун тапҡырҙан да кәм төшөрмәгән. Париждағы күргәҙмәһендә, ижадында Әрмәнстан күренештәре булыуы тураһында һорағас, Айвазовский былай тип яуап биргән: «Бына беҙҙең Әрмәнстан» һәм «Нухтың Арараттан төшөүе» картинаһы янына алып килгән<ref>[http://www.tanais.info/art/aivazovsky96more.html Иван Айвазовский. Всемирный потоп. Описание картины. | Русские художники. Russian Artists<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>.
 
Арарат тауы һүрәте Әрмәнстан гербына тәүләп 1918 йылда, «Арарат республикаһы» тип аталған бойондороҡһоҙ Әрмәнстан Демократик республикаһы барлыҡҡа килгәс, төшөрөлгән<ref>[http://archive.org/details/timeshistoryofwa22londuoft The Times History of the War, 1919, vol. XXII] p. 23: <blockquote>Ararat, Republic Of, proclamation by Armenians, May, 1918, and recognition by Turkey. XX, 82.</blockquote></ref>. Арарат һүрәте Ҡаф тауы арты СФСР-ы Гербында, Ҡаф тауы арты федерацияһы эмблемаһында, Әрмән ССР-ы Гербында булған, Нух кәмәһенә өҫтәлмә һынландырыу булып, Әрмәнстан Республикаһының хәҙерге гербында ла бар.
Минең гонаһымды баҫа алмаҫ
|}
Тау сығанағынан сыҡҡан һыу саранчаны юҡ итеүсе тетагуш тигән ҡошто саҡырырға ярҙам итә тигән ышаныс йәшәгән<ref name="bryce209" />.
Существовало поверье, что вода из горного источника помогает вызвать птицу тетагуш, уничтожающую саранчу<ref name="bryce209" />.
 
Әрмән мифологияһында Масис тауы тураһында бәйән иткән бер нисә миф йәшәй ({{lang-hy|Մասիս}}) — Араратты әрмән телендә элек шулай атағандар.
В [[Армянская мифология|армянской мифологии]] существует ряд мифов, в которых упоминается [[Масис (гора)|гора Масис]] ({{lang-hy|Մասիս}}) — так раньше по армянски назывался Арарат.
 
ПоӘрмән армянской легенде, горалегендаһында Масис итауы гораһәм [[Арагац (горатау)|Арагац]] былибер-береһен любящимияратҡан сёстрамиапалы-һеңлеле булған,тиелә. НоЛәкин однаждыбер ваҡыт Масис поссориласьүҙенең соһеңлеһе своейАрагац сестройменән [[Арагацкүҙегешкән, (гора)|Арагац]]ти. ПомиритьМарута ихтауы сестёрапалы-һеңлелене пыталасьтатыулаштырырға гора Марутаматашҡан, однако её попытки неәммә увенчалисьуңышҡа успехомөлгәшмәгән. ПослеБынан чегоһуң последняя наложила проклятиеМарута науларҙы сестёрҡарғаған, согласнобынан емуһуң Масис иһәм Арагац должны былимәңгелеккә разлучитьсяайырылырға навекһәм ибер никогдаваҡытта большела другберен-бере другакүрмәҫкә нетейеш видетьбулғандар<ref>''Гханаланьян А. Т.'' Армянские предания // Изд-во АН АрмССР, 1979 г. — стр.61(355)
{{oq|ru|ГОРЫ МАСИС И АРАГАЦ<br />
Когда-тоҠасандыр оченьбик давноборонғо заманда Масис иһәм Арагац былиберен-бере любящимияратҡан сестрами.апалы-һеңлеле Нотуғандар однаждыбулған. междуЛәкин нимибер произошелкөндө спорулар арһында ктобәхәс изсыҡҡан — нихҡайһы вышеһомғолораҡ иһәм красивейһылыуыраҡ, ктоҡайһы прекраснейгүзәл иһәм стройнейзифа һынлы. КрепкоҠаты заспорилибәхәсләшкән сестрыулар. НаШау-шыуҙы шумишетеп, прибежалаМарута горатауы Марутайүгереп килгән иһәм приняласьтуғандарҙы миритьяраштырырға сестертырышҡан, толькотик кудаҡайҙа таминдететегеләр чутьсаҡ не дралисьһуғышмай, такшулай ругалисьыҙғышалар. Рассерженная Марута, удалиласьасыуланып, проклявбыларҙы сестерҡарғап, китеп барған; поошо проклятиюҡарғыш этомуапалы-һеңлеле туғандар Масис иһәм АрагацАрагацты бер-берен күрмәй йәшәүгә дусар иткән һәм мәңгегә должныайырған были(башҡорт разлучитьсяхалҡының навек"Саҡ именән никогдаСуҡ" большебәйете другсюжеты другаменән неоҡшашлыҡ видетьбар)}}</ref><ref name="Isalabdulaev">'' Исалабдулаев М. А.'' [http://www.apsnyteka.org/i/mifologiya_narodov_kavkaza/index.html Мифология народов Кавказа]</ref>.
 
Бик боронғо әрмән мифтарында Масис (йәки Ҡара тау, Араратты йыш ҡына шулай атайҙар) — йыландар һәм вишаптар ояһы.
В древнейших армянских [[миф]]ах Масис (или Чёрная гора, как ещё часто именуют Арарат) — жилище змей и [[Вишапы|вишапов]].
 
Тарих менән йәнәшә торған бер мифта әрмән батшаһы Тигран, мидия батшаһы Аждахакты еңеп, уның ҡатыны Ануйшты һәм бик күп мидийҙы әсирлеккә алған. Халыҡ этиологияһында мидийҙар вишапидтарға тигеҙләнгән, детьми вишапов Аждахак һәм Ануйш вишаптарҙың балалары тип аталған, Тигран уларҙы Масистың көнсығыш һырттарына за ҡыуған<ref name="arut" />. Тәүгеһе менән бәйләнгән икенсе боронғо әрмән мифы «Випасанк»та әйтелгәнсә, Масис тауы итәгендә баш вишап Аргаван етәкселегендәге вишап вариҫтары (вишапазунк, вишапидтар), йәшәй икән<ref name="arut" />.
В одном из мифов, тесно соприкосновенном с историей, армянский царь Тигран, победив мидийского царя Аждахака, берёт в плен его жену Ануйш и многих мидиян. Мидяне, отождествляемые в народной этиологии с вишапидами, детьми вишапов Аждахака и Айнуш, были поселены Тиграном за восточным хребтом Масиса<ref name="arut" />. В другом древнеармянском эпосе «[[Випасанк]]», тесно связанном с предыдущим, у подножия Масиса живут потомки [[вишапы|вишапов]] ([[вишапазунк]], [[вишапиды]]), под предводительством главного вишапа [[Аргаван]]а<ref name="arut" />.
 
СогласноТағы другомубер мифу, одному из егомифтың вариантоввариантында, сынАрташес царябатшаның Арташеса,улы Артавазд, поМасис проклятиютауына отцаһунарға вобарғанда, времяатаһының охотыҡарғауы на горе Масисбуйынса, был захвачен [[кадж]]амикадждар итарафынан втотоп оковахалынған заключёнһәм вбығаулап пещерумәмерйәгә ябылған. ДвеИке собакиэт беспрестаннобер грызуттуҡтауһыҙ егоуның цеписынйырын икимерә, онул, силитсякөсәнеп выйтитороп, имәмерйәнән положитьсыҡмаҡсы конецһәм мирудонъяны юҡ итмәксе була. НоЛәкин оттимерсе ударовсүкеше кузнечныхһуғыуынан молотовуның оковыбығауҙары сноватағы укрепляются.ла Понығына другомуикән. Икенсе вариантувариантта, некийАртавазд геройисемле Артаваздбатырҙы уҫал йәндәр заключёнябып злымитота духамиикән. ПоРиүәйәт преданиюбуйынса, он когда-нибудьул освободитсяҡайсандыр оттотҡонлоҡтан заключениятотолор иһәм завладеетдонъяны всемяулап миромалыр<ref name="arut">''С. Б. Арутюнян'' // Основные черты древнеармянской мифологии. Պատմա-բանասիրական հանդես, № 3 . pp. 57-66. — 2006 г. ISSN 0135-0536 [http://hpj.asj-oa.am/1758/1/2006-3%2857%29.pdf]</ref>. НаМасис вершинетүбәһендә Масисабашына живётҡиммәтле царьташтар змейменән сбиҙәлгән драгоценнымтаж камнемкейгән найылан голове.батша Разйәшәй, вти. семьМасис летитәгендәге все змеийыландар, обитающиеете вокругйылға Масисабер, являютсяүҙҙәренең батшаһы кянына своемукиләләр царюикән<ref name="Tokarev">[[Мифы народов мира (энциклопедия)|Мифы народов мира]]. Т. 2 / Гл. ред. [[Токарев, Сергей Александрович|С. А. Токарев]]. — М.: [[Советская энциклопедия]], 1987. — С. 122; {{oq|ru|МАСИС, в армянской мифологии гора (Арарат). По одному из мифов, М. поссорилась со своей сестрой Арагац, из-за чего была с ней разлучена. В древнейших мифах М. – жилище змей и вишапов. В эпосе «Випасанк» у подножия М. живут потомки вишапов (вишапазунк, вишапиды). По некоторым вариантам, в одной из пещер М. каджи заковали в цепи Артавазда. На вершине М. находится царь змей с драгоценным камнем на голове. Раз в семь лет все змеи, обитающие вокруг М., являются к своему царю. В армянском переводе Библии в мифе о всемирном потопе ковчег Ксисутра (Ноя) остановился на горе М. С вершины М. Ксисутр спустился на землю.}}</ref>.
 
Әрмән мифологияһында Масис ул Арарат. Бөтөн донъяны һыу баҫыу тураһындағы Тәүрат мифының әрмән тәржемәһендә ковчег Ксисутрҙың (Нух) кәмәһе Масис тауында туҡтаған. Масистың түбәһенән Ксисутр ергә төшкән, ти.}}</ref>.
== Арарат на денежных знаках ==
 
Арарат изображался на денежных знаках Турецкой республики и Республики Армения.
== Арараттың аҡса билдәләрендә һынланышы ==
 
Төрөк республикаһы һәм Әрмәнстан Республикаһы аҡса билдәләрендә Арараттың һүрәтләнеше.
 
<center>
| width="300" |[[Файл:100 Armenian dram - 1993 (obverse).png|center|200px]]
|-
| align="center"|[[ТурецкаяТөрөк лира]]лираһы ([[1972]]—[[1986]]1972—1986)
| align="center"|[[АрмянскийӘрмән драмы драм]] ([[1993]]—[[2004]]1993—2004)
|}
</center>
<center>
<gallery widths="160px" heights="130px">
Файл:Agry(ararat) view from plane under naxcivan sharur.jpg|Арарат зимойҡыш көнө
Файл:Ararat-brume.jpg|Арарат иһәм [[АраратскаяАрарат равнина]]тигеҙлеге
Файл:Ararat frog 0001.jpg|[[Туман]]Арарат надүҙәнендә [[Араратская долина|Араратской долиной]]томан
Файл:NEO_ararat_big.jpg|СпутниковыйАрараттың снимокспутниктан горытөшөрөлгән Араратһүрәте
Файл:Kohrvirab.jpg|Вид на монастырь [[Хор Вирап]] смонастырына күренеш, Араратомартҡы напланда заднем- планеАрарат
Файл:Ararat PIA03399 modest.jpg|МодельноеОло изображениеһәм БольшогоКесе иАрараттың Малогомоделле Араратаһүрәте, [[NASA]]
Файл:Agry-Dag (Ararat) mountain view.jpg|Нахичеван Автономия Республикаһының Шарур районынан күренеш
Файл:Agry-Dag (Ararat) mountain view.jpg|Вид из [[Шарурский район|Шарурского района]] [[Нахичеванская Автономная Республика|Нахичеванской Автономной Республики]]
Файл:Yerevan-sunset-bando.jpg|ВидЕревандан из [[Ереван]]акүренеш
Файл:Ararat at sunset.jpg|Арарат наҡояш закатебайығанда
Файл:Khor Virap.jpg|[[АраратскаяАрарат равнина]]тигеҙлеге. НаАлғы переднемпланда плане [[БольшойОло Арарат]] иһәм монастырь [[Хор Вирап]] монастыры
</gallery>
</center>
17 152

үҙгәртеү

Навигация