Мәмбәтҡолов Бәҙри Мөжәүир улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Мәмбәтҡолов Бәҙри Мөжәүир улы
Тыуған ваҡыты

1 май 1911({{padleft:1911|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})

Тыуған урыны

Ырымбур губернаһы, Орск өйәҙе, Темәс ауылы[1]

Үлгән ваҡыты

20 сентябрь 1999({{padleft:1999|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:20|2|0}}) (88 йәш)

Вафат урыны

Сибай, Башҡортостан

Хеҙмәт иткән урыны

Совет Социалистик Республикалар Союзы СССР

Ғәскәр төрө

кавалерия

Хеҙмәт итеү йылдары

19401942

Командалыҡ итеү

Башҡорт атлы дивизияһының эскадрон командиры

Хәрби алыш/һуғыш

Икенсе бөтә донъя һуғышы

Наградалар һәм премиялар
Ленин ордены — 1960 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены — 1985 Ҡыҙыл Йондоҙ ордены  — 1942 Ҡыҙыл Йондоҙ ордены  — 1943
Ҡыҙыл Йондоҙ ордены  — 1963 «Батырлыҡ өсөн» миҙалы — 1942 «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы
К. Д. Ушинский миҙалы

Хата: беренсе юлда рәсем билдәләнгән булырға тейеш

Мәмбәтҡолов Бәҙри Мөжәүир улы (1 май 1911 йыл20 сентябрь 1999 йыл) — педагог. 1963—1972 йылдарҙа Сибай педагогия училищеһы директоры. 1939—40 йылдарҙағы совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Ленин (1960), 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1942, 1943, 1963) ордендары кавалеры. Сибай ҡалаһы, Баймаҡ ҡалаһы һәм Баймаҡ районының почётлы гражданы.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бәҙри Мөжәүир улы Мәмбәтҡолов 1911 йылдың 1 майында Ырымбур губернаһының Орск өйәҙе[2] Темәс ауылында тыуған.

Атаһы Беренсе донъя һуғышында һәләк була. 1925 йылда башланғыс мәктәпте, дүрт йылдан Темәстәге педагогик йүнәлештәге II баҫҡыс мәктәпте тамамлай.

1929—1931 йылдарҙа ауыл хужалығын коллективизациялау компанияһында әүҙем ҡатнаша. Ошо йылдарҙа ул педагогик хеҙмәт юлын башлай. 1930—1934 йылдарҙа башланғыс синыфтарҙа уҡыта. Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итеп ҡайтҡас, мәғариф бүлегендә эшләй. Тәүҙә инспектор, артабан мөдир вазифаһын башҡара. 1940 йылда Совет-фин һуғышында ҡатнаша.

1941 йылдың авгусында йәнә хәрби хеҙмәткә саҡырыла һәм фронтҡа оҙатыла. Билдәле 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының Таһир Күсимов етәкләгән 275-се полктың 2-се эскадроны командиры булып хеҙмәт итә.

Яуҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн өс «Ҡыҙыл Йондоҙ»[3], «Ватан һуғышы»[4] ордендары һәм миҙалдар[5] менән наградлана. 1942 йылда ҡаты яраланып, ауырыу сәбәпле комиссиянан үтә алмай, тыуған яҡтарына ҡайта. Һуғыштан ҡайтҡас, Баймаҡ райкомының хәрби бүлеген етәкләй.

1945 йылдың ғинуарынан алып Баймаҡ РОНО-һында инспектор булып эшләй. 1947 йылда Түбә ҡасабаһының 2-се мәктәбенә директор итеп күсерелә. Ситтән тороп Магнитогорск уҡытыусылар институтын, Силәбе педагогия институтының тарих факультетын тамамлай.

1963 йылда яңы асылған Сибай педагогия училищеһына директор итеп тәғәйенләнә. Ул бында 1972 йылға тиклем эшләй.

Намыҫлы хеҙмәте юғары баһалана. Республикала иң тәүгеләрҙән булып Ушинский исемендәге миҙал, Ленин ордены менән наградлана, РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы, РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы исемдәрен ала.

1999 йылда үлеп ҡала. Сибай ҡалаһы зыяратында ерләнгән. Баймаҡ һәм Сибай ҡалаларында унын исемен йөрөткән урамдар бар.

2011 йылда Бәҙри Мөжәүир улының тыуыуына 100 тулыу айканлы Сибай ҡалаһында үҙе йәшәгән өйгә мемориал тактаташ ҡуйылды.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Хәҙерге Башҡортостандың Баймаҡ районы.
  2. Хәҙер Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы
  3. Награда документтары «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
  4. Карточка награждённого «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
  5. Награда документтары «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Рамазан Утягулов. Звезда Мамбеткулова. Воспоминания. — Сибай, 2011.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]