Эстәлеккә күсергә

Мәрмәр һарай (Тәһран)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Мәрмәр һарай
Нигеҙләү датаһы 1925[1][2]
Рәсем
Дәүләт  Иран[3][1]
Административ-территориаль берәмек District 11[d][3][1]
Урынлашҡан урамы Raisi Street[d], Улица Вали-Аср[d][1] һәм Palestine Street[d]
Хужаһы Mostazafan Foundation[d][4]
Әҫәр заказсыһы Реза шаһ Пехлеви[1][5]
Барлыҡҡа килгән, эшләнгән таш[d][1][6] һәм мәрмәр[d][1][6]
Архитектор Хусейн Лурзаде[d][6]
Архитектура стиле Пехлевийская архитектура[d][1][6]
Рәсми асылыу датаһы 1934[1][2]
Ҡат һаны 2[1]
Мираҫ статусы Иран милли мираҫы[d][3][1]
Оҙонлоҡ 39,97 метр[1]
Киңлек 35,86 метр[1]
Майҙан 2880 квадрат метр[1],
35 462 квадрат метр[7]
Указания, как добраться خیابان ولیعصر، تقاطع جامی[3][1]
Карта
 Мәрмәр һарай Викимилектә

Мәрмәр һарай (фарс. کاخ مرمر) — Ирандың Тәһран ҡалаһында тарихи бина һәм элекке шаһтың резиденцияһы. Ҡала үҙәгендә урынлашҡан[8], әммә һарай төҙөлгәндә был район Тәһрандың тыныс кварталы була[9]

Тарихы

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Рәсми саралар һәм ҡабул итеүҙәр үткәреү өсөн тәғәйенләнгән[10] ике ҡатлы Мәрмәр һарай 1934—1937 йылдарҙа[11] Иран шаһы Реза Пәхләүи бойороғо буйынса Иран архитекторы Фәтхалла Фирҙәус һәм француз инженеры Джозеф Леон[12] тарафынан төҙөлә.

Һарайҙы Реза Пәһләүи, һуңыраҡ уның улы Мөхәммәт Реза рәсми резиденция итеп файҙалана[13]. Реза Пәһләүи дүртенсе ҡатыны Эсмәт Дәүләтшахи һәм уларҙы биш балаһы менән бергә 1941 йылда шаһ һөргөнгә ебәргәнгә тиклем һарайҙа йәшәй[14]. 1941 йылдың сентябрендә тап ошо бинала Реза Пәһләүи үҙенең баш тартыу хатына ҡул ҡуя[15] .

Мөхәммәт Реза идара иткән осорҙа һарайҙа мөһим король ваҡиғалары үтә. Бина, Гөлөстан һарайы менән бергә, уның ике төп резиденцияһының береһе була[16] һәм 1950-се йылдарға тиклем шаһтың шәхесе менән берләштерелә[12] . Уның өс туйы ла һарайҙа үткән. 1939 йылда ул тәүге ҡатыны принцесса Фәүзиәгә өйләнгән[17], һәм парҙар 1945 йылда айырылышҡанға тиклем унда йәшәйҙәр[18] . 1950 йылдың октябрендә һарайҙа йәрәшеү тантанаһы үтә, 1951 йылдың февралендә шаһ һәм уның икенсе ҡатыны Сорая Эсфәндияриның туй тантанаһы үтә[19][20] . Ошондай уҡ тантаналар Мөхәммәт Реза һәм уның өсөнсө ҡатыны Фәрәх менән Мәрмәр һарайҙа үтә[21][22]. 1957 йылдың октябрендә был бинала шаһ һәм принцесса Фәүзиәнең ҡыҙы Шаһназ Пәхләүи лә кейәүгә сыға, уның һайлаған кешеһе Әрдешир Заһиди була[23]. Бынан тыш, һарайҙа шаһтың 48 йәшлек юбилейы билдәләнә[24]

1965 йылдың 10 апрелендә Мәрмәр һарайы иран һалдаты тарафынан шаһты үлтерергә маташыу урыны була[25][26]. Был ваҡиғанан һуң һарай йәшәү урыны булараҡ файҙаланылмай[8], 1970 йылдайылда музейға әйләндерелә[27] һәм 1981 йылға тиклем музей булып ҡала[28]. Урындағы халыҡ бинаны Иран Ислам Республикаһы сәйәсмәндәре файҙаланғаны тураһында хәбәр итә[29].

Тасуирлама

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
100 риаллыҡ купюрала Мәрмәр һарайы һүрәте

Һарайҙы тәүге проектын Остад Джафар Хан төҙөй[27][30], әммә һуңғы проектты Остад Хәйҙәр Хан[30] эшләй. Һарай дөйөм архитектура стиле эклектик, көнсығыш, шул иҫәптән ҡаджар осоро архитектура алымдарын һәм көнбайыш архитектура стилдәрен берләштерә[13][31].

Һарай ҙур баҡса менән уратып алынған[32]. Бөтә һарай комплексы 35 462 м² майҙанды биләй, шуның 2 870 м² — резиденция майҙаны[33][34].

Һарайға таш ҡапҡа алып бара, Иран рәссамы Джафар Хан уйып төшөргән Әһәмәниҙәр дәүере яугирҙарының ике статуяһы урынлашҡан — улар бөтә бинаның эклектик стилен һыҙыҡ өҫтөнә ала[31] . Комплекс биләмәһендә төрлө провинцияларҙан урындағы оҫталар эшләгән башҡа ҡапҡалар ҙа бар[35].

Һарай диуарҙары йөҙлөгө аҡ мәрмәр менән ҡапланған[8][36]. Ҡоролманы ҙур көмбәҙ тамамлай, ул Исфаһандағы шәйех Лотфулла мәсетенең теүәл күсермәһе[12][37]. Эске көмбәҙе арабескалар менән биҙәлгән көмбәҙ аҫтында, уның эске көмбәҙе арабескалар менән биҙәлгән, ҙур баҫҡыстар менән ике ҡат тәҙрәле вестибюль урынлашҡан..

Һарайҙың интерьеры уның церемониал тәғәйенләнешенә тап килә, уны биҙәүҙә семәрле ишектәр, әүәләү, бай туҡымалар һәм келәмдәр киң ҡулланылған[38]. Стена биҙәүестәрен Иран архитекторы Хөсәйен Лорзаде[26][30], керамик плиткаларҙы Остад Йәзди, картиналарҙы Остад Беһзәд эшләй[26]. Башҡа бүлмәләр араһында Көҙгөләр залы айырылып тора, уның диуарҙары, тардицион рәүештә ғибәҙәтханаларҙа һәм мәсеттәрҙә ҡулланылған, күп һанлы көҙгөләр менән биҙәлгән[39][16] .

Һарайҙа ҡулланылған әйберҙәр, шул иҫәптән мебель, әлеге ваҡытта Тәһрандағы биҙәү сәнғәте музейында ҡуйылған[40].

Ағымдағы файҙаланыу

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

1979 йылда Ирандағы Ислам революцияһынан һуң һарай 1981 йылға тиклем музей булараҡ файҙаланыла[41]. Һуңынан ул маҡсатҡа ярашлылыҡты баһалау буйынса Советҡа тапшырыла. Урындағы халыҡ һарайҙы Иран Ислам Республикаһының юғары дәрәжәле сәйәсмәндәре файҙаланыуы хаҡында хәбәр итә[42]. Һарайҙа ҡулланылған тарихи әйберҙәр, шул иҫәптән мебель, Тәһрандағы биҙәү сәнғәте музейында ҡуйылған[43].

Иҫкәрмәләр

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 https://iranarchpedia.ir/entry/14388
  2. 1 2 https://cio-museums.org/museum/art/
  3. 1 2 3 4 https://tools.wmflabs.org/heritage/api/api.php?action=search&format=json&srcountry=ir&srlang=fa&srid=1606 — 2017.
  4. ↑ https://www.khabaronline.ir/news/1762120
  5. ↑ https://iranicaonline.org/articles/courts-and-courtiers-viii
  6. 1 2 3 4 https://www.tasnimnews.com/en/news/2020/02/14/2193386
  7. ↑ https://borna.news/fa/news/1153457
  8. 1 2 3 Asadollah Alam. The Shah and I. — London and New York: IB Tauris, 1991. — С. 162. — ISBN 1-85043-340-2.
  9. ↑ Architecture. Pahlavi, before World War II. Encyclopedia Iranica. Дата обращения: 29 ноября 2018. Архивировано 4 января 2018 года.
  10. ↑ Architecture. Pahlavi, before World War II. Encyclopedia Iranica. Дата обращения: 29 ноября 2018. Архивировано 4 января 2018 года.
  11. ↑ Cyrus Ghani. Iran and the Rise of the Reza Shah: From Qajar Collapse to Pahlavi Power. — I.B.Tauris, 2001. — С. 412. — ISBN 978-1-86064-629-4.
  12. 1 2 3 Pamela Karimi. Domesticity and Consumer Culture in Iran: Interior Revolutions of the Modern Era. — Routledge, 2013. — С. 54. — ISBN 978-1-135-10137-4.
  13. 1 2 Marble Palace (Kakh Marmar). Fars Foundation. Дата обращения: 29 ноября 2018. Архивировано 24 ноября 2013 года.
  14. ↑ Diana Childress. Equal Rights Is Our Minimum Demand: The Women's Rights Movement in Iran 2005. — Twenty-First Century Books (инг.)баш., 2011. — С. 40. — ISBN 978-0-7613-7273-8.
  15. ↑ Fariborz Mokhtari No One will Scratch My Back: Iranian Security Perceptions in Historical Context (инг.) // The Middle East Journal : journal. — Т. 59. — № 2. — PMID 2018-11-29. Архивировано из первоисточника 26 апрель 2020.
  16. 1 2 Iraj Isaac Rahmim Where the Shah Went Alone // Reason. — 2003. — PMID 2018-11-29. Архивировано из первоисточника 2 декабрь 2018.
  17. ↑ The Pahlavi Dynasty. Royal Ark. Дата обращения: 29 ноября 2018. Архивировано 14 октября 2018 года.
  18. ↑ Colorful Fetes Mark Royal Wedding that will Link Egypt and Persian (13 март 1939). 29 ноябрь 2018 тикшерелгән.
  19. ↑ Iran's Shah will marry (12 октябрь 1950). 29 ноябрь 2018 тикшерелгән.
  20. ↑ Gifts for wedding (12 февраль 1951). 29 ноябрь 2018 тикшерелгән.
  21. ↑ Teheran - Shah's Wedding 1959, British Pathe. 29 ноябрь 2018 тикшерелгән.
  22. ↑ Ibrahim Hadidi. Betrothal of Mohammad Reza Pahlavi and Farah Diba. IICHS. Дата обращения: 29 ноября 2018. Архивировано 5 мая 2013 года.
  23. ↑ Iran Shah's daughter to wed engineer in simple ceremony (10 октябрь 1957). 29 ноябрь 2018 тикшерелгән.
  24. ↑ Mohamad Reza Shah and Shahbanu Farah Pahlavi’s Coronation. Iran Politics Club. Дата обращения: 29 ноября 2018. Архивировано 18 мая 2015 года.
  25. ↑ Shah of Iran. NNDB. Дата обращения: 29 ноября 2018. Архивировано 28 июля 2013 года.
  26. 1 2 3 Robert Muse. The rise of Shah Mohammad Reza Pahlevi (16 июль 1975). 29 ноябрь 2018 тикшерелгән.
  27. 1 2 Mir M. Hosseini. Marmar Palace Becomes Museum. Fouman (30 октября 1973). Дата обращения: 29 ноября 2018. Архивировано из оригинала 23 октября 2017 года.
  28. ↑ Marmar Palace. Wikimapia. Дата обращения: 29 ноября 2018. Архивировано 30 ноября 2018 года.
  29. ↑ Rasool Nafisi Firmly planted // The Iranian. — 2001. — PMID 2018-11-29. Архивировано из первоисточника 3 март 2016.
  30. 1 2 3 Habibollah Ayatollahi. The Book of Iran: The History of Iranian Art. — Alhoda UK, 2003. — С. 290. — ISBN 978-964-94491-4-2.
  31. 1 2 Kamran Safamanesh. Architectural Historiography 1921–42 // Iran in the 20th Century. Historiography and Political Culture / Touraj Atabaki. — London and New York: I.B.Tauris, 2009. — ISBN 978 1 84885 224 2.
  32. ↑ William E. Warne. Mission for Peace: Point 4 in Iran. — Ibex Publishers, Inc., 1999. — С. 36. — ISBN 978-0-936347-84-4.
  33. ↑ Marble Palace (Kakh Marmar). Fars Foundation. Дата обращения: 29 ноября 2018. Архивировано 24 ноября 2013 года.
  34. ↑ Mir M. Hosseini. Marmar Palace Becomes Museum. Fouman (30 октября 1973). Дата обращения: 29 ноября 2018. Архивировано из оригинала 23 октября 2017 года.
  35. ↑ Courts and courtiers In the reign of Reżā Shah Pahlavī. Encyclopedia Iranica. Дата обращения: 29 ноября 2018. Архивировано 30 ноября 2018 года.
  36. ↑ Reza Sarhangi. The Sky Within: Mathematical Aesthetics of Persian Dome Interiors (англ.) // Nexus Network Journal : journal. — 1999. — Vol. 1. — doi:10.1007/s00004-998-0007-z. Архивировано 30 октября 2018 года.
  37. ↑ Reza Sarhangi The Sky Within: Mathematical Aesthetics of Persian Dome Interiors (инг.) // Nexus Network Journal : journal. — 1999. — Т. 1. — DOI:10.1007/s00004-998-0007-z — PMID 2018-11-29. Архивировано из первоисточника 30 октябрь 2018.
  38. ↑ Architecture. Pahlavi, before World War II. Encyclopedia Iranica. Дата обращения: 29 ноября 2018. Архивировано 4 января 2018 года.
  39. ↑ Elaine Sciolino. Persian Mirrors: The Elusive Face of Iran. — Free Press, 2001. — С. 6. — ISBN 978-0-7432-1453-7.
  40. ↑ Ibrahim Hadidi. Betrothal of Mohammad Reza Pahlavi and Farah Diba. IICHS. Дата обращения: 29 ноября 2018. Архивировано 5 мая 2013 года.
  41. ↑ Marmar Palace — Tehran (англ.). wikimapia.org. Дата обращения: 2 февраля 2022. Архивировано 7 апреля 2022 года.
  42. ↑ THE IRANIAN: Features, Palaces, Rasool Nafisi. iranian.com. Дата обращения: 2 февраля 2022. Архивировано 3 марта 2016 года.
  43. ↑ Decorative Arts Museum of Iran. Persia Tours. Дата обращения: 23 июля 2013. Архивировано 2 октября 2013 года.
«https://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Мәрмәр_һарай_(Тәһран)&oldid=1296770» битенән алынған