Мәһдиев Мөхәммәт Сөнғәт улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Мөхәммәт Мәһдиев битенән йүнәлтелде)
Перейти к навигации Перейти к поиску
Мәһдиев Мөхәммәт Сөнғәт улы
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of the Soviet Union.svg СССР
Тыуған көнө 1 декабрь 1930({{padleft:1930|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})
Тыуған урыны СССР, РСФСР, Татар Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы[d], Арса районы, Сизинское сельское поселение[d], Губурчак[d]
Вафат булған көнө 14 июнь 1995({{padleft:1995|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:14|2|0}}) (64 йәш)
Вафат булған урыны Рәсәй, Ҡазан ҡалаһы
Һөнәр төрө яҙыусы
Уҡыу йорто Татар дәүләт гуманитар-педагогия университеты[d]
Ғилми дәрәжә филология фәндәре кандидаты[d]
Эш урыны Сикертан[d], Сиза[d] һәм Кренни[d]
Сәйәси фирҡә ағзаһы Советтар Союзы Коммунистар партияһы

Мөхәммәт Сөнғәт улы Мәһдиев – Татарстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы, әҙәби тәнҡитсе, әҙәбиәт ғалимы, уҡытыусы.

Биография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мөхәммәт Мәһдиев 1930 йылның 1 декабрендә Татарстан Республикаһының Арса районы Гөберсәк ауылы муллаһы Сөнғәтулла Мәһдиев ғаиләһендә донъяға килгән. 1944 йылда Һикертә ауылындағы ете йыллыҡ мәктәп мәктәпте һәм 1947 йылда Арса педагогия училищеһын тамамлағандан һуң, шул уҡ райондың Сейе урта мәктәбендә бер йыл өлкән пионервожатый булып эшләй, һуңынан, 1948-1950 йылдарҙа, хәҙерге Саба районының Керәнле ете йыллыҡ мәктәбендә тарих фәнен уҡыта. 1950-1954 йылдарҙа Балтик хәрби флотында хеҙмәт итә. Флоттан ҡайтҡас, 1955-1960 йылдарҙа Арча төбәге мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй. 1959 йылда, ситтән тороп уҡып, Ҡазан дәүләт институтының педагогика факультетының тарих бүлеген тамамлай. 1960 йылда М. Мәһдиев Ҡазан дәүләт университетының татар әҙәбиәте кафедраһы ваҡытта аспирантураға уҡырға инә, һәм мул уңыш алған тамамлап, 1964 йылла «Татар совет әҙәби тәнҡите (1917-1932)» тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.

Аспирантураны тамамлағандан Мөхәммәт менән Мәһдиев университеттың татар әҙәбиәте кафедраһында тәүҙә ассистент, өлкән уҡытыусы, ә 1968 йылдан доцент булып эшләй. Ул – 1961 йылдан КПСС стены ине.

Мөхәммәт Мәһдиев 1995 йылда вафат була, тыуған ауылы Гөбөрә зиратына ерләнә.

Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мөхәммәт Мәһдиев – ижад юлын әҙәбиәт белгесе һәм әҙәби тәнҡитсе булып башлаған кеше. Аспирантурала уҡыған йылдарында ул татар ижтимағи фекер үҫеше, әҙәбиәт һәм әҙәби тәнҡит тарихы, халыҡ ауыҙ ижадын фәнни өйрәнеү мәсьәләләре менән ҡыҙыҡһына башлай. Сы йылдар дауамында республика матбуғаты биттәрендә шул темаларға арналған төркөм менән булған бер мәҡәләләрен баҫтыра.

Яҙыусы-прозаик булараҡ иһә М.Мәһдиевтең исеме матбуғатта бер ни тиклем һуңыраҡ, сы йылдарҙың ахырҙарында күренә башлай. 1967 йылда «Ҡазан утлары» журналының бишенсе һанында «Этюдтар» тигән дөйөм баш аҫтында уның беренсе ҡыҫҡа хикәйәсе – әҙәби парсалары баҫылып сыға, ә тағы бер йылдан шул уҡ журнал биттәрендә «Беҙ – ҡырҡ беренсе йыл балалары» исемле тәүге повесы донъя күрә. Әлеге повесть уҡыусылар һәм әҙәби тәнҡит тарафынан татар прозаһындағы бер яңылыҡ итеп ҡаршы алына. Шунан һуң ижад ителгән ҙур күләмле әҫәрҙәре – ауыл тормошон, һуғыш бар, һуғыш ваҡыты һәм һуғыштан һуңғы осорҙағы Ҡалып:Коммент ысынбарлығын, уның кешеләрен үҙәккә алып, шул заманға хас күп төрлө ижтимағи, әхлаҡи-фәлсәфәүи проблемаларҙы рәссам күҙе аша анализлаған, актуаль яңғырашлы, дәртле халыҡ «Фронтовиктар» (1972) романы, «Ҡаҙ ҡанаттары» (1975) романы, «Кеше китә – йыры ҡала» (1978), «Торналар төшкән ер» (1978), «Ут тирмәне» (1980), «Иҫәнме, Кәшфи ағай!» (1982) кеүек повестары менән М.Мәһдиев татар әҙәбиәтенең алғы сафына баҫа. Мөхәммәт Мәһдиевтең прозала беркемде лә ҡабатламай торған үҙ стиле, үҙ яҙыу манераһы бар. Ул әҫәр өсөн материал һайлауҙа, уға яҡын барыу һәм уны тасуири һүрәтләү алымдарында бик үҙенсәлекле яҙыусы.

Мөхәммәт Мәһдиев – драматургия жанрында ла көсөн һынап ҡараған яҙыусы. 1983 йылда әҙиптең хеҙмәткә бәйләнештә ғаилә һәм әхлаҡ проблемаларын яҡтыртҡан «Борсоулы өс көн» исемле комедияһы Татар дәүләт драма һәм комедия театры сәхнәһендә уйналды .

Бүләктәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

М. Мәһдиев 1983 йылдың ғинуарынан РСФСРҙың атҠазанған культура работнигы тигән почетлы исем йөрөткән.

«Кеше китә – йыры ҡала», «Торналар төшкән ер» һәм «һау бул» повестары өсөн ул 1990 йылда Татарстан Республикаһының Г.Туҡай исемендәге Дәүләт премияһына лайыҡ була, ә 1993 йылда халыҡсан әҙәби ижады өсөн уға Татарстан республикаһы, удмурт республикаһы Президенты М.* Ш.Шәймиев Указ менән «Татарстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы» тигән маҡтаулы исемдәр бирелә.[1]

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Нуруллин Р.Г. Яхиннар. — Казан: «Ихлас» нәшрияты, 2016. — 208 б. – 500 д. – ISBN 978-5-906701-70-1.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]