Нурмөхәмәт Йомрани

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Нурмөхәмәт Йомрани
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg СССР
Тыуған көнө 1882
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Пермь губернаһы
Вафат булған көнө 1934
Вафат булған урыны СССР, РСФСР, Башҡорт АССР-ы, Асҡын районы
Һөнәр төрө шағир

Нурмөхәмәт Йомрани, Нурмөхәмәт‑сәсән (ысын исеме — Кирәев Нурмөхәммәт Шаһиарыҫлан улы; 18821934) — башҡорт шағир-импровизаторы, сәсән.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Кирәев Нурмөхәммәт Шаһиарыҫлан улы 1882 йылда Пермь губернаһының Красноуфимск өйәҙе Йомран ауылында (хәҙергеПермь крайының Октябрьский районы) тыуған.

Мәҙрәсәлә белем алған. 1917 йылғы революцияға тиклем Ҡаҙағстан ауылдарында уҡытҡан, Йомран һәм шулай уҡ башҡа ауылдарҙа үҙе асҡан мәҙрәсәләрҙә мөғәллим булған.

Октябрь революцияһынан һуң педагогик курстар тамамлаған. Баҙансат, Олойылға, Төлгөҙбаш ауылдарында уҡытыусы булып эшләгән.

1934 йылда Башҡорт АССР-ының Иҫке-Балтас районы Төлгөҙбаш ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Асҡын районы) вафат була.

Ижади эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йомрани псевдонимы тыуған ауылы исеменән алынған. Сәсән үҙенең ижадында Аҡмулла һәм М. И. Өмөтбаевтың мәғрифәтселек традицияларын дауам итә[1].

Шағир-импровизаторҙың билдәле әҫәрҙәре араһында «Аҡмуллаға эйәреү» («Муасалатөн би Аҡмулла»), «Үкенеү», «Ерҙәребеҙ һатылған», «Ярлылыҡ алдан килә», «Ҡара ҡарғалар», «Ғилем шиғары», «Шәхсемә даир», «Ни кәрәк һәм ни кәрәкмәй» һәм башҡалар. Йомрани тик уҡымышлылыҡ ҡына тормошто яҡшы яҡҡа үҙгәртергә мөмкин тип иҫәпләй, шулай уҡ үҙенең шиғырҙарында башҡорттарҙың үҙ аҫаба ерҙәрен һатыуына ҡаршы сығыш яһай[2].

Сәсән тере саҡта әҫәрҙәре баҫтырылмаған, әммә ҡулъяҙма вариантта киң таралған була, мәҙрәсәләрҙә ҡулланыла. Уның ҡулъяҙмалары Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө фәнни үҙәгендә, Ғ. Б. Хөсәйенов исемендәге тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғәрәп графикалы ҡулъяҙмалар һәм иҫке баҫма китаптар фондында һаҡлана.

Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡатыны — Шәйехзада Бабичтың ике туған апаһы. Ҡыҙҙары Нәжиә һәм Мөхлисә. Улы — Әхнәф (Кирәй Мәргән), башҡорт яҙыусыһы, ғалим-фольклорсы, әҙәбиәт белгесе[3].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Галин С. Ә. Нурмөхәммәт Йомрани сәсән. // Башҡортостан : гәзит. — 1992 йылдың 6 август.
  • Нурмөхәмәт йомрани шиғырҙары // Әҙәбиәт, фольклор, әҙәби мираҫ. — Өфө: Башҡорт дәүләт университеты нәшриәте, 1976. — Ватан. 2. — 199 с.—210.
  • Әҙәбиәт. Фольклор. Мѳхәррир мираҫ. 2‑се кит. — Өфө, 1976.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]