Оло Ҡыялым

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Оло Ҡыялым
Рәсем
Ҡайҙа ҡоя Мейәс
Приток Индишта
Водосборный бассейн Tobol River basin[d]
Бассейн майҙаны 300 км²
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Оҙонлоҡ 46 километр

Оло Ҡыялымрус. Большой Киалим - Рәсәй Силәбе өлкәһе Башҡортостан Республикаһы [1] биләмәләрендә аҡҡан йылға. Йылға Мейәс йылғаһының һул ярына тамағынан 535 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Уралтау һыртының ярып, Ҡарабаш ҡалаһы янында Мейәс йылғаһына ҡоя. 1979 йылда тамағына яҡын ерҙә ҙур булмаған һыуһаҡлағыс ҡоролған, реконструкциялағпн шартта ул Мейәс, Сыбаркүл, Алтынтамаҡ (Златоуст) ҡалаларын һыу менән тәьмин итә ала.

Оло Ҡыялым диңгеҙ кимәленән 670 метр бейеклектә Мүкле Һаҙ тигән ерҙә баш ала. Һаҙҙың майҙаны Силәбе өлкәһендә бишенсе урында тора, тектоник уйпатта урынлашҡан.

Йылға ноябрь уртаһында туңа, боҙ апрель уртаһына тиклем тора. Ташҡын май уртаһына тиклем дауам итә. Һыу температураһы ғәҙәттә, иң йылы айҙарҙа ла 16 градустан артмай[2].

Оло Ҡыялымда алабуға, сабаҡ, бәрҙе, йәйен, ҡорман тереклек итә. Оло Ҡыялым һыуһаҡлағысында суртан[3]..

Легенда[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Оло Ҡыялымдың үҙ легендалары ла бар - имеш, бында әбей өрәге күренгеләй, уны "Ҡыялым әбейе" тип йөрөтәләр. Ул, имештер, кемгәлер дөрөҫ юлды күрһәтә, кемделер аҙаштыра [4]


Һыу реестры мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһыМейәс йылғаһын индермәйенсә башынан Арғужа һыуһаҡлағысы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш[5].

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса[5]:

  • Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500812111200003565
  • Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200356
  • Бассейн коды — 14.01.05.008
  • ГӨ буйынса томы — 11
  • ГӨ буйынса сығарылыш — 2

Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡыялым һуҙенең аныҡ ҡына шәрехләмәһе юҡ, әммә башҡорт теленең диалектындағы "ҡаялы (ҡыялы)" һүҙе менән бик яҡын, тип яҙа Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә. Йылға, ысынлап та, Уралтау һыртының текә ҡаялы тауҙары араһынан юл ярып аға һәм "ҡаялы" атамаһы уға бик тап килә [6].[7].

Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йәйге Оло Ҡыялым
Оло Ҡыялым юлы
Яҙғы Ҡыялым
Яҙғы Ҡыялым
Оло Ҡыялым ағышы

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. «Рәсәй гидротехник ҡоролмалар регистры һәм дәүләт һыу кадастры үҙәге».
  2. Река Большой Киалим [1].
  3. Река Большой Киалим [2].
  4. Река Большой Киалим [3].
  5. 5,0 5,1 РФ һыу реестры: Оло Киалим.
  6. Шувалов Н. И.Киалим // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7
  7. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области.Киалим [4]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Шувалов Н. И.Киалим // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7