Органик донъяның системаһы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү

Органик донъяның системаһы — хәҙерге ваҡытта һәм элек йәшәгән бөтә организмдарҙы һүрәтләү, төркәмләү нигеҙендә билдәле тәртиптә эшләнгән схемаһы. Тере организмдар бер нисә миллион төрҙө тәшкил итә.Ошо тиклем күп төрлөлөкте биологик систематика өйрәнә.Төп бурысы — төркөмләү(классификация) нигеҙендә органик донъяның[1]системаһын төҙөү.

Йәнле тәбиғәттең таксоно́мияһы Фәнни мөхиттә бер үк төркөмдең систематик статусы тураһында уртаҡ фекер урынлаша алмаған Шуға был тәҡдим ителгән систематика консенсус структуралы.булып тора.

Күҙәнәкһеҙҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Күҙәнәк төҙөлөшөнә эйә булмаған йән эйәләре төркөме. «Күҙәнәкһеҙҙәр» йыш ҡына вирус.һүҙенә синоним итеп ҡулланыла. Термин 2003 йылда, мимивирус (билдәле вирустар араһында иң ҡатмарлыһы) тапҡандан һуң индерелә,Бәлки, паразитлашыу арҡаһында күҙәнәкле төҙөлөшен юғалтҡандыр. (эволюцияның дегенерация формаһы булыуы бар). Вирустарҙан тыш, күҙәнәкһеҙҙәргә вироидтарҙы, вирусоидтарҙы, шулай уҡ, ДНК йәки РНК (миҫал, приондар) формаһында шифрлы геномы булмаған инфекцион агенттарҙы индерәләр

Вирустар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Күҙәнәкһеҙ инфекцион агент, тере күҙәнәктәрҙең эсендә генә тереклек үҙсәнлектәре күрһәтә һәм үрсей ала. Организмдарҙың бөтә тибын да зарарлай: үҫемлектәр һәм хауйандарҙан башлап бактериялар и архейҙарға тиклем (бактериялар вирусын бактериофагтар тип атайҙар). Шулай уҡ, икенсе вирустарҙы зарарлаусы вирустар (вирус-сателлиттар).

Балтимор буйынса классификация[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Нобель премияһы лауреаты биолог Дейвид Балтимор буйынса вирустарҙы классификациялау нигеҙҙәрен эшләй. Был 7 төп төркөмде эсенә ала[2][3].:

  • (I) Ике сылбырлы ДНК-һы булған һәм РНК-стадииһы булмаған вирустар (Мәҫәлән, герпесвирустар, поксвирустар, паповавирустар, мимивирус).
  • (II) Бер сылбырлы ДНК-лы вирустар (мәҫәлән, парвовирустар). Ыңғай поляр ДНК-лы.
  • (III) Ике сылбырлы РНК -лы вирустар (мәҫәлән, ротавирусы).
  • (IV) Бер сылбырлы ыңғай поляр РНК-лы вирустар (мәҫәлән, пикорнавирусы, флавивирусы).
  • (V) Бер сылбырлы негатив йәки икеләтә полярлы РНК-лы негатив йәки икеләтә полярлы
  • мәҫәлән, ортомиксовирустар, филовирустар) вирустар
  • (VI) Бер сылбырлы ынғай молекулалы РНК -һы булған һәм йәшәү циклында РНК матрицаһы аша ДНК синтезлау стадияһы булған ретровирустар (мәҫәлән, ВИЧ).
  • (VII) Ике сылбырлы ДНК-лы һәм йәшәү циклында РНК матрицаһы аша ДНК синтезлау стадияһы булған, ретроид вирустар (мәҫәлән, гепатит B вирусы)[4]..

Вироидтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Үҫемлектәрҙең патогендары юғары комплементарлы, ҡулсалы, бер сылбырлы РНК молекулаларынан ғибәрәт. Бер нисә йөҙ нуклеотидтарҙан торған ҡыҫҡа ғына фрагметтар фиғылындағы йән эйәләре. Вирустарға хас булған тышсалары юҡ. Иң бәләкәй вироид scRNA (кес кенә цитоплазматик РНК)- дөгөне зарарлай торған вирустың(вируса жёлтой крапчатости) паразиты (англ. RYMV, rice yellow mottle sobemovirus), бары 220 нуклеотидтан ғына тора. Сағыштырыу өсөн: әлегә тиклем билдәле вирустарҙан иң иң бәләкәй вирустың геномы 2000 нуклеотидтан тора. Вироидтар Теодор О. Динер[5] тарафынан асылған һәм ошо атамаһы бирелгән.

Күҙәнәклеләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Прокариоттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бер күҙәнәкле тере организмдар, (эукариотарҙан айырмалы) күҙәнәк ядроһы һәм мембраналы органоид-тары (тик, цианобактерияларҙа ғына цистерна фиғылында фотосинтезлаусы, мембраналар була) юҡ. Прокариот күҙәнәктәрҙә ДНК молекулаһының төргәгендә гистон -аҡһымдар юҡ, йәғни ДНК-гистон береге-хроматин булмай. Шулай уҡ,уны цитоплазманан сикләүсе тышса ла булмай. Туҡланыу тибы- осмос. Берҙән-бер дәү ҡулса фиғылындағы (ҡайҙыларында—буй) ике сылбырлы ДНК молекулаһында (нуклеоид) нәҫел мәғлүмәтен һаҡлаған төп өлөше бер туҡтауһыҙ эшләп тора. Прокариотарға бактериялар, цианобак-териялар (күкле-йәшелле ылымыҡтар) һәм архейҙар керә. Эукариот күҙәнәктәрҙең органоидтары- митохондриялар һәм пластидтарҙы прокариот күҙәнәктәрҙең вариҫтары тип һанайҙар. Прокариотарҙы домен рангаһында (надцарство) ике таксонға : Бактерилар (Bacteria) һәм Архейҙар(Archaea)[6] төркөменә бүләләр.

Архейҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Архейҙар — ядроһыҙ һәм шулай уҡ, бер генә лә мембраналы органоидтары булмаған бер күҙәнәкле микроорганизмдар.

Архейҙарҙы 5 типҡа бүлеп йөрөтәләр. Араһында күпмелер дәрәжәлә яҡшыраҡ өйрәнелгәне: кренархеоттар (лат. Crenarchaeota) һәм эвриархеоттар (лат. Euryarchaeota). Архейҙарҙы өйрәнеү бик тә ҡатмарлы, сөнки, күптәре бер ҡасан да шарттарҙа үрсетеп ҡаралмаған. Бары йәшәү урындарынан алынған нуклеин кислотаһы өлгөләренә(алынмаларына) анализ буйынса ғына беләләр. Күпселеге -ухемоавтотрофтар. Улар эукариоттарға ҡарағанда күберәк энергия сығанаҡтары ҡулланалар: шәкәрҙәнҙән башлап, аммиак, металл иондары һәм водородҡа тиклем. Тоҙға сыҙамлы архейҙар — галоархеҙар (лат. Haloarchaea) — ҡояш энергияһын файҙалана, икенселәре - углеродты. Енси блмаған юл менән үрсейҙәр: бинар (урталай) бүленеү, фрагменттарҙан һәм бөрөләнеү. Бактерияларҙан һәм эукариоттарҙан айырмалы, архейҙар спора барлыҡҡа килтермә..

  • Crenarchaeota
  • Termoprotei
  • Euryarchaeota
  • Methanobacteria
  • Methanococci
  • Halobacteria
  • Thermoplasmata
  • Thermococci
  • Archaeoglobi
  • Methanopyri
  • Nanoarchaeota
  • Korarchaeota

Бактериялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Домен (юғары батшалыҡ). Прокариот (ядероһыҙ) микроорганизмдар, одноклеточных. Ун мең тирәһе төр бактериялар билдәле. Ләкин миллиондан ашы төр булырға тейеш тип фараз ителә.ларға ҡарата төр төшөнсәһен ҡулланыу ҡыйынлыҡтар тыҙыра. Бактерияларҙы микробиологияныү бер тармағы — бактериология өйрәнә.

Төркөмләү күҙәнәк диуарынының (стенкаһының) төҙөлөшенә ҡарап, йәни фенотип нигеҙендә эшләнә. (IX нәшер , Определителя бактерий Берги (1984—1987)). Эре таксономик төркөм булып 4 бүлек тора: Gracilicutes (грамм-тиҫкәре), Firmicutes (грамм-ыңғай), Tenericutes (микоплазмалар; берҙән-бер класы Mollicutes) һәм Mendosicutes (архейҙар).

  • Aquificae
  • Thermotogae
  • Thermodesulfobacteria
  • Deinococcus-Thermus
  • Chrysiogenetes
  • Chloroflexi
  • Thermomicrobia
  • Nitrospirae
  • Deferribacteres
  • Сине-зелёные водоросли (Cyanobacteria)
  • Chlorobi
  • Proteobacteria
  • Alphaproteobacteria
  • Betaproteobacteria
  • Deltaproteobacteria
  • Epsilionproteobacteria
  • Firmicutes
  • Clostridia
  • Mollicutes
  • Bacilli
  • Actinobacteria
  • Planctomycetes
  • Chlamydiae
  • Spirochaetes
  • Fibrobacteres
  • Acidobacteria
  • Bacteroidetes
  • Bacteroides
  • Flavobacteria
  • Sphingobacteria
  • Fusobacteria
  • Verrucomicrobia
  • Dictyoglomi
  • Gemmatimonadetes

Эукариоттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Домен (юғары батшалыҡ). Күҙәнәктәрендә ядроҙы булған тере организмдарҙы үҙ эсенә ала организмы, Бактерия һәм архейҙарҙан башҡалары бөтәһе лә ядролы. (Иҫкәрмә:вирустар, вироидтар һәм вирусоидтарҙы тере организмдар тип һанамаусы биологтар бар). Хайуандар, үҫемлектәр, бәшмәктәр, протистар тип аталған йыйылма төрөм дә — эукариоттар. Улар бер күҙәнәкле һәм күп күҙәнәкле булырға мөмкин, әммә бөтәһенең дә күҙәнәктәре берүк төрлө төҙөлөш планына эйә. Был ядролы төҙөлөшле организмдар юғары рангалағы монофилетик таксон итеп ҡарала. Фараздарҙың күптәре эукариоттар 1,5-2 млрд йыл элек барлыҡҡа килгән тигән фекерҙә тҡтала. Эукариоттар эволюцияһында симбиогенез — эукариот күҙәнәк (ядролы һәм фагоцитозға һәләтле) менән һәм уның тарафынан йотолған бактерия(митохондрия һәм пластидтарҙың башланғысы) күҙәнәге араһында симбиоз ҙур әһәмиәткә эйә булған тип һанала.

Амёба һымаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Tubulinea Smirnov et al., 2005
  • Flabellinea Smirnov et al., 2005
  • Stereomyxida Grell, 1966
  • Acanthamoebidae Sawyer and Griffin, 1975
  • Entamoebida Cavalier-Smith, 1993
  • Mastigamoebidae Goldschmidt, 1907
  • Pelomyxa Goldschmidt, 1907
  • Eumycetozoa Zopf, 1884, emend. Olive, 1975 [Mycetozoa de Bary, 1873]
  • Opisthokonta


Бәшмәктәрҙе, хайуандарҙы, шулай уҡ, башҡа эукариот микроорганизмдарҙы үҙ эсенә ала. Ҡайһы бер тикшереүселәр Протистар (Protista)[9] йәки Иң ябайҙар (Protozoa)[7] иң ябайҙар батшалығы (Protozoa)[8][9] батшалығына бүлә(башҡа классификацияларҙа улар таксон сифатында ҡабул ителмәй). Бөтә генетик һәм ультраструктур тикшереүҙәр был ике төркөмдең монофилик икәнлеген дөрөҫләй.

Бәшмәктәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йәнле тәбиғәт батшалығы. Эукариоттар. Үҫемлектәргә лә, хайуандарға ла хас үҙсәнлектәргә эйәләр. Оҙаҡ ваҡыт бәшмәктәрҙе ботаника фәне эендә бер бүлек итеп өйрәнә инеләр. Хәҙерге систематикала бәшмәктәр айырым батшалыҡ. Бәшмәктәрҙе өйрәнеүсе фән микология тип атала.

  • Базидиомицеттар — Basidiomycota de Barry 1866, emend. Schaffer, 1975
  • Urediniomycetes Swann and Taylor, 1995
  • Ustilaginomycetes Bower, Oberw, and Vanky, 1997
  • Аскомицеттар — Ascomycota Berkeley, 1857
  • Микроспоридиялар — Microsporidia Balbiani, 1882
  • Glomeromycota Schussler et al., 2001 [Glomales Morton and Benny, 1990; Glomomycetes Cavalier-Smith, 1998]
  • Зигомицеттар — Zygomycota Fischer, 1892, emend. Benny et al., 2001
  • Хитридиомицеттар — Chytridiomycetes de Barry, 1863, emend. Cavalier-Smith, 1981


Mesomycetozoa[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Choanomonada[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
  • Monosigidae Zhukov and Karpov, 1985 [Codonosigidae Kent, 1880]
  • Salpingoecidae Kent, 1880
  • Acanthoecidae Norris, 1965
Хайуандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Аристотель заманынан уҡ организмдарҙың, айырым төркөме итеп өйрәнелә, хәҙерге көндә биологик батшалыҡ. Хайуандарҙы зоология фәне өйрәнә.

  • Пластинкалылар — Placozoa Grell, 1971
  • Губкалар — Porifera Grant, 1836 [Parazoa Sollas, 1884]
  • Эуметазойҙар Animalia Linnaeus, 1758, emend. Adl et al., 2005 [Eumetazoa Butschli, 1910]

Rhizaria[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Cercozoa[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Haplosporidia[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Foraminifera[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Gromia[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Радиолярии[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Archaeplastida[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Рангаһыҙ таксон, үҫеше нығыраҡ алға киткән ылымыҡтар бүлеге — йәшел, хара, микроскопик глаукофит һәм үлеп бөткән нематофит ылымыҡтар. Архепластидтарға бишенсе бүлек — красные ылымыҡтарҙы ла индерәләр.Әгәр монофилияға нигеҙләнһәң, архепластидтарға юғары төҙөлөшле үҫемлектәрҙе лә индерергә мөмкин. Йәшел ылымыҡтар — архепластидтарҙың иң ҙур бүлеге (13000 — 20000 төр). Хара ылымыҡтар — 440 төр. Нематофит ылымыҡтар —10 төр. Главкофит ылымыҡтар — архепластидтарҙың иң бәләкәй бүлеге, бөтәһе 4 кенә төр.

  • Glaucophyta Skuja, 1954 [Glaucocystophyta Kies and Kremer, 1986]
  • Красные ылымыҡтар — Rhodophyceae Thuret, 1855, emend. Adl et al., 2005 [Rhodophyta Wettstein, 1901; Rhodoplantae Saunders and Hommersand, 2004]
  • Chloroplastida Adl et al., 2005 [Viridiplantae Cavalier-Smith, 1981; Chlorobionta Jeffrey, 1982, emend. Lewis and McCourt, 2004; Chlorobiota Kendrick and Crane, 1997]
Йәшел ылымыҡтар — Chlorophyta Pascher, 1914, emend. Lewis and Mc Court, 2004
Chlorodendrales Fritsch, 1917
Prasinophytae Cavalier-Smith, 1998, emend. Lewis and McCourt, 2004
Mesostigma Lauterborn, 1894, emend. McCourt in Adl et al., 2005 [Mesostigmata Turmel, Otis, and Lemieux, 2002]
Charophyta Karol et al., 2001, emend. Lewis and McCourt, 2004 [Charophyceae Smith, 1938, emend. Mattox and Stewart, 1984]
Streptophytina Lewis and McCourt, 2004
Харо ылымыҡтары — Charales Lindley, 1836 [Charophytae Engler, 1887]
Үҫемлектәр — Plantae Haeckel, 1866 [Cormophyta Endlicher, 1836; Embryophyta Endlicher, 1836, emend. Lewis and McCourt, 2004]

Chromalveolata Adl et al., 2005[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Полифилетик төркөм[10][11], Томас Кавалир-Смиттың 1981 йылда[12] тәҡдим иткән системаһында батшалыҡтарҙың береһе. Хромистар протистарҙың-ваҡ батшалығы һаналған. Организмдары береһе икенсеһенең эсендә урынлашҡан һәм хлорапласы булған ике эукариот күҙәнәктән тора. Шулай уҡ, ошондай организмдарҙың вариҫтары, тик эске эукарионт симбионттары блмағандары бар. Былар: ҡайһы бер ылымыҡтар(гетероконт), тәлмәрйендәрҙең клоакаһында тереклек иткән опалиналар (дәү, бер күҙәнәкле ҡамсылы йән эйәләре), элек бәшмәк тип һаналған ҡайһы бер организмдар.

  • Криптофит ылымыҡтар — Cryptophyceae Pascher 1913, emend. Schoenichen, 1925 [Cryptophyta Cavalier-Smith, 1986]
  • Cryptomonadales Pascher, 1913
  • Goniomonadales Novarino and Lucas, 1993
  • Гаптофит ылымыҡтар — Haptophyta Hibberd, 1976, emend. Edvardsen and Eikrem, 2000
Pavlovophyceae Cavalier-Smith, 1986, emend. Green and Medlin, 2000
Prymnesiophyceae Hibberd, 1976
Opalinata Wenyon, 1926, emend. Adl et al., 2005 [Slopalinata Patterson, 1986]
Labyrinthulomycetes Dick, 2001
Hyphochytriales Sparrow 1960
Оомицеты — Peronosporomycetes Dick, 2001 [Oomycetes Winter, 1897, emend. Dick, 1976]
Actinophryidae Claus, 1874, emend. Hartmann, 1926
Bolidomonas Guillou and Chretiennot-Dinet, 1999 [Bolidophyceae Guillou et al., 1999]
Золотистые водоросли — Chrysophyceae Pascher, 1914
Dictyochophyceae Silva, 1980
Eustigmatales Hibberd, 1981
Pelagophyceae Andersen and Saunders, 1993
Phaeothamniophyceae Andersen and Bailey in Bailey et al., 1998
Pinguiochrysidales Kawachi, Inouye, Honda, O’Kelly, Bailey, Bidigare, and Andersen, 2003
Raphidophyceae Chadefaud, 1950, emend. Silva, 1980
Schizocladia Kawai, Maeba, Sasaki, Okuda, and Henry, 2003
Synurales Andersen, 1987
Жёлто-зелёные водоросли — Xanthophyceae Allorge, 1930, emend. Fritsch, 1935 [Heterokontae Luther 1899; Heteromonadea Leedale, 1983; Xanthophyta Hibberd, 1990]
Бурые водоросли — Phaeophyceae Hansgirg, 1886
Диатомовые водоросли — Bacillariophyta Haeckel, 1878 [Diatomea Dumortier, 1821]
Динофлагелляты — Dinozoa Cavalier-Smith, 1981, emend. Adl et al., 2005
Споровики — Apicomplexa Levine, 1980, emend. Adl et al., 2005
Инфузории — Ciliophora Doflein, 1901 [Ciliata Perty, 1852; Infusoria Butschli, 1887]

Excavata Cavalier-Smith, 2002, emend. Simpson, 2003[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Юғары тип Иң ябайҙар. Был төркөмгә күп төрлө ирекле йәшәүсе, симбиотик һәм паразит, шл иҫәптән кешелә паразит булып йәшәүсе төрҙәр керә.

Eopharyngia Cavalier-Smith, 1993
Дипломонады — Diplomonadida Wenyon, 1926, emend. Brugerolle et al., 1975
Ретортомонады — Retortamonadida Grasse, 1952
Carpediemonas Ekebom, Patterson, and Vors, 1996
  • Malawimonas O’Kelly and Nerad, 1999
  • Parabasalia Honigberg, 1973
Trichomonadida Kirby, 1947, emend. Brugerolle and Patterson, 2001
Cristamonadida Brugerolle and Patterson, 2001
Spirotrichonymphida Light, 1927
Trichonymphida Poche, 1913
Оксимонады — Oxymonadida Grasse, 1952
Trimastix Kent 1880
Euglenida Butschli, 1884, emend. Simpson 1997
Diplonemea Cavalier-Smith, 1993, emend. Simpson, 1997
Кинетопластиды — Kinetoplastea Honigberg, 1963

Шулай уҡ, ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Статья «Система органического мира» в Большой советской энциклопедии  (урыҫ.)
  2. Temin H. M., Baltimore D. (1972). «RNA-directed DNA synthesis and RNA tumor viruses». Adv. Virus Res. 17: 129–86. PMID 4348509.  (инг.)
  3. Baltimore D. (1974). «The strategy of RNA viruses». Harvey Lect. 70 Series: 57–74. PMID 4377923.  (инг.)
  4. The Big Picture Book of Viruses:Family Groups - The Baltimore Method. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. (инг.)
  5. http://www.ars.usda.gov/is/timeline/viroid.htm Tracking the Elusive Viroid  (инг.)
  6. Woese C.R., Kandler O., Wheelis M.L. Towards a Natural System of Organisms: Proposal for the Domains Archaea, Bacteria, and Eucarya // Proc. Natl. Acad. Sci. USA. — 1990. — Т. 87. — С. 4576—4579.
  7. Shipunov A. B. Systema Naturae or the Outline of Living World Classification // Protistology, 2009, 6 (1). — P. 3—13.  (инг.)
  8. Ruggiero M. A., Gordon D. P., Orrell T. M., Bailly N., Bourgoin T., Brusca R. C., Cavalier-Smith T., Guiry M. D., Kirk P. M.  A Higher Level Classification of All Living Organisms // PLoS ONE, 2015, 10 (4): e0119248. — DOI:10.1371/journal.pone.0119248.  (инг.)
  9. Ruggiero M. A., Gordon D. P., Orrell T. M., Bailly N., Bourgoin T., Brusca R. C., Cavalier-Smith T., Guiry M. D., Kirk P. M.  Correction: A Higher Level Classification of All Living Organisms // PLoS ONE, 2015, 10 (6): e0130114. — DOI:10.1371/journal.pone.0130114.  (инг.)
  10. Laura Wegener Parfrey, Erika Barbero, Elyse Lasser, Micah Dunthorn, Debashish Bhattacharya, David J Patterson, and Laura A Katz (2006 December). «Evaluating Support for the Current Classification of Eukaryotic Diversity». PLoS Genet. 2 (12): e220. DOI:10.1371/journal.pgen.0020220. PMID 17194223.  (инг.)
  11. Cavalier-Smith T, Allsopp MT, Chao EE (November 1994). «Chimeric conundra: are nucleomorphs and chromists monophyletic or polyphyletic?». Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 91 (24): 11368–72. DOI:10.1073/pnas.91.24.11368. PMID 7972066.  (инг.)
  12. T. Cavalier-Smith (1981). «Eukaryote kingdoms: seven or nine?». Biosystems 14 (3-4): 461–481. DOI:10.1016/0303-2647(81)90050-2. PMID 7337818.  (инг.)

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Пиневич А. В. Микробиология. Биология прокариотов: Учебник. В 3 т. Том 1., 2-изд., СПб., 2007. (урыҫ.)
  • Козо-Полянский Б. М. К модернизации системы растительного мира, «Труды Воронежского гос. университета», 1949, т. 15 (урыҫ.)
  • Кусакин О. Г., Старобогатов Я. И. К вопросу о наивысших таксономических категориях органического мира, в сборнике: Проблемы эволюции, в. 3, Новосиб., 1973  (урыҫ.)
  • Мошковский Ш. Д. О природе простейших (Protozoa) и границах протозоологии, «Тр. Ленинградского общества естествоиспытателей», 1957, т. 73, в. 4  (урыҫ.)
  • Иванов А. В., Пооисхождение многоклеточных животных, Л., 1968  (урыҫ.)
  • Тахтаджян А. Л. Четыре царства органического мира, «Природа», 1973, № 2  (урыҫ.)
  • Строение ДНК и положение организмов в системе. [Сб. ст.], М., 1972  (урыҫ.)
  • Whittaker R. H., New concerts of the kingdoms of organisms, «Science», 1969, v. 163, № 3853  (инг.)
  • Dodson E. G., The kingdoms of organisms, «Systematic Zoology», 1971, v. 20, № 3  (инг.)
  • Leedale G. F., How many are the kingdoms of organisms, «Taxon», 1974, v. 23, № 23  (инг.)
  • Margulis L., The classification and evolution of prokaryotes and eukaryotes, в кн.: Handbook of genetics, v. 1,…, 1974.  (инг.)
  • Cavalier-Smith T, Allsopp MT, Chao EE (November 1994). «Chimeric conundra: are nucleomorphs and chromists monophyletic or polyphyletic?». Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 91 (24): 11368-72. DOI:10.1073/pnas.91.24.11368. PMID 7972066.  (инг.)
  • T. Cavalier-Smith (1981). «Eukaryote kingdoms: seven or nine?». Biosystems 14 (3-4): 461—481. DOI:10.1016/0303-2647(81)90050-2. PMID 7337818.  (инг.)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Таксономик ранг

Домен (Батшалыҡ өҫтө) — Батшалыҡ — Ярым батшалыҡ — Тип өҫтө/Бүлек өҫтө — Тип/Бүлек — Ярым тип/Ярым бүлек — Класс өҫтө — Класс — Ярым класс — Инфракласс — Отряд өҫтө/Тәртип өҫтө — Отряд/Тәртип — Ярым отряд/Ярым тәртип — Инфраотряд — Ғаилә өҫтө — Ғаилә — Ярым ғаилә — Триба өҫтө — Триба — Ярым триба — Ырыу — Бүлек — Ярым бүлек — Ярым ырыу — Секция өҫтө — Секция — Ярым секция — Рәт — Ярым рәт — Төр — Ярым төр — Вариетет/Төрлөлөк — Ярым төрлөлөк — Форма — Ярым форма

ТаксономияБиноминаль номенклатура