Осмуссаар
| Осмуссаар | |
|---|---|
| эст. Osmussaar | |
 Утрау яры (июнь 2013 йыл) | |
| Ҡылыҡһырламалар | |
| Майҙаны | 4,69 км² |
| Халҡы | 2 кеше (2009) |
| Урынлашыуы | |
| 59°17′30″ т. к. 23°23′30″ кс. о.HGЯO | |
| Акватория | Балтик диңгеҙе |
| Регион | Ляэнемаа |
| Район | Ноароотси |
 Осмуссаар Викимилектә | |
О́смуссаар, О́смуссар[1] йәки О́денсхольм (эст. Osmussaar, швед. Odensholm) — Эстонияның Балтик диңгеҙендәге утрауы. Шведса атамаһынн легенда буйынса утрауҙа ҡәбере булған Один хөрмәтенә ала. Рәсәй империяһында утрау шведса «Оденсхольм» менән йөрөтөлә. Утрауҙың майҙаны 4,69 км². Халҡы — 2 кеше (2009)[2]. Ляэнемаа өйәҙенең Ноароотси улусына ҡарай.
Утрауҙан төньяҡ-көнсығышҡа табан Эстонияла иң ҙур кратер — Неугрунд һыу аҫты кратеры урынлашҡан[3].
Тарихы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Беренсе донъя һуғышы ваҡытында 1914 йылдың 26 авгусында рустарҙың «Паллада» һәм «Богатырь» крейсерҙары утрау янындағы һайлыҡҡа ултырған «Магдебург» герман еңел крейсерының код китабын ҡулға төшөрә. Рәсәй властары китапты Британия Адмиралтействоһына тапшыра. Китап Германияның хәрби-диңгеҙ кодын асыуҙа мөһим роль уйнай. Һуңынан кодтың асылыуы диңгеҙҙәге хәрби хәрәкәттәргә лә, шулай уҡ дөйөм һуғыш барышына ла ҙур йоғонто яһай.
1940 йылға тиклем утрауҙа 130-лап кеше йәшәгән, нигеҙҙә шведтар, ләкин совет ғәскәрҙәре Эстонияға ингәндән һуң, улар утрауҙы ташлап китә. Әлеге ваҡытта утрау ҡурсаулыҡ булғанлыҡтан, Эстонияның реституция тураһындағы законына ярашлы, утрауҙа ер биләгән бөтә хужалары икенсе урында компенсация алған. Әлеге ваҡытта утрауҙа ике ғаилә йәшәй.
1941 йылда Германия һөжүм иткәндән һуң, совет ғәскәрҙәре утрауҙан сигенә. Осмуссар һаҡсылары (205-се айырым артиллерия дивизионы һәм 3-сө махсус линия төҙөлөшө эшселәренән ойошторолған батальон[4]) 1941 йылдың декабренә тиклем ҡала, бынан һуң гарнизон эвакуациялана, орудиелары шартлатыла, ә башняларын һәм команда пунктын һыуҙан баҫтыралар.
Утрауҙа 15 совет морягының һәм 164 көн дауамында оборона тотҡан эшселәрҙең туғандар ҡәберлеге бар[5]. Эстонияның «Рус елкән йәмғиәте» һәм Baltsail яхта клубы ағзалары ҡәберҙе тәрбиәләп тора.
Галерея
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
Маяк на острове
Һайлыҡҡа ултырған «Магдебург» крейсеры , 1914 йыл. Утрау артҡы планда
Күҙәтеү вышкаһы
Алыҫҡа атыу пушкаһы ҡалдыҡтары
Утрауҙың көньяҡ-көнсығыш ярында диңгеҙ судноһы ватыҡтары
Утрауҙағы өй
Утрауҙың көньяҡ өлөшөндәге пейзажы
2009 йылда утрауҙағы туғандар ҡәберлеген тәрбиәләү
Иҫкәрмәләр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- ↑ Топокарты Генштаба. Дата обращения: 8 апрель 2015. Архивировано из оригинала 22 март 2015 года.
- ↑ Population of Noarootsi Parish by village (XLS). Noarootsi Parish. Дата обращения: 3 июнь 2009. Архивировано 27 май 2011 года.
- ↑ 10 причин посетить Ляэнемаа. Avaleht - Хаапсалу и Ляэнемаа. Дата обращения: 23 май 2021. Архивировано 23 май 2021 года.
- ↑ Аллилуев А. А. 164 боевых дня
- ↑ Любовь Семёнова. Непокоренная легенда. Молодёжь Эстонии (4 ноябрь 2006). Дата обращения: 26 ғинуар 2018. Архивировано 26 ғинуар 2018 года.
Һылтанмалар
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Фоторепортаж. Жизнь на острове 2015 йыл 23 март архивланған.
- Любовь Семёнова «Непокорённая легенда» 2018 йыл 26 ғинуар архивланған.