Пенза дворян институты

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Пенза дворян институты
Нигеҙләү датаһы 1 ғинуар 1844
Ғәмәлдән сыҡҡан дата 13 август 1863
Адрес (DEPRECATED) г. Пенза һәм г. Пенза


Дворян институты — тыумыштан һәм шәхси дворяндарҙың балалары өсөн Пензалағы урта уҡыу йорто.

Images.png Тышҡы медиафайлдар

Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1838 йылда Пенза гимназия пансионы асыла, 1844 йылдың 1 ғинуарынан ул дворян институты итеп үҙгәртелә. Уҡыу йортына уҡырға изге тарих, арифметика, яҙыуҙан ҡабул итеү имтихандарын тапшырғандан һуң, 10-12 йәштәге дворян балалары алына. Уҡыу хаҡы йылына 114 һум 28 тин тәшкил итә. Уҡыу ете йыллыҡ була. Дворян институты дворяндар аҡсаһына тотолған, унда дөйөм белем бирелә, агротехника буйынса, ер үлсәү-таксатор эше өйрәнелә, тәрбиәләнеүселәр бейергә, йырларға, музыка ҡоралдарында уйнарға өйрәтелә. Көн тәртибен ҡәтғи була: 6 сәғәт 30 минутта уяныу, доға, иртәнге аш; уҡыу менән 14 сәғәткә тиклем шөғөлләнеү, артабан тәрбиәләнеүселәр 19 сәғәткә тиклем ял итәләр һәм рекреация залында 22 сәғәткә тиклем дәрес әҙерләйҙәр. Шәмбе көнө төнө буйына доға ҡылыу, йәкшәмбелә төшкө доға ҡылыу ҡаралған. Формалары — ҡыҙыл яғалы, еҙ төймәле куртка, байрамда — уҡалы яғалы мундир.

1847 йылда институттың өс эҡатлы бинаһы архитектор П. С. Гесс проекты буйынса төҙөлә башлай; уға тиклем институт ике ҡатлы ағас бинала, Дворяндар урамында, урынлашҡан була. 1852 йылдың 8 ғинуарында яңы бинала уҡыуҙар башланып китә[1]. Бинаның беренсе ҡатында вестибюль, гардероб, шинель бүлмәһе, директорҙың 5 бүлмәле фатиры, инспекторҙың 4 бүлмәле фатиры, фельдшер, кәнсәләр бүлмәләре, дарыухана, лазарет, ашхана торған. Икенсе ҡатта тәбиғи тарих һәм физика кабинеттары, тамаша залы, китапхана, физкультура залы була. Өсөнсө ҡатында— Изге кенәз равноапостольный Александр Невский сиркәүе, йоҡо бүлмәһе, йыуыныу бүлмәһе урынлашҡан.

1858 йылда институтҡа ярым пансионатсыларҙы ҡабул итеү рөхсәт ителә.

Бында математиканан Н. Н. Панов һәм Н. И. Ульянов (1855—1863) уҡыта. Бында Пенза планетарий - метеорология станцияһы күҙәтеүҙәрен системалы алып барыу өсөн ер атмосфераһы була; әҙәбиәт һәм телдән В. И. Захаров һәм В. И. Логинов, тарихсы Е. А. Белов һәм В. Х. Хохряков (1854 йылдан алып, тәбиғи тарихты М. А. Дмитриевский, А П. Горизонтов, В А. Ауновскийҙар уҡыта[2].

Институт тәрбиәләнеүселәре араһында: яҙыусы һәм публицист А. Слепцов, педиатрияға нигеҙ һалыусы Н. Ф. Филатова, криминалист Н. А. Неклюдов, генерал-лейтенант Д. И. Аврамов, генерал-майор А. П. Байковский бар.

Институт директорҙары: Н. А. Панютин (пансион менән 1841 йылдан алып етәкселек итә[3], һуңынан институт менән), Э. И. Цилли[4], П. Г. Огонь-Догановский, А. В. Тимофеев[5], Р. А. Шарбе (1861) , А. С. Савин.

1863 йылдың йәйендә институт материаль яҡтан ҡыйынлыҡ кисереү арҡаһында ябыла.

1868 йылда институт бинаһы 1-се ирҙәр гимназияһына тапшырыла.

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Институты дворянские // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]