Польша

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Польша Республикаһы
Rzeczpospolita Polska
National Flag of Poland.png гербы Польша Республикаһының
Польша Республикаһының флагы Польша Республикаһының гербы
Location Poland EU Europe.png
Гимн: Польша Республикаһының гимны
Бойондороҡһоҙлоҡ яулауы 11 ноябрь 1918
Рәсми телдәр Поляк теле
Баш ҡала Варшава
Иң ҙур ҡалалары Варшава, Лодзь, Краков, Гданьск
Идара итеү формаһы Парламент республикаһы
Президент
Премьер-министр
Анджей Дуда[1]
Беата Шидло
Территория
  • Барыһы
  • % һыу.
69 урын
312 679 км²
3,07
Халыҡ
  • Барыһы
  • Тығыҙлыҡ
34 урын
38 483 957 (2014) кеше
123 кеше/км²
ЭТП
  • Бөтәһе (2008)
  • Кеше башына
18 урын
450,578 млрд $
14 893 $
Валюта Поль Злоты
Телефон коды +48
Сәғәт бүлкәте UTC +1

По́льша (башҡ. Ләхста́н, пол. Polska), рәсми исеме По́льша Республика́һы (пол. Rzeczpospolita Polska) — Үҙәк Европалағы дәүләт. Майҙаны — 312 000 км2, илдә 38 000 000 кеше йәшәй. Иң ҙур ҡала — Варшава (пол. Warszawa), 1,7 миллион кеше йәшәй. Польша төньяҡтан Балтик диңгеҙе менән йыуыла, көнбайыштан Германия менән, көньяҡ-көнбайыштан Чехия, көньяҡтан Словакия менән, көньяҡ-көнсығыштан Украина, көнбайыштан Белоруссия, төньяҡ-көнсығыштан Литва һәм Рәсәй (Калининград өлкәһе) менән сиктәш.

Ил 16 воеводалыҡҡа бүленгән, воеводалыҡтар повят (округ) һәм гминаларға бүленгән.

Исеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Теүәл рәсми исеменең тәржемәһе — Поляк Республикаһы, сөнки Polska — поляк тигәнде аңлата (лат. Respublica PolonaPolonia (Польша) түгел)[2]. Рәсми исемендә хәҙерге поляк һүҙе «republika» (республика) ҡулланылмай, ә иҫкергән «Rzeczpospolita» (Жечпоспо́лита) һүҙе ҡулланыла.

Польша һуҙе боронғо славян һүҙе полъ (асыҡ, ирекле, буш) һүҙенән килеп сыҡҡан, илдең рельефында тигеҙлек өҫтөнлөк иткәнен күрһәтә.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Үҙаллы дәүләт барлыҡҡа килеүе — 966 йыл
  • Христиан динен ҡабул итеү — 966 йылдың 14 апреле
  • Короллек статусын алыу — 1025 йыл
  • Бөйөк Литва кенәзлеге менән берләшеп Ләхстан-Литва берләшмәһе (пол. Rzeczpospolita Obojga Narodów, укр. Річ Посполита, бел. Рэч Паспалітая Абодвух Народаў, лит. Abiejų Tautų Respublika) төҙөү — 1569 йыл
  • Ләхстан-Литва берләшмәһенең өс өлөшкә Рәсәйгә, Пруссияға, Австрияға таралыуы — 7721795 йылдар
  • Варшава герцоглығы барлыҡҡа килеү — 1807 йыл

Польша Батшалығы Рәсәй империяһы составында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1812 йылдан Вена конгресы ҡарарҙар буйынса Польша һәм Варшава территорияһы Рәсәй империяһы составына индерелде. Польшанын исеме — Царство Польское.

Герцоглыҡтың автономия хоҡуғында Польша Батшалығы исеме менән Рәсәй империяһына инеүе — 1815 йыл

Рәсәй Императоры Польшаға беренсе Конституцияһын бирҙе.

1830 йылда Варшавала милли ихтилал башланды. Варшава Иван Фёдорович Паскевич, рус генерал-фельдмаршал менән баҫыла.

Ихтилал дөйөмө: Польша Рәсәй составында ҡалдырыла, Польша өсөн Конституция туҡтатыла (кире алына).

Бойондороҡһоҙ республика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]



Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]