Пюхаярв
| Озеро | |
| Пюхаярв | |
|---|---|
| эст. Pühajärv | |
 Пюхаярв күле 2013 йылдың йәйендә | |
| Морфометрия | |
| Абсолют бейеклеге | 115[1] м |
| Үлсәме | 3,54[2] × 1,65[2] км |
| Майҙаны | 3,09[2] км² |
| Яр һыҙаты | 16,332[2] км |
| Иң тәрән урыны | 8,5[2] м |
| Уртаса тәрәнләк | 4,3[2] м |
| Гидрология | |
| Үтә күренеүсәнлеге | 1—5[3] м |
| Бассейн | |
| Площадь бассейна | 44[2] км² |
| Вытекающая река | Вяйке-Эмайыги |
| Водная система | Вяйке-Эмайыги → Выртсъярв → Эмайыги → Чуд күле → Нарва → Балтик диңгеҙе |
| Урынлашыуы | |
| 58°01′41″ т. к. 26°27′30″ кс. о.HGЯO | |
| Ил | |
| Уезд | Валгамаа |
| Муниципалитет | Отепя |
 | |
 Пюхаярв Викимилектә | |
Пю́хаярв[4][5][6] или Пю́хаярве[1][6] (эст. Pühajärv, Otepää Pühajärv)[4] — Эстонияның көньяҡ-көнсығыш өлөшөндәге күл, Валгамаа өйәҙенең Отепя улусы территорияһында урынлашҡан. Ул Тартуҙан көньяҡ-көнбайышҡа табан Отепя ҡалаһы эргәһендәге Пюхаярве курорт төбәгендә[5][7].. Илдең иң матур күлдәренең береһе булып һанала[3].
Атамаһы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Pühajärv (Пюхаярв) атамаһы ике өлөштән тора: эст. püha (пюха) изге, изге; байрам һәм эст. järv (ярв) — «күл», йәғни һүҙмә-һүҙ уны эстон теленән «изге күл» йәки «изге күл» тип тәржемә итергә мөмкин[8].
Физик-географик ҡылыҡһырлама
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Күл Отепя тәбиғәт паркы территорияһында[9], Отепя ҡалҡыулығының убалы рельефы араһында[5] диңгеҙ кимәленән 115 метр бейеклектә урынлашҡан[1].
Оҙонса формала[1], оҙонлоғо — 3,54 км һәм киңлеге — 1,65 км. Күлдең дөйөм майҙаны — 300,9 гектар: акватория 293,3 гектар тәшкил итә, дүрт утрауының майҙаны — 7,6 гектар. Яр буйы һыҙатының оҙонлоғо — 16,332 км[2][9]. Күлдең уртаса тәрәнлеге — 4,3 м, иң ҙур тәрәнлеге — 15,8 м[2] — күлдең көнбайыш яр буйындағы үҙәк өлөшөнә тура килә[3].
Ҡатнаш һәм ылыҫлы урмандар[5], шулай уҡ бик күп ваҡ күлдәр менән уратып алынған, уларҙың бер өлөшө Пюхаярвҡа ҡоя. Күлдең һыу йыйыу бассейны майҙаны 44 км² тәшкил итә. Көньяҡтан Пюхаярвтан уны Выртсярв күле бассейны менән тоташтырыусы Вяйке-Эмайыги йылғаһы ағып сыға[10][2][9].
Күл тирәһендәге климат диңгеҙ ярҙарынан байтаҡ алыҫ булыуы арҡаһында континенталь. Йәй — уртаса йылы һәм дымлы, ҡояшлы көндәр күп; июлдә уртаса температура 16 °C. Ҡыш — йылы, уртаса йомшаҡ, бик дымлы, йыш ҡына томанлы; февраль уртаса температураһы — −6 °C, ҡар ҡатламы яҡынса 110 көн һаҡлана. Көҙ — йылы, дымлы, оҙайлы. Яҙ — һалҡын, сағыштырмаса ҡоро. Бер йылда 700 миллиметр самаһы яуым-төшөм яуа. Бер йылда ҡояшлы ваҡыттың дөйөм дауамлылығы яҡынса 1700 сәғәт тәшкил итә[5][7].
Хайуандар донъяһы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Күлдә балыҡ күп: ҡорман, ҡарабалыҡ, ҡыҙылғанат, суртан өҫтөнлөк итә; сабаҡ, алабуға, һыла, йыланбалыҡ һәм шырт балыҡ осрай. XIX быуатта ҡыҫалалар күп була (һуңынан сирләп үлеп бөтәләр)[3].
Иҫкәрмәләр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- 1 2 3 4 Карта бите O-35-XV. Масштаб: 1 : 200 000. Указать дату выпуска/состояния местности.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Pühajärv (эст.). — Информация о географическом объекте в Регистре данных окружающей среды Эстонии: register.keskkonnainfo.ee. Дата обращения: 30 март 2019.
- 1 2 3 4 Pühajärv (Otepää Pühajärv) (эст.). — Описание озера на сайте eestigiid.ee. Дата обращения: 30 март 2019.
- 1 2 Pühajärv. — результаты поиска в базе данных географических названий Института эстонского языка (KNAB; Eesti Keele Instituudi kohanimeandmebaas): eki.ee/knab/knab.htm. Дата обращения: 30 март 2019.
- 1 2 3 4 Пю́хаярве // Курорты : Энциклопедический словарь / гл. ред. Е. И. Чазов. — М.: Советская энциклопедия, 1983. — С. 280. — 100 000 экз.
- 1 2 Приложение 1. Краткие сведения об эстонском языке // Инструкция по русской передаче географических названий Эстонской ССР / Составитель: С. К. Бушмакин. Редактор: А. Х. Каск. — Москва: Типография издательства «Известия», 1972. — С. 15. — 29 с. — 1000 экз.
- 1 2 Пю́хаярве // Прокат — Раковины. — М. : Советская энциклопедия, 1955. — С. 395. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.]; vol. 1949—1958, вып. 35).
- ↑ Приложение 2. Список терминов и других слов, формирующих эстонскую топонимию // Инструкция по русской передаче географических названий Эстонской ССР / Составитель: С. К. Бушмакин. Редактор: А. Х. Каск. — Москва: Типография издательства «Известия», 1972. — С. 17, 24. — 29 с. — 1000 экз.
- 1 2 3 Pühajärv (эст.). — Информационная система Природа Эстонии (EELIS): loodus.keskkonnainfo.ee. Дата обращения: 30 март 2019.
- ↑ Данные получены при помощи картографического сервиса на Геопортале Эстонской Республики (инг.) (эст.)